Việt Nam và 3 định hướng chiến lược xây dựng châu Á tự cường: Phân tích từ Hội nghị Tương lai châu Á 2025

Trong bối cảnh thế giới đang trải qua những biến động sâu sắc, câu hỏi về một châu Á tự cường và thịnh vượng không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu sống còn. Bài phát biểu của Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu tại Hội nghị Tương lai châu Á lần thứ 31 diễn ra tại Tokyo đã đưa ra những phân tích sắc bén và định hướng chiến lược rõ ràng cho cả khu vực. Với tư cách là luật sư tư vấn chính sách, chúng tôi xin phân tích những nội dung pháp lý và chiến lược quan trọng nhất từ bài phát biểu này, giúp bạn đọc – đặc biệt là doanh nghiệp và nhà đầu tư – nắm bắt được định hướng phát triển của Việt Nam trong giai đoạn mới.

Bối cảnh nào thúc đẩy Việt Nam và châu Á phải “tự cường”?

Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu đã chỉ ra ba cuộc khủng hoảng nền tảng đang diễn ra đồng thời: khủng hoảng trật tự quốc tế, khủng hoảng mô hình phát triển và khủng hoảng lòng tin chiến lược. Những yếu tố này – theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm từng nhấn mạnh tại Đối thoại Shangri-La – đang tác động lẫn nhau và làm gia tăng nguy cơ phân mảnh kinh tế toàn cầu.

Cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn, sự phát triển như vũ bão của AI, dữ liệu lớn và công nghệ lượng tử đang vừa mở ra chân trời mới, vừa thiết lập khoảng cách ngày càng lớn giữa các nước đi đầu và các nước chậm chuyển đổi. Trong bối cảnh đó, không quốc gia nào có thể phát triển bền vững nếu đứng một mình.

Ba bài học lịch sử nào định hình tương lai châu Á?

Theo Phó Thủ tướng, từ lịch sử phát triển của châu Á, có thể rút ra 3 bài học lớn:

1. Tự cường là nền tảng của phát triển bền vững. Các quốc gia châu Á đã nhiều lần vượt qua khủng hoảng nhờ ý chí và nội lực.
2. Hợp tác là sức mạnh kiến tạo tương lai. Chỉ có liên kết khu vực mới đảm bảo phát triển ổn định và rộng mở.
3. Cải cách và đổi mới là động lực. Các nền kinh tế cần thích ứng nhanh với yêu cầu phát triển của thời đại.

“Những bài học đó càng có giá trị trong giai đoạn hiện nay, khi khu vực và thế giới tiếp tục có nhiều biến động nhanh chóng, phức tạp, khó lường nhưng cũng đứng trước cơ hội lớn để bứt phá.” – Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu

Châu Á có 3 ưu thế chiến lược nào để chuyển hóa thách thức?

Từ góc nhìn của Việt Nam, châu Á có đủ các yếu tố để chuyển hóa thách thức thành cơ hội với 3 ưu thế chiến lược:

• Trung tâm sản xuất và chuỗi cung ứng quan trọng của thế giới, luôn tiên phong trong thúc đẩy các sáng kiến hợp tác phát triển chuỗi cung ứng.
• Tiềm lực tăng trưởng nội sinh mạnh mẽ: dân số trẻ, tầng lớp trung lưu phát triển nhanh, tỉ lệ đô thị hóa cao, thị trường tiêu dùng khổng lồ.
• Cơ hội đi đầu về “chuyển đổi kép”: chuyển đổi số và chuyển đổi xanh, với các nền kinh tế hàng đầu đang tập trung nguồn lực đầu tư.

Ba định hướng lớn mà Việt Nam đề xuất cho hợp tác khu vực là gì?

Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu nhấn mạnh: “Mọi lợi thế chỉ có thể phát huy trong một môi trường hòa bình, ổn định và hợp tác.” Trên tinh thần đó, Việt Nam đề xuất 3 định hướng lớn:

1. Thúc đẩy liên kết nội khối theo chiều sâu

Cần nghiên cứu sớm áp dụng các tiêu chuẩn, quy chuẩn chung về phát triển chuỗi cung ứng – bao gồm các tiêu chuẩn về ESG, an ninh dữ liệu và xuất xứ hàng hóa trong các ngành chiến lược như bán dẫn, pin, dược phẩm và nông sản. Với mạng lưới 17 FTA, tiếp cận thị trường chiếm 90% GDP toàn cầu, Việt Nam sẵn sàng đóng vai trò cầu nối.

2. Hoàn thiện thể chế, hạ tầng và phát triển nhân lực chất lượng cao

Tập trung vào:

• Định hình thiết chế quản trị chung ở cấp khu vực trong lĩnh vực kinh tế số, an ninh mạng và tài chính.
• Huy động nguồn lực cho đầu tư hạ tầng kết nối khu vực (giao thông, năng lượng, dữ liệu).
• Thúc đẩy hợp tác phát triển nhân lực chất lượng cao qua các chương trình trao đổi sinh viên, nghiên cứu sinh, chuyên gia trong lĩnh vực STEM, AI và chuyển đổi xanh.

