Bạn cần biết: Kỷ luật người lao động vì không tắt thiết bị điện – Doanh nghiệp có được phép?

Việc người lao động quên không tắt thiết bị điện sau khi sử dụng là tình huống phổ biến tại nhiều doanh nghiệp, gây lãng phí điện năng và tiềm ẩn nguy cơ cháy nổ. Nhiều nhà quản lý thắc mắc: liệu doanh nghiệp có quyền xử lý kỷ luật đối với hành vi này không? Trong bài viết này, chúng tôi sẽ phân tích căn cứ pháp lý, điều kiện áp dụng và các hình thức kỷ luật mà doanh nghiệp có thể thực hiện theo quy định của Bộ luật Lao động số 45/2019/QH14.

Doanh nghiệp có quyền kỷ luật người lao động không tắt thiết bị điện không?

Theo quy định tại Điều 117 Bộ luật Lao động 2019, kỷ luật lao động là những quy định về việc tuân thủ thời gian, công nghệ và điều hành sản xuất, kinh doanh do người sử dụng lao động ban hành trong nội quy lao động. Như vậy, hành vi không tắt thiết bị điện sau khi dùng không tự động bị xử lý kỷ luật, mà chỉ bị xử lý khi được liệt kê cụ thể trong nội quy lao động của doanh nghiệp.

Đáng chú ý, doanh nghiệp cần đảm bảo nội quy lao động đã được đăng ký với cơ quan quản lý nhà nước về lao động có thẩm quyền. Nếu nội quy chưa được đăng ký hoặc không hợp lệ, việc xử lý kỷ luật có thể bị tòa án tuyên vô hiệu.

Các nguyên tắc bắt buộc khi xử lý kỷ luật lao động

Căn cứ Khoản 1 Điều 122 Bộ luật Lao động 2019, doanh nghiệp chỉ được xử lý kỷ luật khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện sau:

• Phải chứng minh được lỗi của người lao động: Doanh nghiệp cần có bằng chứng cụ thể (ví dụ: hình ảnh camera, nhân chứng, báo cáo sự cố) cho thấy người lao động đã không tắt thiết bị điện sau khi sử dụng.
• Phải có sự tham gia của tổ chức đại diện người lao động: Nếu người lao động là thành viên của công đoàn cơ sở hoặc tổ chức đại diện khác, tổ chức này phải được mời tham gia buổi xử lý kỷ luật.
• Người lao động có quyền tự bào chữa: Người lao động có thể tự bào chữa hoặc nhờ luật sư, tổ chức đại diện bào chữa. Trường hợp người lao động dưới 15 tuổi, phải có sự tham gia của người đại diện theo pháp luật.
• Việc xử lý kỷ luật phải được ghi thành biên bản: Biên bản phải ghi rõ nội dung vi phạm, hình thức kỷ luật, chữ ký của các bên liên quan.

Tình huống thực tế

Anh Minh, nhân viên văn phòng tại một công ty sản xuất, nhiều lần quên tắt quạt và đèn bàn sau khi tan làm. Công ty đã có nội quy lao động quy định rõ: “Người lao động phải tắt tất cả thiết bị điện trước khi rời khỏi nơi làm việc. Vi phạm lần thứ 3 sẽ bị khiển trách”. Sau lần vi phạm thứ 3, công ty mời anh Minh tham gia buổi xử lý kỷ luật, có đại diện công đoàn và lập biên bản. Việc khiển trách được thực hiện hợp pháp.

Các hình thức xử lý kỷ luật lao động theo quy định

Theo Điều 124 Bộ luật Lao động 2019, có 4 hình thức kỷ luật lao động:

1. Khiển trách: Hình thức nhẹ nhất, thường áp dụng cho vi phạm lần đầu hoặc ít nghiêm trọng.
2. Kéo dài thời hạn nâng lương không quá 6 tháng: Áp dụng cho vi phạm có tính chất tái phạm hoặc gây hậu quả nhất định.
3. Cách chức: Chỉ áp dụng với người lao động giữ chức vụ quản lý.
4. Sa thải: Hình thức nặng nhất, chỉ áp dụng trong các trường hợp luật định.

Doanh nghiệp có thể quy định chi tiết hành vi không tắt thiết bị điện tương ứng với hình thức khiển trách hoặc kéo dài thời hạn nâng lương trong nội quy lao động. Tuy nhiên, không thể tự ý áp dụng hình thức sa thải cho hành vi này nếu không thuộc các trường hợp quy định tại Điều 125 Bộ luật Lao động 2019.

Doanh nghiệp có được tự đặt thêm trường hợp sa thải vào nội quy không?

Điều 125 Bộ luật Lao động 2019 liệt kê 4 nhóm trường hợp được phép sa thải:

• Hành vi trộm cắp, tham ô, đánh bạc, cố ý gây thương tích, sử dụng ma túy tại nơi làm việc.
• Tiết lộ bí mật kinh doanh, bí mật công nghệ, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, gây thiệt hại nghiêm trọng hoặc đe dọa gây thiệt hại đặc biệt nghiêm trọng về tài sản, lợi ích của người sử dụng lao động, hoặc quấy rối tình dục tại nơi làm việc.
• Bị xử lý kỷ luật kéo dài thời hạn nâng lương hoặc cách chức mà tái phạm trong thời gian chưa xóa kỷ luật.
• Tự ý bỏ việc 05 ngày cộng dồn trong 30 ngày hoặc 20 ngày cộng dồn trong 365 ngày mà không có lý do chính đáng.

Như vậy, hành vi không tắt thiết bị điện không thuộc các trường hợp được phép sa thải. Nếu doanh nghiệp tự ý đưa hành vi này vào nội quy lao động như một căn cứ sa thải, quy định đó sẽ bị coi là trái pháp luật và không có hiệu lực.

“Theo đánh giá của các chuyên gia pháp lý, doanh nghiệp nên xây dựng nội quy lao động chi tiết, bao gồm các hành vi vi phạm về an toàn, tiết kiệm năng lượng, và quy định hình thức kỷ luật tương ứng, nhưng phải đảm bảo không vượt quá khung pháp luật cho phép.” – Luật sư Nguyễn Văn A, Công ty Luật XYZ.

Lời khuyên từ luật sư

Để xử lý hiệu quả vấn đề người lao động không tắt thiết bị điện, chúng tôi khuyến nghị doanh nghiệp thực hiện các bước sau:

1. Xây dựng và đăng ký nội quy lao động hợp pháp, trong đó quy định rõ nghĩa vụ tắt thiết bị điện sau khi sử dụng và hình thức xử lý (khiển trách hoặc kéo dài thời hạn nâng lương).
2. Phổ biến nội quy đến toàn bộ người lao động, có xác nhận bằng văn bản hoặc qua hệ thống nội bộ.
3. Thu thập bằng chứng khi phát hiện vi phạm (ảnh, video, nhật ký sự cố).
4. Tuân thủ đúng trình tự: mời người lao động và tổ chức đại diện (nếu có), tổ chức buổi xử lý, lập biên bản.
5. Không áp dụng sa thải cho hành vi không tắt thiết bị điện, vì đây không phải trường hợp được pháp luật cho phép.

Câu hỏi thường gặp