Cơ sở khám chữa bệnh thực hiện biện pháp tư pháp bắt buộc chữa bệnh: 9 yêu cầu mới

Khi một người mắc bệnh tâm thần và thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội, Tòa án có thể áp dụng biện pháp tư pháp bắt buộc chữa bệnh để vừa điều trị vừa đảm bảo an toàn. Tuy nhiên, không phải cơ sở y tế nào cũng đủ điều kiện để thực hiện nhiệm vụ đặc thù này. Chúng tôi sẽ phân tích chi tiết các yêu cầu mới nhất theo Nghị định số 257/2026/NĐ-CP ngày 30/6/2026 của Chính phủ, có hiệu lực từ ngày 01/7/2026, giúp quý khách hiểu rõ quyền lợi và nghĩa vụ khi có người thân bị áp dụng biện pháp này.

Biện pháp tư pháp bắt buộc chữa bệnh là gì và áp dụng cho ai?

Theo khoản 4 Điều 136 Luật Thi hành án hình sự, Nghị định 257/2026/NĐ-CP quy định chi tiết về tổ chức quản lý người bị áp dụng biện pháp tư pháp bắt buộc chữa bệnh trong thời gian điều trị tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh. Nghị định này áp dụng cho:

• Người bị áp dụng biện pháp tư pháp bắt buộc chữa bệnh
• Cơ sở điều trị bắt buộc, cơ sở khám bệnh, chữa bệnh
• Cơ quan điều tra
• Các tổ chức, cá nhân có liên quan

Như vậy, nếu quý khách có người thân mắc bệnh tâm thần và bị Tòa án ra quyết định áp dụng biện pháp này, người đó sẽ được đưa vào cơ sở chuyên khoa tâm thần đáp ứng đầy đủ các yêu cầu khắt khe theo Nghị định mới.

Yêu cầu về hình thức tổ chức của cơ sở điều trị bắt buộc

Theo Nghị định 257/2026/NĐ-CP, cơ sở điều trị bắt buộc phải đáp ứng điều kiện tiên quyết: là bệnh viện của Nhà nước và có phạm vi hoạt động chuyên môn về khám bệnh, chữa bệnh chuyên khoa tâm thần. Điều này có nghĩa là các phòng khám tư nhân hoặc bệnh viện đa khoa không chuyên tâm thần sẽ không được phép thực hiện biện pháp này.

Tình huống thực tế: Anh Minh (Hà Nội) có em trai bị tâm thần phân liệt, từng tấn công hàng xóm. Tòa án ra quyết định bắt buộc chữa bệnh. Anh Minh lo lắng không biết em mình sẽ được đưa vào bệnh viện nào. Theo quy định, em trai anh sẽ được chuyển đến bệnh viện tâm thần công lập đáp ứng các yêu cầu về khu điều trị nội trú bắt buộc, đảm bảo an toàn và điều trị chuyên sâu.

9 yêu cầu cụ thể đối với khu điều trị nội trú bắt buộc

Khu điều trị nội trú bắt buộc chữa bệnh (gọi tắt là khu điều trị nội trú) phải đáp ứng một trong hai trường hợp sau:

Trường hợp 1: Nếu cơ sở điều trị bắt buộc là bệnh viện chuyên khoa tâm thần, khu điều trị nội trú phải được thành lập với quy mô là khoa, trung tâm hoặc viện thực hiện biện pháp tư pháp bắt buộc chữa bệnh độc lập với các bộ phận chuyên môn khác.

Trường hợp 2: Nếu cơ sở điều trị bắt buộc không phải là bệnh viện chuyên khoa tâm thần, cơ sở đó phải có khoa, trung tâm hoặc viện tâm thần, và trong đó có đơn vị điều trị bắt buộc được tổ chức theo hình thức đơn nguyên hoặc khoa.