3. Thúc đẩy liên kết hệ sinh thái đổi mới sáng tạo

Tập trung đầu tư vào hạ tầng nghiên cứu dùng chung, định hình tiêu chuẩn, quy chuẩn và thúc đẩy hợp tác bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ. Riêng đối với AI, cần nghiên cứu xây dựng bộ nguyên tắc và khung quản trị AI dùng chung, nhưng phải tôn trọng chủ quyền số của mỗi quốc gia.

Việt Nam có những giải pháp trọng yếu nào để đạt mục tiêu tăng trưởng 2 con số?

Phó Thủ tướng cho biết, sau 40 năm Đổi mới, Việt Nam đã trở thành nền kinh tế thứ 32 thế giới về quy mô GDP, thuộc nhóm 20 quốc gia có quy mô thương mại lớn nhất, với GDP bình quân đầu người năm 2025 đạt gần 5.100 USD, chính thức bước vào nhóm thu nhập trung bình cao.

Để đạt mục tiêu tăng trưởng 2 con số và trở thành nước phát triển, thu nhập cao vào năm 2045, Việt Nam tập trung vào 4 giải pháp trọng yếu:

1. Giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, đảm bảo các cân đối lớn, huy động mọi nguồn lực cho tăng trưởng.
2. Xác lập mô hình tăng trưởng mới dựa trên khoa học công nghệ, chuyển đổi số, kinh tế tri thức; hoàn thiện hệ thống pháp luật, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, chuyển mạnh sang quản trị dựa trên dữ liệu.
3. Huy động nguồn lực đầu tư phát triển hạ tầng chiến lược, đặc biệt là các dự án đường sắt cao tốc, đường sắt đô thị, cao tốc, sân bay, cảng biển, hạ tầng số, hạ tầng năng lượng.
4. Xây dựng nền giáo dục hiện đại, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, thu hút và trọng dụng nhân tài, coi con người là trung tâm, chủ thể, mục tiêu và động lực của phát triển.

Tình huống thực tế: Doanh nghiệp nước ngoài cần lưu ý gì về định hướng mới của Việt Nam?

Giả sử một tập đoàn sản xuất linh kiện bán dẫn từ Nhật Bản đang cân nhắc đầu tư nhà máy tại Việt Nam. Dựa trên bài phát biểu của Phó Thủ tướng, doanh nghiệp này cần lưu ý:

• Việt Nam đang thúc đẩy áp dụng tiêu chuẩn chung về ESG và xuất xứ hàng hóa trong ngành bán dẫn. Doanh nghiệp cần chuẩn bị sẵn sàng đáp ứng các quy chuẩn này.
• Việt Nam sẵn sàng làm cầu nối với mạng lưới 17 FTA, giúp doanh nghiệp tiếp cận thị trường chiếm 90% GDP toàn cầu.
• Chính phủ Việt Nam ưu tiên đầu tư hạ tầng số và năng lượng, tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà máy sản xuất công nghệ cao.
• Việt Nam đang xây dựng khung quản trị AI và các quy định về an ninh dữ liệu, doanh nghiệp cần theo dõi sát sao để đảm bảo tuân thủ.

Lời khuyên từ luật sư

1. Doanh nghiệp cần cập nhật thường xuyên các văn bản pháp luật mới liên quan đến tiêu chuẩn ESG, an ninh dữ liệu và xuất xứ hàng hóa – đặc biệt nếu hoạt động trong các ngành chiến lược như bán dẫn, pin, dược phẩm và nông sản.
2. Nhà đầu tư nước ngoài nên tận dụng mạng lưới 17 FTA của Việt Nam để tối ưu hóa chuỗi cung ứng và tiếp cận thị trường toàn cầu. Việt Nam đã khẳng định vai trò “cầu nối” trong hợp tác khu vực.
3. Quan tâm đến các dự án hạ tầng chiến lược (đường sắt cao tốc, sân bay, cảng biển) vì đây là những lĩnh vực được ưu tiên đầu tư và sẽ mở ra nhiều cơ hội kinh doanh mới.
4. Theo dõi quá trình xây dựng khung quản trị AI và các quy định về chuyển đổi số, vì đây sẽ là nền tảng pháp lý quan trọng cho mọi hoạt động kinh doanh trong tương lai.
5. Đầu tư vào nguồn nhân lực chất lượng cao – Việt Nam coi đây là một trong những giải pháp trọng yếu, và các chương trình hợp tác đào tạo, trao đổi chuyên gia sẽ được khuyến khích.