Hướng dẫn chi tiết so sánh Thông tư 95/2026/TT-BTC và 205/2013/TT-BTC về tránh thuế hai lần

Bạn có đang đau đầu vì những thay đổi mới nhất về hướng dẫn thực hiện Hiệp định tránh đánh thuế hai lần? Ngày 21/07/2026, Bộ Tài chính đã chính thức ban hành Thông tư 95/2026/TT-BTC, thay thế cho Thông tư 205/2013/TT-BTC đã có hiệu lực hơn một thập kỷ. Là doanh nghiệp, kế toán, hay nhà đầu tư nước ngoài, bạn cần nắm ngay các điểm khác biệt để tránh bỏ lỡ ưu đãi thuế hoặc vi phạm pháp luật.

Trong bài viết này, chúng tôi – với tư cách là luật sư tư vấn thuế – sẽ phân tích trực diện bảng so sánh giữa hai thông tư, làm rõ những thay đổi mang tính bước ngoặt, và đưa ra lời khuyên thực tế cho bạn.

Thông tư 95/2026/TT-BTC thay đổi nguyên tắc áp dụng Hiệp định thuế như thế nào?

Theo Thông tư 95/2026/TT-BTC (Điều 1, khoản 1), nguyên tắc áp dụng được mở rộng: xác định nghĩa vụ thuế không chỉ căn cứ vào Hiệp định tránh đánh thuế hai lần mà còn dựa trên các điều ước quốc tế khác về thuế. Điều này khác biệt rõ rệt so với Thông tư 205/2013/TT-BTC, vốn chỉ giới hạn ở Hiệp định và Nghị định thư.

Điểm đáng chú ý: Quy định cũ từng nêu rõ “Hiệp định không làm phát sinh nghĩa vụ thuế mới hoặc nghĩa vụ nặng hơn pháp luật Việt Nam” đã bị lược bỏ hoàn toàn. Theo đánh giá của các chuyên gia pháp lý, điều này tạo ra sự linh hoạt hơn cho cơ quan thuế trong việc áp dụng các cam kết quốc tế phức tạp, nhưng cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về việc tra cứu điều ước song phương.

Trích dẫn nguồn: Theo Điều 1 Thông tư 95/2026/TT-BTC (Bộ Tài chính), “Việc xác định nghĩa vụ thuế phải căn cứ vào Hiệp định thuế và điều ước quốc tế về thuế khác; nếu khác pháp luật thuế trong nước thì áp dụng Hiệp định thuế.”

Đối tượng áp dụng Hiệp định có gì thay đổi giữa hai thông tư?

Thông tư 95/2026/TT-BTC (Điều 2) mở rộng phạm vi đối tượng áp dụng. Cụ thể:

• Thuật ngữ: “Nước ký kết” được thay bằng “Bên ký kết” – phù hợp với các Hiệp định hiện đại, bao gồm cả vùng lãnh thổ có hệ thống thuế riêng.
• Chính quyền cơ sở: Được bổ sung là một trong các đối tượng cư trú của bên ký kết, giúp các tỉnh, thành phố có thẩm quyền ký kết thỏa thuận thuế quốc tế rõ ràng hơn.
• Xác định cư trú: Thông tư mới không liệt kê chi tiết tiêu chí cư trú của cá nhân Việt Nam (như thời gian hiện diện 183 ngày) mà dẫn chiếu sang pháp luật hiện hành. Điều này tránh xung đột pháp lý khi Luật Thuế thu nhập cá nhân thay đổi.

Tình huống thực tế: Một chuyên gia người Pháp làm việc tại Việt Nam dưới 183 ngày nhưng có nơi ở thường xuyên. Theo Thông tư 205/2013, anh ta dễ bị xác định là đối tượng cư trú của Pháp. Nay theo Thông tư 95/2026, cơ quan thuế sẽ căn cứ vào Luật Thuế TNCN hiện hành (Luật số 69/2024/QH15) để xác định, có thể dẫn đến kết quả khác.

Thu nhập từ bất động sản và vận tải quốc tế có bị ảnh hưởng không?

Đối với thu nhập từ bất động sản (Điều 3), Thông tư 95/2026/TT-BTC giữ nguyên nguyên tắc: thu nhập từ việc trực tiếp sử dụng, cho thuê bất động sản tại Việt Nam phải nộp thuế tại Việt Nam. Điểm khác biệt duy nhất là chuẩn hóa thuật ngữ và lược bỏ các ví dụ minh họa cụ thể.

Về đối tượng thực hưởng thu nhập từ vận tải quốc tế, thông tư mới chỉ thay “Hiệp định” bằng “Hiệp định thuế” và “Nước ký kết” bằng “Bên ký kết”. Các điều kiện về doanh nghiệp cư trú, trụ sở điều hành thực tế, và tỷ lệ tham gia liên doanh vẫn được giữ nguyên.

Lưu ý quan trọng: Theo thống kê từ Tổng cục Thuế, khoảng 75% các vướng mắc về tránh đánh thuế hai lần liên quan đến việc xác định đối tượng thực hưởng. Thông tư 95/2026/TT-BTC không thay đổi bản chất quy định này, nhưng việc lược bỏ ví dụ có thể gây khó khăn cho người mới áp dụng.

Thu nhập từ tiền lãi cổ phần: Thay đổi về thuế suất và cơ chế khấu trừ?

Thông tư 95/2026/TT-BTC (Điều 5) tiếp tục quy định: Việt Nam có quyền thu thuế đối với tiền lãi cổ phần do công ty cư trú tại Việt Nam trả. Đối tượng thực hưởng được áp dụng mức thuế suất giới hạn theo Hiệp định tránh đánh thuế hai lần (thường từ 5% đến 15% tùy tỷ lệ sở hữu).

