Kê khai sai người phụ thuộc giảm trừ gia cảnh: Xử phạt ra sao? Hướng dẫn chi tiết 2026

Kê khai sai người phụ thuộc giảm trừ gia cảnh không chỉ ảnh hưởng đến số thuế thu nhập cá nhân (TNCN) bạn phải nộp mà còn có thể dẫn đến các biện pháp xử lý hành chính nghiêm trọng. Nhiều người nộp thuế chủ quan, không cập nhật thông tin người phụ thuộc dẫn đến tình trạng kê khai không đúng, không đầy đủ. Vậy cụ thể, hành vi này bị xử lý thế nào? Bạn có bị phạt không? Và làm sao để khắc phục hậu quả? Chúng tôi sẽ giải đáp chi tiết dựa trên các quy định pháp luật mới nhất.

1. Trách nhiệm của người nộp thuế khi kê khai người phụ thuộc là gì?

Theo khoản 2 Điều 3 Thông tư 87/2026/TT-BTC do Bộ Tài chính ban hành, người nộp thuế có trách nhiệm xác định người phụ thuộc thuộc một trong hai trường hợp sau:

• Không có thu nhập trong năm tính thuế;
• Có thu nhập bình quân tháng trong năm từ tất cả các nguồn không vượt quá 03 triệu đồng.

Đồng thời, khoản 6 Điều 4 Thông tư 87/2026/TT-BTC tiếp tục nhấn mạnh: người nộp thuế phải tự chịu trách nhiệm trước pháp luật về:

• Tính chính xác của việc đăng ký người phụ thuộc;
• Tính chính xác của việc thay đổi người phụ thuộc;
• Kê khai thu nhập của người phụ thuộc.

Như vậy, việc kê khai sai có thể bao gồm: kê khai người không đáp ứng điều kiện làm người phụ thuộc, kê khai không đúng thu nhập của người phụ thuộc, hoặc không điều chỉnh thông tin khi điều kiện giảm trừ đã thay đổi (ví dụ: người phụ thuộc đã có việc làm với thu nhập trên 3 triệu đồng/tháng).

2. Kê khai sai người phụ thuộc giảm trừ gia cảnh sẽ bị xử lý thế nào?

Khi phát hiện thông tin người phụ thuộc đã kê khai không chính xác, bạn cần thực hiện đồng thời các nội dung sau:

Thứ nhất, đăng ký thay đổi người phụ thuộc: Bạn phải điều chỉnh thông tin đăng ký người phụ thuộc theo quy định của pháp luật về quản lý thuế. Việc thay đổi cần được thực hiện ngay khi người đã đăng ký không còn đáp ứng điều kiện làm người phụ thuộc hoặc thông tin đăng ký trước đó có sai sót.

Thứ hai, khai bổ sung hồ sơ khai thuế: Trường hợp sai thông tin người phụ thuộc đã ảnh hưởng đến hồ sơ quyết toán thuế TNCN, bạn phải khai bổ sung hồ sơ khai thuế. Theo khoản 5 Điều 12 Luật Quản lý thuế 2025 (có hiệu lực từ ngày 01/01/2026), người nộp thuế phát hiện hồ sơ khai thuế đã nộp có sai, sót được khai bổ sung trong thời hạn 05 năm kể từ ngày hết thời hạn nộp hồ sơ của kỳ tính thuế có sai, sót, nếu đáp ứng điều kiện luật định.

Thứ ba, nộp bổ sung thuế và tiền chậm nộp: Nếu việc kê khai sai làm giảm số thuế TNCN phải nộp, bạn phải xác định lại nghĩa vụ thuế, nộp đủ số thuế còn thiếu và tiền chậm nộp phát sinh.

3. Kê khai sai người phụ thuộc có bị phạt không? Mức phạt cụ thể ra sao?

Không phải mọi trường hợp kê khai sai đều bị phạt như nhau. Việc xử lý phụ thuộc vào thời điểm bạn khắc phục và hậu quả của hành vi.

