PCI 2024: Bạn cần biết gì về chi phí không chính thức tăng hay giảm?

Trong bối cảnh kinh doanh ngày càng cạnh tranh, việc hiểu rõ các chi phí phát sinh ngoài quy định là vô cùng quan trọng đối với mọi doanh nghiệp. Báo cáo Chỉ số Năng lực Cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) 2024 do Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) công bố đã mang đến những tín hiệu trái chiều về chi phí không chính thức. Vậy thực tế, chi phí này đang tăng hay giảm? Bài viết này sẽ phân tích chi tiết, giúp bạn – chủ doanh nghiệp – nhận diện rủi ro và có kế hoạch ứng phó hiệu quả.

Bức tranh toàn cảnh về chi phí không chính thức trong PCI 2024

Theo Báo cáo PCI 2024 của VCCI, chỉ số Chi phí không chính thức (CSTP) trung bình đạt 6,77 điểm, giảm so với mức 7,08 điểm của năm 2023. Tuy nhiên, con số này không phản ánh hết thực tế khó khăn mà doanh nghiệp đang đối mặt, bởi gánh nặng chi phí này đang có dấu hiệu quay trở lại ở nhiều khía cạnh khác nhau.

Chi phí không chính thức tăng hay giảm theo PCI 2024?

Để trả lời câu hỏi này, chúng tôi phân tích dựa trên số liệu cụ thể từ báo cáo:

• Tỷ lệ doanh nghiệp trả chi phí không chính thức tăng nhẹ: Năm 2024, có gần 37% doanh nghiệp thừa nhận có chi trả các khoản chi phí không chính thức, tăng so với mức 33% của năm 2023. Đây là mức tăng đáng chú ý.
• Chi phí cho thanh tra, kiểm tra tăng mạnh: Tỷ lệ doanh nghiệp phải chi trả chi phí không chính thức cho cán bộ thanh tra, kiểm tra tăng vọt từ 16% (năm 2023) lên gần 28% (năm 2024). Đây là mức tăng mạnh nhất trong các chỉ số.
• Thủ tục cấp phép kinh doanh có điều kiện: Tỷ lệ doanh nghiệp chi trả chi phí không chính thức khi làm thủ tục này lên tới gần 55%, cao hơn đáng kể so với năm 2023.
• Thủ tục hành chính đất đai: Khoảng 50% doanh nghiệp thừa nhận có chi trả chi phí không chính thức khi thực hiện thủ tục về đất đai, trong khi năm 2023 chỉ là gần 38%.
• Đấu thầu mua sắm công: Tỷ lệ này cũng nhích nhẹ từ 27,6% (2023) lên 28,6% (2024).

Tín hiệu tích cực từ PCI 2024

Bên cạnh những con số đáng lo ngại, báo cáo cũng ghi nhận một số điểm sáng:

• Giảm mức chi phí nặng: Chỉ 2,3% doanh nghiệp cho biết chi phí không chính thức chiếm hơn 10% doanh thu, tiếp nối chuỗi giảm liên tục từ năm 2010. So với mức đỉnh gần 13% năm 2006 (năm đầu tiên khảo sát), gánh nặng này đã giảm rất mạnh.
• Giảm lo ngại về ‘chạy án’: Tỷ lệ doanh nghiệp có tranh chấp nhưng không lựa chọn Tòa án vì lo ngại tình trạng “chạy án” phổ biến giảm từ 53% (2023) xuống còn 44% (2024). Điều này cho thấy niềm tin vào hệ thống tư pháp đang được cải thiện.

“Theo các chuyên gia pháp lý, mặc dù điểm số tổng thể của chỉ số Chi phí không chính thức có giảm, nhưng sự gia tăng về tỷ lệ doanh nghiệp phải chi trả ở các lĩnh vực cụ thể là một hồi chuông cảnh tỉnh. Các doanh nghiệp cần chủ động hơn trong việc bảo vệ quyền lợi và tìm kiếm sự hỗ trợ pháp lý khi cần thiết.”

Tình huống thực tế: Doanh nghiệp đối mặt với chi phí không chính thức

Anh Minh, chủ một doanh nghiệp xây dựng tại tỉnh B, chia sẻ: “Năm 2024, khi làm thủ tục xin cấp phép xây dựng cho một dự án nhỏ, tôi liên tục bị gợi ý về các khoản ‘bôi trơn’ để hồ sơ được duyệt nhanh. Dù biết là không đúng, nhưng nếu không chi trả, dự án của tôi có thể bị chậm trễ hàng tháng, gây thiệt hại lớn.” Tình huống này phản ánh đúng thực trạng mà gần 55% doanh nghiệp đang gặp phải khi làm thủ tục kinh doanh có điều kiện.

Chỉ số PCI đo lường điều gì?

Chỉ số PCI được VCCI xây dựng nhằm đo lường chất lượng điều hành kinh tế của chính quyền cấp tỉnh trên 10 lĩnh vực then chốt. Một địa phương được coi là có chất lượng điều hành tốt khi đáp ứng được các yếu tố sau:

1. Chi phí gia nhập thị trường thấp
2. Tiếp cận đất đai dễ dàng và sử dụng đất ổn định
3. Môi trường kinh doanh minh bạch và thông tin kinh doanh công khai
4. Chi phí không chính thức thấp
5. Thời gian thanh tra, kiểm tra và thực hiện các thủ tục hành chính nhanh chóng
6. Môi trường cạnh tranh bình đẳng
7. Chính quyền tỉnh năng động, sáng tạo trong giải quyết vấn đề cho doanh nghiệp
8. Chính sách hỗ trợ doanh nghiệp triển khai đáp ứng nhu cầu
9. Chất lượng đào tạo lao động tốt
10. Thủ tục giải quyết tranh chấp công bằng, hiệu quả và an ninh trật tự được duy trì

Lời khuyên từ luật sư cho doanh nghiệp trước thực trạng PCI 2024

1. Nâng cao nhận thức và minh bạch hóa hoạt động: Thiết lập quy trình nội bộ rõ ràng, công khai các chính sách chống tham nhũng. Đào tạo nhân viên về các hành vi bị cấm và cách thức ứng xử khi bị gợi ý chi trả chi phí không chính thức.
2. Lưu trữ hồ sơ, chứng từ đầy đủ: Mọi giao dịch, đặc biệt là các khoản chi phí liên quan đến thủ tục hành chính, cần được ghi chép, lưu giữ cẩn thận. Đây là bằng chứng quan trọng để bảo vệ doanh nghiệp trước các cơ quan chức năng.
3. Tìm kiếm tư vấn pháp lý chuyên nghiệp: Khi gặp các tình huống nhạy cảm hoặc nghi ngờ có dấu hiệu vi phạm, hãy tham khảo ý kiến luật sư hoặc chuyên gia pháp lý. Đừng tự mình xử lý những vấn đề có thể dẫn đến rủi ro pháp lý.
4. Phản ánh, tố cáo hành vi tiêu cực: Nếu phát hiện cán bộ, công chức có hành vi nhũng nhiễu, đòi hỏi chi phí không chính thức, doanh nghiệp có quyền phản ánh qua đường dây nóng của tỉnh, hoặc gửi đơn tố cáo đến cơ quan thanh tra, công an. Đây là cách để bảo vệ môi trường kinh doanh chung.
5. Chủ động cập nhật thông tin pháp luật: Theo dõi các văn bản pháp luật mới, đặc biệt là các nghị định, thông tư liên quan đến thủ tục hành chính, đầu tư, đất đai để nắm rõ quyền lợi và nghĩa vụ của mình.

Câu hỏi thường gặp