Điểm mới nổi bật:

• Thông tư 95/2026 diễn đạt rõ ràng hơn: nếu đối tượng thực hưởng không đáp ứng điều kiện, sẽ áp dụng thuế suất theo pháp luật Việt Nam (thường là 20% đối với tổ chức, 5% đối với cá nhân).
• Cơ chế khấu trừ thuế đã nộp ở nước ngoài được giữ nguyên, nhưng điều khoản dẫn chiếu được cập nhật để phù hợp với Luật Quản lý thuế hiện hành (Luật số 38/2019/QH14).
• Lược bỏ các ví dụ minh họa cụ thể, chuyển sang hướng dẫn tổng quát hơn.

Tình huống thực tế: Công ty Singapore sở hữu 30% cổ phần tại Việt Nam. Năm 2026, công ty nhận cổ tức 10 tỷ đồng. Nếu đáp ứng điều kiện đối tượng thực hưởng, thuế suất chỉ 5% (theo Hiệp định Việt Nam-Singapore). Nếu không, thuế suất là 20% theo pháp luật Việt Nam. Thông tư 95/2026 yêu cầu hồ sơ chứng minh chặt chẽ hơn.

Thẩm quyền giải quyết hồ sơ APA thay đổi ra sao?

Một trong những thay đổi mang tính chiến lược nhất là về thủ tục Thỏa thuận trước về giá (APA). Theo Thông tư 205/2013/TT-BTC, thẩm quyền thuộc về Bộ Tài chính, Tổng cục Thuế và Cục Thuế địa phương – gây ra sự chồng chéo.

Thông tư 95/2026/TT-BTC (Điều 12) phân định rõ:

• Cục Thuế: Xử lý APA song phương và đa phương (liên quan đến nhiều quốc gia).
• Phân công nội bộ: APA đơn phương được giao cho các phòng chức năng cụ thể, giúp rút ngắn thời gian xử lý từ 12 tháng xuống còn 9 tháng (theo ước tính của chúng tôi).

Lời khuyên từ luật sư: Nếu bạn đang có kế hoạch nộp hồ sơ APA, hãy chuẩn bị sớm. Thông tư mới yêu cầu hồ sơ chi tiết hơn, bao gồm cả phân tích về giao dịch liên kết và cơ sở dữ liệu so sánh. Chúng tôi khuyến nghị bạn tham khảo ý kiến chuyên gia trước khi nộp.

Những thay đổi nhỏ nhưng quan trọng khác

Bên cạnh các điểm lớn, Thông tư 95/2026/TT-BTC còn có một số điều chỉnh tinh tế:

• Bãi bỏ quy định cũ: Các điều khoản về thủ tục hành chính không còn phù hợp với Luật Quản lý thuế mới được lược bỏ hoàn toàn.
• Chuẩn hóa ngôn ngữ: Toàn bộ thông tư sử dụng thống nhất thuật ngữ “Hiệp định thuế” thay vì “Hiệp định” để tránh nhầm lẫn với các điều ước quốc tế khác.
• Tính tương thích: Thông tư mới được thiết kế để dễ dàng kết nối với các văn bản hướng dẫn khác của Tổng cục Thuế, đặc biệt là về chuyển giá và giao dịch liên kết.

Câu hỏi thường gặp

Lời khuyên từ luật sư

Dựa trên phân tích chi tiết, chúng tôi đưa ra các khuyến nghị sau để bạn tuân thủ đúng và tối ưu hóa lợi ích từ Thông tư 95/2026/TT-BTC:

1. Rà soát hợp đồng hiện tại: Kiểm tra tất cả hợp đồng mua bán, đầu tư, chuyển nhượng có yếu tố nước ngoài để xác định xem có bị ảnh hưởng bởi thay đổi về thuật ngữ và điều kiện áp dụng không.
2. Cập nhật hồ sơ đối tượng thực hưởng: Chuẩn bị bộ hồ sơ đầy đủ (giấy chứng nhận cư trú, báo cáo tài chính, giấy tờ chứng minh quyền kiểm soát) để đáp ứng yêu cầu chặt chẽ hơn của thông tư mới.
3. Tận dụng APA mới: Nếu doanh nghiệp bạn có giao dịch liên kết xuyên biên giới, hãy xem xét nộp hồ sơ APA theo quy trình mới. Thời gian xử lý rút ngắn có thể giúp bạn tiết kiệm chi phí tuân thủ.
4. Tham vấn chuyên gia: Các điểm mới về dẫn chiếu pháp luật và điều ước quốc tế có thể gây nhầm lẫn. Đừng ngần ngại liên hệ với luật sư thuế để được hướng dẫn cụ thể.
5. Theo dõi văn bản hướng dẫn: Tổng cục Thuế dự kiến sẽ ban hành thêm công văn hướng dẫn chi tiết trong quý III/2026. Hãy cập nhật thường xuyên để không bỏ sót.

Nếu bạn cần bảng so sánh chi tiết dạng Excel hoặc tư vấn trực tiếp, đừng ngần ngại liên hệ với chúng tôi qua số hotline 1900.6588 hoặc Zalo 0936385236. Chúng tôi luôn sẵn sàng hỗ trợ bạn.

Bài viết được thực hiện bởi Luật sư tư vấn thuế – Cập nhật tháng 07/2026. Mọi thông tin mang tính tham khảo, vui lòng liên hệ chúng tôi để được tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn.