Hướng dẫn chi tiết cách tính thuế tiêu thụ đặc biệt phải nộp năm 2026

Bước sang năm 2026, nhiều doanh nghiệp và cá nhân đang băn khoăn về cách tính thuế tiêu thụ đặc biệt (TTĐB) theo quy định mới. Liệu công thức tính có thay đổi gì so với trước? Đối tượng nào phải nộp, đối tượng nào được miễn? Trong bài viết này, chúng tôi sẽ giải đáp chi tiết các thắc mắc đó, giúp quý khách hàng nắm rõ nghĩa vụ thuế của mình một cách chính xác và đầy đủ nhất.

Cách tính thuế tiêu thụ đặc biệt phải nộp năm 2026 theo công thức nào?

Theo Điều 5 Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt 2025 (số 66/2025/QH15) do Quốc hội ban hành, căn cứ và phương pháp tính thuế TTĐB được quy định rõ ràng. Có hai phương pháp tính thuế chính:

• Phương pháp tính theo tỷ lệ phần trăm: Áp dụng cho hầu hết hàng hóa, dịch vụ chịu thuế. Căn cứ tính là giá tính thuế và thuế suất.
• Phương pháp tính thuế tuyệt đối: Áp dụng cho một số loại hàng hóa đặc thù do Chính phủ quy định. Căn cứ tính là lượng hàng hóa và mức thuế tuyệt đối.

Công thức tổng quát:

Thuế TTĐB phải nộp = Thuế TTĐB (theo tỷ lệ %) + Thuế TTĐB (tuyệt đối, nếu có)

Trong đó:

• Thuế TTĐB (theo tỷ lệ %) = Giá tính thuế x Thuế suất
• Thuế TTĐB (tuyệt đối) = Lượng hàng hóa x Mức thuế tuyệt đối

Ví dụ thực tế: Một doanh nghiệp sản xuất rượu (thuế suất TTĐB 65% từ năm 2026 theo Nghị định hướng dẫn) bán ra với giá tính thuế là 100 triệu đồng. Số thuế TTĐB phải nộp = 100 triệu x 65% = 65 triệu đồng. Nếu sản phẩm thuộc diện áp dụng thêm thuế tuyệt đối (ví dụ: thuốc lá điếu), doanh nghiệp phải cộng thêm phần thuế tuyệt đối tương ứng với số lượng sản phẩm.

Đối tượng nào không chịu thuế tiêu thụ đặc biệt năm 2026?

Điều 3 Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt 2025 quy định chi tiết các trường hợp hàng hóa thuộc diện chịu thuế nhưng được miễn thuế TTĐB. Đây là những ngoại lệ quan trọng mà doanh nghiệp và cá nhân cần biết để tránh nộp thừa thuế hoặc bị xử phạt vì kê khai sai.

Các nhóm đối tượng không chịu thuế TTĐB bao gồm:

• Hàng hóa xuất khẩu: Hàng do tổ chức, cá nhân sản xuất, gia công trực tiếp xuất khẩu hoặc bán/ủy thác cho đơn vị khác để xuất khẩu.
• Hàng nhập khẩu đặc biệt:
  • Hàng viện trợ nhân đạo, viện trợ không hoàn lại được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt.
  • Quà tặng, quà biếu cho cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị – xã hội trong định mức miễn thuế nhập khẩu.
  • Hàng quá cảnh, chuyển khẩu, trung chuyển; hàng từ nước ngoài nhập vào kho ngoại quan rồi xuất sang nước khác.
  • Hàng tạm nhập tái xuất, tạm xuất tái nhập trong thời hạn quy định (nếu quá thời hạn hoặc bán ra trong nước phải nộp thuế).
  • Đồ dùng của tổ chức, cá nhân nước ngoài theo tiêu chuẩn miễn trừ ngoại giao; hàng miễn thuế tại cửa hàng miễn thuế.
  • Hàng xuất khẩu bị trả lại (đã nộp thuế TTĐB) khi nhập khẩu trở lại.
• Phương tiện chuyên dùng:
  • Máy bay, trực thăng, tàu lượn, du thuyền sử dụng cho mục đích kinh doanh vận chuyển hàng hóa, hành khách, khách du lịch; hoặc phục vụ an ninh, quốc phòng, cứu thương, cứu hộ, chữa cháy, huấn luyện phi công, quay phim, đo đạc bản đồ, sản xuất nông nghiệp.
  • Xe ô tô cứu thương, xe chở phạm nhân, xe tang lễ, xe thiết kế chở từ 24 người trở lên (có chỗ ngồi và chỗ đứng).
  • Xe chở người bốn bánh có gắn động cơ không đăng ký lưu hành, chỉ chạy trong khu vui chơi, giải trí, thể thao, bệnh viện, trường học.
  • Xe ô tô chuyên dùng khác theo quy định của Chính phủ.

