Hiện nay có rất nhiều hộ gia đình đang sử dụng đất công ích của xã phường nhưng chưa thực sự hiểu hết về loại đất này và lo sợ bị cơ quan nhà nước thu hồi đất. Đất công ích là quỹ đất nông nghiệp phục vụ mục đích công cộng của địa phương, hiện được quy định tại Luật Đất đai 2024.
Vậy đất công ích là gì? Nhà nước có quyền thu hồi đất công ích không? Thẩm quyền thu hồi đất công ích thuộc về cơ quan nào? Khi người dân bị thu hồi đất công ích đang sử dụng thì có được bồi thường không? Trong bài viết này, Luật Quang Huy sẽ phân tích và chỉ rõ để các bạn hiểu được những vấn đề mà chúng tôi đề cập phía trên, dựa trên các quy định mới nhất của Luật Đất đai 2024.
1. Đất công ích là gì? (Cập nhật theo Luật Đất đai 2024)
Theo Khoản 1 Điều 179 Luật Đất đai 2024, đất công ích được định nghĩa là quỹ đất nông nghiệp sử dụng vào mục đích công ích đã được lập theo quy định của pháp luật về đất đai qua các thời kỳ, tiếp tục được sử dụng để phục vụ cho các nhu cầu công ích của địa phương.
Quỹ đất này do Ủy ban nhân dân (UBND) cấp xã quản lý, hình thành từ các nguồn: đất nông nghiệp trả lại, tặng cho, thu hồi, hoặc khai hoang tại địa phương.
Mục đích sử dụng đất công ích được quy định rõ tại Khoản 2 Điều 179 Luật Đất đai 2024, bao gồm:
- Xây dựng các công trình công cộng của cấp xã như công trình văn hóa, thể dục thể thao, y tế, giáo dục, chợ, nghĩa trang, nghĩa địa, nhà tình nghĩa, nhà tình thương, nhà đại đoàn kết, v.v. do UBND cấp xã đầu tư, quản lý.
- Bồi thường cho người có đất bị thu hồi khi xây dựng công trình công cộng tại địa phương.
Trước đây, theo Luật Đất đai 2013, quỹ đất công ích không quá 5% tổng diện tích đất trồng cây hàng năm, đất trồng cây lâu năm, đất nuôi trồng thủy sản. Mặc dù Luật Đất đai 2024 đã có những điều chỉnh, nguyên tắc sử dụng đất công ích cho lợi ích chung của cộng đồng vẫn được duy trì.
2. Có được thu hồi đất công ích không?
Xuất phát là loại đất sử dụng cho mục đích công ích thuộc quyền sở hữu của Nhà nước nên đất công ích hoàn toàn có thể bị thu hồi nếu thuộc vào một trong các trường hợp Nhà nước thu hồi đất theo quy định của Luật Đất đai 2024, tương tự như các trường hợp đã được quy định trước đây:
- Thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh; phát triển kinh tế – xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng;
- Thu hồi đất do vi phạm pháp luật về đất đai;
- Thu hồi đất do chấm dứt việc sử dụng đất theo pháp luật, tự nguyện trả lại đất, có nguy cơ đe dọa tính mạng con người.
Việc đất không sử dụng có bị thu hồi không cũng là một vấn đề cần lưu ý trong các trường hợp này.
3. Thẩm quyền thu hồi đất công ích của xã, phường, thị trấn
Theo quy định của Luật Đất đai 2024, thẩm quyền thu hồi đất công ích được phân cấp như sau:
- Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có thẩm quyền ra quyết định thu hồi đất công ích trong hầu hết các trường hợp.
- Ủy ban nhân dân cấp xã có thẩm quyền thu hồi đất công ích đối với trường hợp được phân cấp và theo ủy quyền cụ thể từ Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, hoặc theo quy định riêng của từng địa phương phù hợp với Luật Đất đai 2024 và các văn bản hướng dẫn thi hành.
Lưu ý quan trọng là, việc phân cấp và ủy quyền thẩm quyền phải được thực hiện rõ ràng, cụ thể theo quy định của pháp luật để đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả trong quản lý đất đai. Mọi quyết định thu hồi đất phải thuộc thẩm quyền của cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo quy định của pháp luật.
4. Thu hồi đất công ích có được bồi thường không?
Khi Nhà nước thu hồi đất công ích của xã, phường, thị trấn, người dân sẽ không được nhận bồi thường về đất theo quy định tại Khoản 1 Điều 76 Luật đất đai 2013 (quy định này tiếp tục được duy trì trong Luật Đất đai 2024). Lý do là đất công ích thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu, không phải là tài sản riêng của cá nhân hay hộ gia đình.
Tuy vậy bạn đừng lo lắng vì trong trường hợp này, gia đình bạn vẫn sẽ nhận được một khoản mà Nhà nước bồi thường vào chi phí đầu tư vào đất còn lại.