3.1. Tự phát hiện và điều chỉnh trước khi cơ quan thuế phát hiện

Theo khoản 3 Điều 9 Nghị định 125/2020/NĐ-CP, được sửa đổi, bổ sung bởi khoản 7 Điều 1 Nghị định 310/2025/NĐ-CP, người nộp thuế không bị xử phạt vi phạm hành chính về thuế trong trường hợp khai sai, nếu đáp ứng đủ hai điều kiện:

1. Đã khai bổ sung hồ sơ khai thuế theo đúng quy định;
2. Đã tự giác nộp đủ số tiền thuế phải nộp.

Việc khai bổ sung và nộp thuế phải được thực hiện trước khi cơ quan thuế công bố quyết định kiểm tra, hoặc cơ quan có thẩm quyền công bố quyết định thanh tra, kiểm tra, hoặc trước khi cơ quan có thẩm quyền phát hiện sai phạm.

Lưu ý quan trọng: Dù không bị phạt, bạn vẫn phải nộp đủ số thuế còn thiếu và tiền chậm nộp theo quy định.

3.2. Kê khai sai làm thiếu số thuế phải nộp và bị cơ quan thuế phát hiện

Nếu việc kê khai sai người phụ thuộc dẫn đến thiếu số thuế TNCN phải nộp và không thuộc trường hợp được miễn xử phạt nêu trên, bạn sẽ bị xử phạt về hành vi khai sai. Theo Điều 16 Nghị định 125/2020/NĐ-CP, mức phạt cụ thể như sau:

Mức phạt: 20% số tiền thuế khai thiếu hoặc số tiền thuế đã được miễn, giảm, hoàn cao hơn so với quy định.

Ngoài tiền phạt, bạn còn bị buộc:

• Nộp đủ số tiền thuế còn thiếu;
• Nộp tiền chậm nộp tính trên số tiền thuế thiếu (tính theo mức lãi suất chậm nộp hiện hành, thường là 0,03%/ngày tính trên số tiền thuế chậm nộp).

Lời khuyên từ luật sư:

1. Kiểm tra định kỳ: Hàng năm, khi quyết toán thuế, hãy rà soát lại toàn bộ thông tin người phụ thuộc để đảm bảo chính xác.
2. Cập nhật ngay khi có thay đổi: Nếu người phụ thuộc có thu nhập vượt ngưỡng 3 triệu đồng/tháng, hãy điều chỉnh ngay lập tức.
3. Lưu giữ hồ sơ chứng minh: Giấy tờ chứng minh quan hệ, thu nhập của người phụ thuộc cần được lưu giữ để xuất trình khi cơ quan thuế yêu cầu.
4. Khai bổ sung kịp thời: Nếu phát hiện sai sót, hãy khai bổ sung ngay trước khi cơ quan thuế phát hiện để tránh bị phạt 20%.
5. Không kê khai nhiều lần: Mỗi người phụ thuộc chỉ được tính giảm trừ một lần cho một người nộp thuế trong một năm tính thuế.

4. Một người phụ thuộc có được giảm trừ cho nhiều người nộp thuế không?

Theo điểm b khoản 2 Điều 48 Nghị định 253/2026/NĐ-CP, nguyên tắc giảm trừ gia cảnh quy định: mỗi người phụ thuộc chỉ được tính giảm trừ một lần vào một người nộp thuế trong năm tính thuế.

Do đó, trường hợp nhiều người nộp thuế có chung người phụ thuộc phải nuôi dưỡng (ví dụ: cả vợ và chồng cùng nuôi con nhỏ), thì các bên phải tự thỏa thuận để đăng ký giảm trừ gia cảnh vào một người nộp thuế duy nhất trong năm tính thuế. Nếu có thay đổi về thỏa thuận, việc thay đổi chỉ áp dụng cho kỳ tính thuế tiếp theo, không được áp dụng hồi tố.

Câu hỏi thường gặp

Bài viết trên được tư vấn bởi Luật sư Hoàng Tuấn Vũ và cập nhật theo các văn bản pháp luật mới nhất, bao gồm Luật Quản lý thuế 2025, Nghị định 125/2020/NĐ-CP, Nghị định 310/2025/NĐ-CP, Thông tư 87/2026/TT-BTC và Nghị định 253/2026/NĐ-CP.