Báo cáo tình hình tài chính nhà nước từ 16/4/2026: Nội dung chi tiết bạn cần biết

Chào bạn,

Chúng tôi nhận được nhiều câu hỏi từ quý khách hàng về quy định mới liên quan đến Báo cáo tình hình tài chính nhà nước, đặc biệt khi Nghị định 140/2026/NĐ-CP chính thức có hiệu lực từ ngày 16/4/2026. Đây là văn bản quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến cách thức các cơ quan, đơn vị sự nghiệp công lập, doanh nghiệp nhà nước và các tổ chức khác báo cáo tài sản, nguồn vốn mà mình quản lý.

Trong bài viết này, chúng tôi sẽ phân tích chi tiết nội dung của báo cáo này dưới góc nhìn thực tiễn, giúp bạn dễ dàng áp dụng.

Báo cáo tình hình tài chính nhà nước gồm những nội dung chính nào?

Cụ thể, báo cáo này là công cụ để tổng hợp, phản ánh toàn bộ nguồn lực tài chính mà Nhà nước đang nắm giữ, quản lý, sử dụng và khai thác. Nó không chỉ là con số khô khan mà còn là cơ sở để đánh giá hiệu quả quản lý tài sản công.

1. Danh mục tài sản Nhà nước phải báo cáo

Theo quy định, tài sản của Nhà nước trong báo cáo được trình bày theo ngắn hạn và dài hạn, bao gồm các nhóm chính sau:

• Tiền và các khoản tương đương tiền: Bao gồm tiền mặt, tiền gửi ngân hàng, tín phiếu kho bạc… của các đơn vị quản lý.
• Đầu tư tài chính: Các khoản đầu tư vốn nhà nước vào doanh nghiệp, mua cổ phần, trái phiếu.
• Các khoản phải thu: Các khoản nợ phải thu từ bán hàng, cung cấp dịch vụ, thuế, phí, lệ phí chưa thu.
• Hàng tồn kho và cho vay: Hàng hóa dự trữ quốc gia, vật tư, thiết bị và các khoản cho vay từ ngân sách.
• Tài sản kết cấu hạ tầng: Đường giao thông, cầu cảng, hệ thống cấp thoát nước, lưới điện… do Nhà nước đầu tư.
• Tài sản cố định tại đơn vị: Nhà cửa, máy móc, thiết bị, phương tiện vận tải của các cơ quan, đơn vị.
• Mua sắm, xây dựng dở dang: Các dự án đầu tư xây dựng cơ bản, mua sắm tài sản chưa hoàn thành.
• Tài sản khác: Bao gồm các tài sản như quyền sử dụng đất có thời hạn, bản quyền, bằng sáng chế…

Lưu ý quan trọng: Các khoản dự phòng tổn thất tài sản (nếu có) cũng được tính vào giá trị tài sản trình bày.

Tình huống thực tế: Tài sản nào KHÔNG thuộc báo cáo?

Một điểm đáng chú ý là Nghị định 140/2026/NĐ-CP đã loại trừ một số loại tài sản đặc thù ra khỏi báo cáo tình hình tài chính nhà nước. Cụ thể, các tài sản sau không được tính vào:

• Cổ vật, hiện vật trưng bày trong bảo tàng.
• Lăng tẩm, di tích lịch sử được xếp hạng.
• Tài liệu cổ, tài liệu quý hiếm.
• Thương hiệu của đơn vị sự nghiệp công lập.
• Đất chưa giao quyền sử dụng.
• Tài nguyên và các tài sản khác đang được theo dõi theo giá trị quy ước hoặc chưa xác định được giá trị.

Theo đánh giá của các chuyên gia pháp lý, việc loại trừ này là hợp lý vì các tài sản trên mang tính đặc thù, khó định giá hoặc thuộc diện bảo tồn, không phản ánh đúng bản chất tài chính thông thường.

Nguồn vốn của Nhà nước trong báo cáo gồm những gì?