Lưu ý: Trường hợp cần sửa đổi danh mục này, theo luật, Chính phủ sẽ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, quyết định và báo cáo Quốc hội tại kỳ họp gần nhất.

Những đối tượng nào phải nộp thuế tiêu thụ đặc biệt năm 2026?

Điều 4 Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt 2025 quy định rõ ràng về người nộp thuế. Cụ thể:

• Người nộp thuế chính: Là tổ chức, cá nhân sản xuất, gia công, nhập khẩu hàng hóa và kinh doanh dịch vụ thuộc đối tượng chịu thuế TTĐB.
• Trường hợp đặc biệt: Tổ chức, cá nhân kinh doanh xuất khẩu mua hàng hóa chịu thuế TTĐB của người sản xuất để xuất khẩu, nhưng thay vì xuất khẩu lại tiêu thụ trong nước, thì chính tổ chức, cá nhân kinh doanh xuất khẩu đó là người nộp thuế TTĐB.

Tình huống thực tế: Một công ty thương mại mua rượu từ nhà máy sản xuất để xuất khẩu sang Campuchia. Tuy nhiên, do thị trường thay đổi, công ty quyết định bán số rượu này tại thị trường nội địa. Theo quy định, công ty thương mại này phải kê khai và nộp thuế TTĐB cho lô hàng đó, thay vì nhà máy sản xuất.

Lời khuyên từ luật sư

1. Xác định chính xác đối tượng chịu thuế: Kiểm tra kỹ danh mục hàng hóa, dịch vụ chịu thuế TTĐB theo Luật 66/2025/QH15 và các văn bản hướng dẫn. Tránh nhầm lẫn giữa hàng hóa chịu thuế TTĐB với hàng hóa chịu thuế GTGT hoặc thuế bảo vệ môi trường.
2. Ghi nhận giá tính thuế đúng quy định: Giá tính thuế TTĐB là giá bán ra của cơ sở sản xuất, chưa bao gồm thuế TTĐB và thuế GTGT. Đối với hàng nhập khẩu, giá tính thuế là giá nhập khẩu tại cửa khẩu cộng với thuế nhập khẩu (nếu có).
3. Cập nhật thuế suất mới nhất: Thuế suất TTĐB có thể thay đổi theo từng năm. Ví dụ, từ năm 2026, một số mặt hàng như rượu, bia, thuốc lá có thể có lộ trình tăng thuế suất. Hãy tham khảo Nghị định hướng dẫn chi tiết.
4. Chuẩn bị hồ sơ chứng từ đầy đủ: Để được miễn thuế (ví dụ: hàng xuất khẩu), doanh nghiệp cần có hợp đồng, tờ khai hải quan, chứng từ thanh toán qua ngân hàng và các giấy tờ chứng minh hàng hóa thực tế đã xuất khẩu.
5. Tham khảo ý kiến chuyên gia: Nếu có tình huống phức tạp (ví dụ: hàng bán trong nước sau khi đã khai báo xuất khẩu), hãy liên hệ luật sư hoặc cơ quan thuế để được hướng dẫn cụ thể, tránh bị truy thu và phạt.

Theo đánh giá của các chuyên gia pháp lý, việc nắm vững quy định về thuế TTĐB không chỉ giúp doanh nghiệp tuân thủ pháp luật mà còn tối ưu hóa chi phí, tránh các rủi ro về truy thu thuế và xử phạt vi phạm hành chính.