Nghị định 105/2026/NĐ-CP về tài chính công đoàn: 10 thay đổi trọng tâm so với Nghị định 191/2013/NĐ-CP

Chào bạn,

Chúng tôi nhận được rất nhiều câu hỏi từ doanh nghiệp và các tổ chức công đoàn về việc Nghị định 105/2026/NĐ-CP (có hiệu lực từ ngày 01/5/2026) thay thế Nghị định 191/2013/NĐ-CP đã thay đổi những gì. Đây là văn bản quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến nghĩa vụ tài chính của hàng chục nghìn doanh nghiệp trên cả nước.

Trong bài viết này, chúng tôi sẽ phân tích chi tiết 10 điểm thay đổi cốt lõi, kèm theo bảng so sánh trực diện và lời khuyên thực tế để bạn tuân thủ đúng pháp luật.

1. Tổng quan về Nghị định 105/2026/NĐ-CP và Nghị định 191/2013/NĐ-CP

Nghị định 105/2026/NĐ-CP do Chính phủ ban hành ngày 15/4/2026, có hiệu lực từ ngày 01/5/2026, thay thế hoàn toàn Nghị định 191/2013/NĐ-CP về tài chính công đoàn. Theo đánh giá của các chuyên gia pháp lý, văn bản mới này được xây dựng trên cơ sở Luật Công đoàn 2024 (số 50/2024/QH15), nhằm chuẩn hóa và thống nhất các quy định về quản lý tài chính công đoàn.

Cụ thể, Nghị định 191/2013/NĐ-CP đã có hiệu lực hơn 12 năm, với nhiều quy định không còn phù hợp với thực tiễn. Nghị định 105/2026/NĐ-CP ra đời để giải quyết các bất cập này, đặc biệt là về đối tượng đóng, thời hạn đóng và xử lý vi phạm.

2. So sánh chi tiết Nghị định 105/2026/NĐ-CP và Nghị định 191/2013/NĐ-CP

Dưới đây là bảng so sánh toàn diện các điểm khác biệt chính giữa hai nghị định, được chúng tôi tổng hợp từ nội dung văn bản gốc:

3. 10 điểm mới quan trọng trong Nghị định 105/2026/NĐ-CP

Dưới đây là phân tích chi tiết 10 thay đổi cốt lõi mà doanh nghiệp và tổ chức cần nắm rõ:

3.1. Thay đổi về đối tượng đóng kinh phí công đoàn

Điểm thay đổi lớn nhất: Theo Nghị định 105/2026/NĐ-CP, đối tượng đóng kinh phí công đoàn được thu hẹp đáng kể so với trước đây. Cụ thể, các cơ quan nhà nước, lực lượng vũ trang và đơn vị sự nghiệp công lập hưởng 100% NSNN không còn thuộc diện phải đóng kinh phí công đoàn. Thay vào đó, đối tượng đóng chỉ bao gồm: doanh nghiệp, hợp tác xã, đơn vị sự nghiệp không hưởng 100% NSNN và các tổ chức có sử dụng lao động.

Theo đánh giá của chúng tôi, đây là thay đổi hợp lý, giảm gánh nặng hành chính cho khu vực công, đồng thời tập trung nguồn lực từ khu vực sản xuất kinh doanh.

3.2. Đối tượng áp dụng mở rộng thêm tổ chức của người lao động

Nghị định 105/2026/NĐ-CP bổ sung thêm “tổ chức của người lao động tại doanh nghiệp” vào đối tượng áp dụng. Đây là điểm mới hoàn toàn so với Nghị định 191/2013/NĐ-CP, phù hợp với tinh thần của Luật Công đoàn 2024 cho phép thành lập tổ chức đại diện người lao động ngoài công đoàn.

3.3. Bổ sung thời hạn đóng cụ thể

Thời hạn đóng kinh phí công đoàn được quy định rõ: chậm nhất là ngày cuối cùng của tháng tiếp theo tháng phát sinh nghĩa vụ đóng. Ví dụ: kinh phí tháng 5/2026 phải được đóng chậm nhất vào ngày 30/6/2026. Quy định này giúp doanh nghiệp dễ dàng theo dõi và tránh bị xử phạt do chậm đóng.

3.4. Phân loại rõ đơn vị sự nghiệp và nguồn đóng

Nghị định mới phân loại đơn vị sự nghiệp thành 3 nhóm: tự đảm bảo chi thường xuyên, tự đảm bảo một phần chi thường xuyên, và không tự đảm bảo chi thường xuyên. Mỗi nhóm có quy định nguồn đóng kinh phí công đoàn tương ứng, giúp việc áp dụng trở nên minh bạch và dễ dàng hơn.

3.5. Tinh giản quy định về quản lý tài chính

Thay vì quy định chi tiết từng nguyên tắc như Nghị định 191/2013/NĐ-CP, Nghị định 105/2026/NĐ-CP dẫn chiếu trực tiếp đến Luật Công đoàn 2024, giúp hệ thống hóa và thống nhất các quy định, tránh trùng lặp và mâu thuẫn.