2.1. Nợ phải trả của Nhà nước

Đây là nghĩa vụ hiện tại của Nhà nước phát sinh từ các sự kiện trong quá khứ. Việc thanh toán các nghĩa vụ này sẽ làm giảm nguồn lực của Nhà nước. Các khoản nợ phải trả được trình bày theo ngắn hạn và dài hạn, bao gồm:

• Nợ của Chính phủ: Trái phiếu chính phủ, vay nước ngoài, vay trong nước.
• Nợ của chính quyền địa phương: Trái phiếu địa phương, vay từ ngân sách trung ương.
• Nợ và các khoản phải trả khác của các đối tượng quản lý tài sản (các đơn vị sự nghiệp, doanh nghiệp nhà nước). Các khoản này đã bao gồm dự phòng nợ phải trả (nếu có).

2.2. Tài sản thuần của Nhà nước

Tài sản thuần phản ánh nguồn vốn thực có của Nhà nước tại thời điểm kết thúc kỳ báo cáo (không bao gồm nợ phải trả). Nói cách khác, đây là phần giá trị còn lại sau khi lấy tổng tài sản trừ đi tổng nợ phải trả. Tài sản thuần bao gồm:

• Thặng dư/thâm hụt lũy kế: Kết quả hoạt động tài chính tích lũy qua các năm.
• Các quỹ: Quỹ dự trữ tài chính, quỹ đầu tư phát triển, quỹ dự phòng.
• Tài sản thuần khác: Các khoản chênh lệch do đánh giá lại tài sản, chênh lệch tỷ giá…

Đối tượng nào phải lập Báo cáo tình hình tài chính nhà nước?

Theo khoản 3, 4, 5, 6, 7, 8 Điều 2 Nghị định 140/2026/NĐ-CP, các đối tượng sau có nghĩa vụ phải lập báo cáo:

• Các cơ quan nhà nước (bộ, ngành, ủy ban nhân dân các cấp).
• Đơn vị sự nghiệp công lập.
• Doanh nghiệp nhà nước (nắm giữ tài sản nhà nước).
• Tổ chức chính trị, tổ chức chính trị – xã hội được giao quản lý tài sản nhà nước.

Hiệu lực và phạm vi áp dụng

Nghị định 140/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ 16/4/2026. Văn bản này thay thế các quy định trước đây về báo cáo tài chính nhà nước, nhằm mục tiêu minh bạch hóa và chuẩn hóa số liệu tài sản công.

Theo đánh giá của các chuyên gia, việc phân loại tài sản thành ngắn hạn và dài hạn theo thông lệ kế toán quốc tế sẽ giúp các nhà quản lý có cái nhìn tổng quan hơn về cơ cấu tài sản và khả năng thanh toán của Nhà nước.

Lời khuyên từ luật sư

Để đảm bảo tuân thủ đúng quy định từ ngày 16/4/2026, chúng tôi khuyến nghị quý khách hàng:

1. Rà soát danh mục tài sản: Xác định rõ tài sản nào thuộc diện phải báo cáo, tài sản nào được loại trừ (như cổ vật, di tích).
2. Phân loại tài sản theo kỳ hạn: Chia tài sản và nợ phải trả thành ngắn hạn (dưới 1 năm) và dài hạn (trên 1 năm).
3. Lập dự phòng: Đánh giá và trích lập dự phòng tổn thất tài sản, dự phòng nợ phải trả theo đúng quy định.
4. Cập nhật chứng từ kế toán: Đảm bảo hệ thống kế toán của đơn vị có thể theo dõi, tổng hợp các chỉ tiêu theo mẫu mới.
5. Tham khảo ý kiến chuyên gia: Nếu có khó khăn trong việc xác định giá trị tài sản đặc thù (như tài sản kết cấu hạ tầng), hãy liên hệ với đơn vị tư vấn hoặc cơ quan tài chính.

Việc lập báo cáo chính xác không chỉ giúp đơn vị bạn tránh rủi ro pháp lý mà còn là cơ sở để Nhà nước hoạch định chính sách tài khóa hiệu quả.

Bài viết dựa trên nội dung Nghị định 140/2026/NĐ-CP và các quy định pháp luật liên quan. Để được tư vấn cụ thể cho trường hợp của mình, quý khách vui lòng liên hệ với chúng tôi.