Bên cạnh đó, khu điều trị nội trú phải đáp ứng 6 yêu cầu thiết kế và an ninh sau đây:

1. Có lối ra vào riêng hoặc kiểm soát tập trung, hạn chế đi lại không cần thiết giữa các khu vực; hành lang, lối đi thông thoáng, dễ quan sát, không có điểm khuất.
2. Bố trí các khu vực chức năng phù hợp: tiếp nhận, điều trị nội trú, theo dõi đặc biệt, sinh hoạt chung, thăm gặp, làm việc của nhân viên, nghỉ ngơi của nhân viên. Phải phân khu theo giới tính, mức độ nguy hiểm và tình trạng bệnh lý của người bị áp dụng biện pháp.
3. Buồng bệnh an toàn: không có vật dụng nguy hiểm, nội thất cố định hoặc hạn chế di chuyển, cửa ra vào có khóa an toàn kiểm soát từ bên ngoài, cửa sổ đảm bảo an toàn phòng ngừa bỏ trốn hoặc tự gây thương tích.
4. Hệ thống kiểm soát ra vào: ghi nhận, lưu trữ thông tin người ra vào khu vực điều trị.
5. Lắp đặt camera giám sát an ninh: tại các khu vực cần thiết, quan sát liên tục, phát hiện sớm hành vi nguy cơ, nhưng phải tôn trọng quyền riêng tư của người bệnh.
6. Có hệ thống báo động khẩn cấp tại các vị trí cần thiết, đảm bảo chiếu sáng đầy đủ và có nguồn điện dự phòng phục vụ hoạt động an ninh.

Yêu cầu về lực lượng bảo vệ tại cơ sở điều trị bắt buộc

Lực lượng bảo vệ tại cơ sở điều trị bắt buộc có thể được tổ chức theo một trong hai hình thức:

• Hợp đồng với cơ sở kinh doanh dịch vụ bảo vệ: Việc trang bị, quản lý và sử dụng công cụ hỗ trợ thực hiện theo quy định của pháp luật về quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ.
• Lực lượng bảo vệ thuộc biên chế hoặc hợp đồng lao động của cơ sở: Phải được đào tạo, tập huấn và được cấp giấy phép sử dụng công cụ hỗ trợ theo quy định của Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ và các văn bản hướng dẫn thi hành.

Lưu ý quan trọng: Việc trang bị công cụ hỗ trợ cho lực lượng bảo vệ không được tùy tiện mà phải tuân thủ nghiêm ngặt quy định pháp luật, đảm bảo an toàn cho cả người bệnh và nhân viên y tế.

Quyền và nghĩa vụ của người thân thích khi thăm gặp

Theo khoản 3 Điều 3 Luật Thi hành án hình sự, người thân thích của người bị áp dụng biện pháp tư pháp bắt buộc chữa bệnh có quyền được gặp và phối hợp chăm sóc trong thời gian bắt buộc chữa bệnh. Tuy nhiên, quyền này đi kèm với các nghĩa vụ cụ thể:

• Tuân thủ quy định về thăm gặp và chăm sóc theo Nghị định này và các biện pháp an ninh khác của cơ sở.
• Xuất trình giấy tờ tùy thân và các vật dụng mang theo để kiểm tra, loại bỏ các vật dụng nguy hiểm như: thiết bị ghi hình, ghi âm, vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ, chất độc, chất gây cháy, hóa chất, độc dược, ma túy, rượu bia, chất kích thích, đồ vật sắc nhọn và các đồ vật khác có thể gây mất an toàn.
• Không được quay phim, chụp ảnh, ghi âm trong quá trình thăm gặp, chăm sóc.
• Phối hợp truy tìm trong trường hợp người bị áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh bỏ trốn.

Lời khuyên từ luật sư: Trước khi đến thăm, quý khách nên liên hệ trước với cơ sở điều trị để nắm rõ quy trình, chuẩn bị giấy tờ tùy thân và tránh mang theo các vật dụng bị cấm. Việc tuân thủ nghiêm túc các quy định này sẽ giúp quá trình thăm gặp diễn ra thuận lợi, đồng thời đảm bảo an toàn cho người thân của quý khách và mọi người xung quanh.

Câu hỏi thường gặp

Nghị định 257/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 01/7/2026. Nếu quý khách có bất kỳ thắc mắc nào về quyền lợi, nghĩa vụ khi có người thân bị áp dụng biện pháp tư pháp bắt buộc chữa bệnh, hoặc cần tư vấn về thủ tục pháp lý liên quan, hãy liên hệ với chúng tôi để được hỗ trợ kịp thời.