Bạn cần biết 6 trường hợp đình công bất hợp pháp và hậu quả pháp lý

Đình công là một công cụ đàm phán mạnh mẽ của người lao động, nhưng nếu không tuân thủ đúng quy định pháp luật, nó có thể biến thành hành vi vi phạm với những hậu quả nghiêm trọng. Vậy đình công bất hợp pháp là gì, và người lao động cùng tổ chức đại diện sẽ phải đối mặt với những chế tài nào? Trong bài viết này, chúng tôi sẽ phân tích chi tiết các quy định pháp luật hiện hành, giúp quý khách hiểu rõ quyền và trách nhiệm của mình.

Thế nào là đình công bất hợp pháp? 6 trường hợp bị xem là bất hợp pháp

Theo quy định tại Điều 198 Bộ luật Lao động năm 2019 (BLLĐ 2019), đình công là sự ngừng việc tạm thời, tự nguyện và có tổ chức của người lao động nhằm đạt được yêu cầu trong quá trình giải quyết tranh chấp lao động, được thực hiện dưới sự lãnh đạo của tổ chức đại diện người lao động. Tuy nhiên, không phải cuộc đình công nào cũng được pháp luật công nhận là hợp pháp.

Điều 204 BLLĐ 2019 liệt kê cụ thể 06 trường hợp đình công bất hợp pháp:

1. Không thuộc trường hợp được phép đình công: Đình công chỉ được tiến hành khi tranh chấp lao động tập thể về lợi ích đã qua hòa giải mà không thành và không được Tòa án giải quyết.
2. Không do tổ chức đại diện người lao động tổ chức và lãnh đạo: Chỉ tổ chức đại diện hợp pháp (Công đoàn cơ sở hoặc tổ chức đại diện khác) mới có quyền tổ chức đình công.
3. Vi phạm trình tự, thủ tục đình công: Bao gồm việc lấy phiếu, thông báo trước thời hạn, thương lượng… theo quy định của pháp luật.
4. Khi tranh chấp lao động tập thể về lợi ích đang được cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền giải quyết: Nếu vụ việc đang được hòa giải hoặc Tòa án thụ lý, đình công là bất hợp pháp.
5. Tiến hành đình công ở những nơi không được đình công: Các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực thiết yếu như cung cấp điện, nước, y tế, quốc phòng… nếu đình công có thể đe dọa an ninh quốc gia, sức khỏe cộng đồng.
6. Vẫn đình công khi đã có quyết định hoãn hoặc ngừng đình công của Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh.

Tình huống thực tế: Một nhóm công nhân tại nhà máy may mặc ở Bình Dương đã tự ý ngừng việc, dựng rạp chặn cổng công ty để yêu cầu tăng lương, dù chưa từng bầu ra tổ chức đại diện và chưa qua bất kỳ bước hòa giải nào. Trong trường hợp này, cuộc đình công bị xem là bất hợp pháp vì vi phạm đồng thời cả 3 điều kiện: không đúng trường hợp, không do tổ chức đại diện lãnh đạo, và vi phạm trình tự thủ tục.

Tham gia đình công bất hợp pháp bị xử lý như thế nào?

Theo khoản 2 Điều 217 BLLĐ 2019, khi Tòa án có quyết định xác định cuộc đình công là bất hợp pháp, tất cả người lao động tham gia phải:

• Ngừng ngay hành vi đình công.
• Quay trở lại làm việc trong thời hạn do Tòa án ấn định.

Nếu người lao động không tuân thủ, họ và tổ chức đại diện có thể bị xử lý theo các hình thức sau:

1. Bị xử lý kỷ luật lao động

Căn cứ Điều 124 BLLĐ 2019, tùy vào mức độ vi phạm và nội quy lao động của doanh nghiệp, người lao động tham gia đình công bất hợp pháp có thể bị áp dụng một trong các hình thức kỷ luật:

• Khiển trách: Hình thức nhẹ nhất, thường cho lần vi phạm đầu tiên.
• Kéo dài thời hạn nâng lương không quá 06 tháng.
• Cách chức: Áp dụng với người lao động giữ chức vụ quản lý.
• Sa thải: Hình thức nặng nhất, có thể được áp dụng nếu hành vi đình công gây hậu quả nghiêm trọng hoặc tái phạm nhiều lần.

2. Bồi thường thiệt hại

Theo khoản 2 Điều 217 BLLĐ 2019, nếu cuộc đình công bất hợp pháp gây ra thiệt hại cho người sử dụng lao động (như thiệt hại về sản xuất, hư hỏng máy móc, mất khách hàng…), thì tổ chức đại diện người lao động lãnh đạo cuộc đình công sẽ phải chịu trách nhiệm bồi thường toàn bộ thiệt hại đó. Người lao động cá nhân có thể không phải bồi thường, trừ khi có hành vi cố ý phá hoại tài sản.

3. Xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự

Khoản 3 Điều 217 BLLĐ 2019 quy định rõ các hành vi bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu hình sự, bao gồm:

• Lợi dụng đình công gây mất trật tự, an toàn công cộng.
• Làm tổn hại máy móc, thiết bị, tài sản của người sử dụng lao động.
• Cản trở thực hiện quyền đình công, kích động, lôi kéo, ép buộc người lao động đình công.
• Trù dập, trả thù người tham gia đình công hoặc người lãnh đạo cuộc đình công.

Mức phạt hành chính cụ thể được quy định tại Nghị định 12/2022/NĐ-CP và Nghị định 144/2021/NĐ-CP như sau:

Đáng chú ý, nếu hành vi có tính chất nghiêm trọng, đủ yếu tố cấu thành tội phạm theo Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017), người lao động có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về các tội như Tội gây rối trật tự công cộng (Điều 318), Tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản (Điều 178), với mức phạt tù lên đến nhiều năm.

Lời khuyên từ luật sư dành cho người lao động và doanh nghiệp

1. Đối với người lao động: Trước khi tham gia bất kỳ cuộc đình công nào, hãy kiểm tra xem tổ chức lãnh đạo có hợp pháp không, đã qua đầy đủ các bước hòa giải, thương lượng chưa. Tuyệt đối không tham gia các cuộc đình công tự phát, không do công đoàn hoặc tổ chức đại diện hợp pháp tổ chức.
2. Đối với doanh nghiệp: Khi phát sinh tranh chấp, hãy chủ động thương lượng, hòa giải. Nếu xảy ra đình công bất hợp pháp, cần thu thập đầy đủ bằng chứng (hình ảnh, video, biên bản) và yêu cầu Tòa án ra quyết định. Việc xử lý kỷ luật lao động phải tuân thủ đúng trình tự, nội quy lao động để tránh bị khiếu kiện.
3. Luôn có phương án dự phòng: Cả người lao động và doanh nghiệp nên xây dựng cơ chế đối thoại thường xuyên, thông qua tổ chức đại diện hoặc hội đồng hòa giải nội bộ, để giải quyết mâu thuẫn từ sớm, tránh leo thang thành đình công.

Trên đây là toàn bộ phân tích của chúng tôi về vấn đề đình công bất hợp pháp và các chế tài xử lý. Nếu quý khách còn thắc mắc hoặc cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của mình, đừng ngần ngại liên hệ với chúng tôi qua tổng đài tư vấn pháp luật lao động để được hỗ trợ kịp thời.