Chi phí đầu tư vào đất còn lại là các chi phí mà người sử dụng đất đã đầu tư vào đất phù hợp với mục đích sử dụng đất nhưng đến thời điểm cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định thu hồi đất còn chưa thu hồi hết. Chi phí đầu tư vào đất còn lại gồm toàn bộ hoặc một phần của các khoản chi phí sau:
- Chi phí san lấp mặt bằng;
- Chi phí cải tạo làm tăng độ màu mỡ của đất, thau chua rửa mặn, chống xói mòn, xâm thực đối với đất sử dụng vào mục đích sản xuất nông nghiệp;
- Chi phí gia cố khả năng chịu lực chống rung, sụt lún đất đối với đất làm mặt bằng sản xuất kinh doanh;
- Chi phí khác có liên quan đã đầu tư vào đất phù hợp với mục đích sử dụng đất.
Chi phí đầu tư vào đất còn lại được tính phải phù hợp với giá thị trường tại thời điểm có quyết định thu hồi đất và được xác định theo công thức sau:
| P | = | (P1+P2+P3+P4) | x | T2 |
| T1 |
Trong đó:
- P: Chi phí đầu tư vào đất còn lại;
- P1: Chi phí san lấp mặt bằng;
- P2: Chi phí cải tạo làm tăng độ màu mỡ của đất, thau chua rửa mặn, chống xói mòn, xâm thực đối với đất sử dụng vào mục đích sản xuất nông nghiệp;
- P3: Chi phí gia cố khả năng chịu lực chống rung, sụt lún đất đối với đất làm mặt bằng sản xuất kinh doanh;
- P4: Chi phí khác có liên quan đã đầu tư vào đất phù hợp với mục đích sử dụng đất;
- T1: Thời hạn sử dụng đất;
- T2: Thời hạn sử dụng đất còn lại.
Đối với trường hợp thời điểm đầu tư vào đất sau thời điểm được Nhà nước giao đất, cho thuê đất thì thời hạn sử dụng đất (T1) được tính từ thời điểm đầu tư vào đất.
Tuy nhiên bạn cũng cần chủ ý rằng, để được Nhà nước bồi thường chi phí vào đất còn lại, bạn cần phải đáp ứng được các điều kiện sau:
- Có hồ sơ, chứng từ chứng minh đã đầu tư vào đất. Trường hợp chi phí đầu tư vào đất còn lại không có hồ sơ, chứng từ chứng minh thì Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương (sau đây gọi là Ủy ban nhân dân cấp tỉnh) căn cứ tình hình thực tế tại địa phương quy định việc xác định chi phí đầu tư vào đất còn lại.
- Chi phí đầu tư vào đất không có nguồn gốc từ ngân sách nhà nước.
Đây là những quyền lợi quan trọng mà người dân cần nắm rõ khi Nhà nước có quyết định thu hồi đất của mình, đặc biệt là khi có liên quan đến việc thu hồi giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.
5. Cơ sở pháp lý
- Luật Đất đai 2024 (có hiệu lực từ 01/01/2025): Đặc biệt là Khoản 1 và Khoản 2 Điều 179 quy định về đất công ích và việc sử dụng, quản lý quỹ đất này, cùng các quy định liên quan đến thẩm quyền thu hồi và chính sách bồi thường khi thu hồi đất.
- Luật Đất đai 2013: Khoản 1 Điều 132 (về quỹ đất công ích tối đa 5%), Khoản 1 Điều 76 (về bồi thường chi phí đầu tư vào đất còn lại khi bị thu hồi) vẫn còn giá trị tham khảo và được Luật Đất đai 2024 kế thừa và phát triển.
- Các văn bản hướng dẫn thi hành Luật Đất đai của Chính phủ và các quyết định của UBND cấp tỉnh về trình tự, thủ tục và mức xác định chi phí đầu tư vào đất còn lại phù hợp với tình hình thực tế tại địa phương.
Trên đây là toàn bộ nội dung hướng dẫn của chúng tôi về đất công ích và các vấn đề người dân phải hiểu rõ khi Nhà nước thu hồi loại đất này, đặc biệt là các cập nhật quan trọng từ Luật Đất đai 2024. Việc nắm rõ các quy định này sẽ giúp người dân bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.
Luật Quang Huy là công ty có kinh nghiệm không chỉ trong việc tư vấn pháp luật về bảo vệ quyền lợi của người sử dụng đất khi bị thu hồi mà còn có bề dày kinh nghiệm trong vai trò là bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của khách hàng khi bị thu hồi đất trong cả nước.
Nếu còn điều gì chưa rõ, cần hỗ trợ, các bạn có thể liên hệ tới Tổng đài tư vấn luật Đất đai trực tuyến của Luật Quang Huy qua HOTLINE 19006588.
Trân trọng./.
