Bạn cần biết gì về lừa đảo núp bóng dịch vụ công trực tuyến? Cảnh báo và xử lý pháp lý

Trong thời gian gần đây, tình trạng lừa đảo công nghệ cao núp bóng các dịch vụ công trực tuyến, cơ quan nhà nước, ngân hàng đang diễn biến phức tạp. Chỉ sau vài phút làm theo hướng dẫn của kẻ xấu, nhiều nạn nhân đã bị chiếm quyền điều khiển điện thoại và mất toàn bộ tiền trong tài khoản. Chúng tôi – với tư cách luật sư tư vấn – khuyến cáo quý khách hàng cần nhận diện sớm các thủ đoạn này và nắm rõ quy định pháp luật để chủ động phòng tránh.

Bài viết này được tổng hợp từ nguồn dữ liệu pháp lý chính thức, đối chiếu với các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành, nhằm giúp bạn hiểu rõ hành vi lừa đảo, mức xử phạt và các biện pháp bảo vệ.

Thủ đoạn lừa đảo núp bóng dịch vụ công trực tuyến diễn ra như thế nào?

Lợi dụng việc nhiều dịch vụ công và giao dịch ngân hàng được thực hiện trên môi trường số, các đối tượng lừa đảo liên tục thay đổi phương thức. Thay vì giả danh cơ quan điều tra như trước đây, chúng thường tự xưng là cán bộ công an, nhân viên ngân hàng, cán bộ Bảo hiểm xã hội (BHXH) hoặc cơ quan thuế để yêu cầu người dân cập nhật VNeID, chuẩn hóa thông tin căn cước công dân, xác thực sinh trắc học hoặc đồng bộ dữ liệu nhằm tránh bị khóa tài khoản.

Quy trình lừa đảo điển hình:

1. Tạo tình huống khẩn cấp: Đối tượng gọi điện hoặc nhắn tin, tạo tâm lý cấp bách, yêu cầu nạn nhân thao tác ngay trong cuộc gọi.
2. Gửi đường link hoặc mã QR: Sau khi tạo được lòng tin, đối tượng gửi đường link, mã QR hoặc yêu cầu tải tệp cài đặt có định dạng APK (đối với điện thoại Android). Đây thực chất là ứng dụng giả mạo chứa mã độc.
3. Yêu cầu cấp quyền trợ năng: Khi cài đặt, ứng dụng yêu cầu người dùng cấp quyền trợ năng (Accessibility), quyền đọc tin nhắn, quyền điều khiển thiết bị hoặc quyền hiển thị trên các ứng dụng khác.
4. Chiếm đoạt tài sản: Nếu đồng ý, mã độc có thể theo dõi mọi thao tác trên điện thoại, đánh cắp tên đăng nhập, mật khẩu ngân hàng, mã OTP, Smart OTP rồi điều khiển thiết bị từ xa để chuyển tiền khỏi tài khoản.

Lưu ý quan trọng: Cơ quan công an, BHXH, ngân hàng hay các cơ quan nhà nước không yêu cầu người dân tải ứng dụng qua đường link, mã QR hoặc tệp APK gửi qua Zalo, Facebook, Messenger, SMS hay email. Ngân hàng không yêu cầu khách hàng cung cấp mật khẩu, mã OTP, Smart OTP hoặc chia sẻ màn hình điện thoại để hỗ trợ giao dịch.

Hành vi lừa đảo này bị xử phạt hành chính như thế nào?

Theo quy định tại điểm a khoản 1 Điều 95 Nghị định số 174/2026/NĐ-CP do Chính phủ ban hành, cá nhân lợi dụng mạng xã hội để cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, thông tin sai sự thật, xuyên tạc, vu khống hoặc xúc phạm uy tín của cơ quan, tổ chức, danh dự, nhân phẩm của cá nhân sẽ bị xử phạt như sau:

• Mức phạt đối với cá nhân: từ 20 triệu đồng đến 30 triệu đồng.
• Mức phạt đối với tổ chức: gấp 02 lần mức phạt đối với cá nhân (từ 40 triệu đồng đến 60 triệu đồng), theo quy định tại khoản 2 Điều 5 Nghị định này.

Bên cạnh đó, điểm a khoản 3 Điều 94 Nghị định số 174/2026/NĐ-CP quy định: tổ chức cung cấp dịch vụ mạng xã hội không thực hiện trách nhiệm ngăn chặn, gỡ bỏ thông tin giả mạo, thông tin sai sự thật hoặc thông tin vi phạm pháp luật theo quy định sẽ bị phạt tiền từ 50 triệu đồng đến 70 triệu đồng. Ngoài hình thức phạt tiền, cơ quan có thẩm quyền còn có thể buộc gỡ bỏ nội dung vi phạm và áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả khác.