3.6. Bổ sung quy định về miễn, giảm, tạm dừng đóng

Nghị định 105/2026/NĐ-CP bổ sung các trường hợp được miễn, giảm, tạm dừng đóng kinh phí công đoàn, đặc biệt trong các tình huống khó khăn như thiên tai, dịch bệnh, khủng hoảng kinh tế. Đây là cơ chế linh hoạt chưa từng có trong Nghị định 191/2013/NĐ-CP.

3.7. Quy định xử lý chậm đóng, không đóng

Mức phạt: Theo Nghị định 105/2026/NĐ-CP, doanh nghiệp chậm đóng kinh phí công đoàn sẽ bị tính lãi suất theo quy định của pháp luật dân sự. Trường hợp cố tình không đóng có thể bị xử phạt vi phạm hành chính với mức phạt lên đến 20 triệu đồng (theo Nghị định 12/2022/NĐ-CP sửa đổi).

3.8. Bãi bỏ nhiều thủ tục hành chính

Nghị định 105/2026/NĐ-CP bãi bỏ hoặc thu gọn nhiều quy định về thủ tục hành chính liên quan đến Kho bạc Nhà nước, ngân sách nhà nước, giúp doanh nghiệp giảm thời gian và chi phí tuân thủ.

3.9. Nguồn đóng kinh phí được làm rõ

Nghị định mới quy định rõ nguồn đóng kinh phí công đoàn bao gồm: ngân sách nhà nước (đối với đơn vị hưởng NSNN), thu từ hoạt động sự nghiệp, và các nguồn hợp pháp khác. Cách quy định này đơn giản và dễ áp dụng hơn so với Nghị định 191/2013/NĐ-CP.

3.10. Hiệu lực thi hành và chuyển tiếp

Nghị định 105/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 01/5/2026. Các quy định về tài chính công đoàn phát sinh trước ngày này vẫn áp dụng theo Nghị định 191/2013/NĐ-CP. Tuy nhiên, từ ngày 01/5/2026, tất cả các giao dịch phát sinh đều phải tuân thủ theo quy định mới.

Tình huống thực tế

Case study: Công ty TNHH ABC (có trụ sở tại TP.HCM) là doanh nghiệp sản xuất với 200 lao động. Trước đây, công ty thường đóng kinh phí công đoàn theo quy định tại Nghị định 191/2013/NĐ-CP, với mức đóng 2% quỹ tiền lương làm căn cứ đóng BHXH.

Từ ngày 01/5/2026, theo Nghị định 105/2026/NĐ-CP, công ty ABC cần lưu ý:

• Thời hạn đóng: Chậm nhất ngày cuối tháng tiếp theo (ví dụ: kinh phí tháng 5 phải đóng trước 30/6). Trước đây không có quy định cụ thể về thời hạn.
• Nguồn đóng: Vẫn là 2% quỹ tiền lương, nhưng nguồn chi được xác định rõ ràng hơn từ hoạt động sản xuất kinh doanh.
• Xử lý chậm đóng: Nếu không đóng đúng hạn, công ty sẽ bị tính lãi suất theo lãi suất vay của ngân hàng thương mại.

Lời khuyên từ luật sư

Dựa trên những thay đổi quan trọng nêu trên, chúng tôi khuyến nghị quý khách hàng thực hiện các bước sau:

1. Rà soát ngay đối tượng đóng: Xác định xem doanh nghiệp/tổ chức của bạn có thuộc đối tượng phải đóng kinh phí công đoàn theo Nghị định 105/2026/NĐ-CP hay không. Nếu là cơ quan nhà nước hoặc đơn vị sự nghiệp hưởng 100% NSNN, bạn đã được miễn nghĩa vụ này.
2. Cập nhật quy trình kế toán: Điều chỉnh phần mềm kế toán và quy trình nội bộ để đảm bảo việc đóng kinh phí được thực hiện đúng thời hạn (chậm nhất ngày cuối tháng tiếp theo).
3. Chuẩn bị hồ sơ miễn/giảm (nếu có): Nếu doanh nghiệp gặp khó khăn do thiên tai, dịch bệnh, hãy chuẩn bị hồ sơ xin miễn, giảm, tạm dừng đóng theo quy định mới.
4. Đào tạo nhân sự: Tổ chức đào tạo cho bộ phận nhân sự – kế toán về các quy định mới để tránh sai sót.
5. Theo dõi văn bản hướng dẫn: Theo dõi các thông tư hướng dẫn thi hành Nghị định 105/2026/NĐ-CP do Bộ Tài chính và Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam ban hành.

Bài viết được thực hiện bởi đội ngũ luật sư chuyên về lao động và công đoàn. Nếu bạn cần tư vấn chi tiết hoặc hỗ trợ soạn thảo hồ sơ, vui lòng liên hệ với chúng tôi qua tổng đài 1900.6588 hoặc email contact@luatsutuvan.vn.