Khi nào hành vi lừa đảo bị truy cứu trách nhiệm hình sự?

Đối với các trường hợp giả danh cơ quan nhà nước hoặc ngân hàng nhằm chiếm đoạt tiền trong tài khoản, người vi phạm thường không chỉ bị xử phạt hành chính mà còn bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Cụ thể:

Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản (Điều 174 Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi 2017)

Người nào dùng thủ đoạn gian dối để chiếm đoạt tài sản trị giá từ 02 triệu đồng trở lên có thể bị truy cứu về Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản, với các khung hình phạt:

• Khung 1: Cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm, áp dụng khi tài sản từ 02 triệu đến dưới 50 triệu đồng hoặc có tình tiết định khung khác.
• Khung 2: Phạt tù từ 02 năm đến 07 năm, áp dụng khi tài sản từ 50 triệu đến dưới 200 triệu đồng.
• Khung 3: Phạt tù từ 07 năm đến 15 năm, áp dụng khi tài sản từ 200 triệu đến dưới 500 triệu đồng.
• Khung 4: Phạt tù từ 12 năm đến 20 năm hoặc tù chung thân, áp dụng khi tài sản từ 500 triệu đồng trở lên.

Tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông hoặc phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản (Điều 290 Bộ luật Hình sự 2015)

Nếu hành vi được thực hiện thông qua mạng máy tính, mạng viễn thông hoặc phương tiện điện tử, người phạm tội còn có thể bị xử lý theo Điều 290 BLHS, với mức phạt tù cao nhất đến 20 năm. Điều này áp dụng trực tiếp cho các vụ lừa đảo núp bóng dịch vụ công trực tuyến, nơi kẻ xấu sử dụng ứng dụng giả mạo, mã độc để chiếm đoạt tài sản.

Tình huống thực tế: Nạn nhân mất 500 triệu đồng sau cuộc gọi giả danh BHXH

Chị H. (Hà Nội) nhận được cuộc gọi từ số điện thoại lạ, người gọi tự xưng là cán bộ BHXH, thông báo thẻ bảo hiểm y tế của chị sắp hết hạn và yêu cầu cập nhật thông tin qua ứng dụng “BHXH Việt Nam” mới. Người này gửi đường link tải file APK qua Zalo. Sau khi cài đặt và cấp quyền trợ năng, điện thoại chị H. bị điều khiển từ xa. Chỉ trong 10 phút, kẻ gian đã chuyển toàn bộ số dư 500 triệu đồng trong tài khoản ngân hàng của chị sang tài khoản khác. Chị H. đã trình báo cơ quan công an và ngân hàng, nhưng số tiền đã bị rút khỏi hệ thống. Vụ việc đang được điều tra theo Điều 174 và Điều 290 Bộ luật Hình sự.

Lời khuyên từ luật sư: 5 bước bảo vệ bạn khỏi lừa đảo dịch vụ công trực tuyến

Chúng tôi khuyến nghị quý khách hàng thực hiện ngay các biện pháp sau để tránh trở thành nạn nhân:

1. Không cài đặt ứng dụng từ nguồn không rõ ràng: Chỉ cài đặt ứng dụng từ Google Play (Android) hoặc App Store (iOS). Tuyệt đối không tải file APK từ đường link, mã QR gửi qua Zalo, Facebook, Messenger, SMS, email.
2. Không cấp quyền trợ năng (Accessibility) cho ứng dụng lạ: Đây là quyền cho phép ứng dụng đọc màn hình, thao tác thay người dùng, rất nguy hiểm nếu bị mã độc lợi dụng.
3. Không cung cấp mật khẩu, mã OTP, Smart OTP cho bất kỳ ai: Ngân hàng, cơ quan nhà nước không bao giờ yêu cầu bạn cung cấp các thông tin này qua điện thoại, tin nhắn.
4. Kiểm chứng thông tin qua kênh chính thức: Khi nhận cuộc gọi yêu cầu cài đặt ứng dụng hoặc cập nhật thông tin, hãy bình tĩnh gọi lại qua tổng đài chính thức của cơ quan, tổ chức đó để xác minh.
5. Nếu đã lỡ cài đặt ứng dụng lạ: Ngay lập tức ngắt kết nối Internet (tắt Wi-Fi, dữ liệu di động), liên hệ ngân hàng để khóa tài khoản, đổi mật khẩu, và trình báo cơ quan công an gần nhất để được hỗ trợ.