Tòa án nhân dân cấp tỉnh tiếp nhận thẩm quyền mới từ 01/7/2025: Bạn cần biết gì?

Kể từ ngày 01/7/2025, hệ thống Tòa án nhân dân cấp tỉnh sẽ chính thức vận hành theo một cơ chế thẩm quyền mới, được quy định chi tiết tại Nghị quyết 01/2025/NQ-HĐTP do Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân Tối cao ban hành ngày 27/06/2025. Đây là một trong những thay đổi lớn nhất về tổ chức và thẩm quyền xét xử trong nhiều năm qua, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người dân và doanh nghiệp khi tham gia tố tụng.

Trong bài viết này, chúng tôi sẽ phân tích chi tiết 15 nhóm nhiệm vụ, thẩm quyền mà Tòa án nhân dân cấp tỉnh sẽ tiếp nhận từ ngày 01/7/2025, kèm theo những tình huống thực tế và lời khuyên pháp lý hữu ích.

1. Những vụ án, vụ việc nào Tòa án cấp tỉnh tiếp tục giải quyết sau ngày 01/7/2025?

Theo Điều 4 Nghị quyết 01/2025/NQ-HĐTP, Tòa án nhân dân cấp tỉnh có trách nhiệm tiếp tục giải quyết các loại vụ việc sau:

• Sơ thẩm các vụ án hình sự, hành chính, vụ việc dân sự, giải quyết phá sản và các vụ việc khác đã thụ lý trước ngày 01/7/2025 nhưng chưa giải quyết xong.
• Sơ thẩm các vụ án hình sự thuộc thẩm quyền quy định tại khoản 2 Điều 268 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2025).
• Sơ thẩm các vụ án, vụ việc mà bản án, quyết định sơ thẩm của Tòa án nhân dân cấp tỉnh bị hủy để giải quyết lại theo thủ tục sơ thẩm.

Đáng chú ý, Tòa án cấp tỉnh cũng sẽ phúc thẩm các vụ án mà bản án, quyết định của Tòa án nhân dân cấp huyện, Tòa án nhân dân khu vực chưa có hiệu lực pháp luật bị kháng cáo, kháng nghị, cũng như các vụ án bị hủy để giải quyết lại theo thủ tục phúc thẩm.

2. Thẩm quyền giám đốc thẩm, tái thẩm của Tòa án cấp tỉnh thay đổi thế nào?

Một trong những thay đổi quan trọng là Tòa án nhân dân cấp tỉnh sẽ:

• Xem xét theo thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm đối với bản án, quyết định của Tòa án nhân dân cấp huyện, Tòa án nhân dân khu vực đã có hiệu lực pháp luật.
• Xem xét theo thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm đối với bản án, quyết định của Tòa án nhân dân cấp huyện đã có hiệu lực pháp luật mà Tòa án nhân dân cấp cao đã thụ lý trước ngày 01/7/2025 nhưng chưa giải quyết xong.

Tình huống thực tế: Ông A có một vụ án dân sự về tranh chấp đất đai đã được Tòa án cấp huyện xét xử sơ thẩm, bản án đã có hiệu lực nhưng ông A phát hiện tình tiết mới. Trước đây, ông A phải gửi đơn lên Tòa án cấp cao để yêu cầu tái thẩm. Từ ngày 01/7/2025, ông A có thể nộp đơn trực tiếp lên Tòa án nhân dân cấp tỉnh để xem xét theo thủ tục tái thẩm.

3. Tòa án cấp tỉnh giải quyết những vấn đề gì liên quan đến trọng tài thương mại?

Theo quy định mới, Tòa án nhân dân cấp tỉnh có thẩm quyền:

• Giải quyết yêu cầu hủy phán quyết trọng tài.
• Đăng ký phán quyết trọng tài vụ việc theo quy định tại khoản 2 Điều 37 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 (sửa đổi, bổ sung theo Luật số 85/2025/QH15), Điều 7 Luật Trọng tài thương mại 2010 (sửa đổi, bổ sung theo Luật số 81/2025/QH15) và Điều 2 Nghị quyết 81/2025/UBTVQH15 ngày 27/6/2025 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội.

Điều này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với các doanh nghiệp thường xuyên sử dụng phương thức giải quyết tranh chấp thương mại thông qua trọng tài.

4. Thẩm quyền giải quyết khiếu nại, tố cáo của Tòa án cấp tỉnh mở rộng ra sao?

Từ ngày 01/7/2025, Tòa án nhân dân cấp tỉnh sẽ giải quyết các khiếu nại, tố cáo liên quan đến:

• Khiếu nại đối với quyết định, hành vi tố tụng của Phó Chánh án, Thẩm phán, Thẩm tra viên, Thư ký Tòa án, Hội thẩm nhân dân của Tòa án nhân dân cấp tỉnh.
• Khiếu nại đối với quyết định, hành vi tố tụng của Chánh án Tòa án nhân dân cấp huyện, Tòa án nhân dân khu vực.
• Giải quyết khiếu nại lần hai đối với quyết định giải quyết khiếu nại lần đầu của Chánh án Tòa án nhân dân cấp huyện, Chánh án Tòa án nhân dân khu vực.
• Giải quyết tố cáo hành vi vi phạm pháp luật của người tiến hành tố tụng thuộc Tòa án nhân dân cấp tỉnh (trừ Chánh án, Phó Chánh án).
• Giải quyết tố cáo hành vi vi phạm pháp luật của Chánh án, Phó Chánh án Tòa án nhân dân cấp huyện, Tòa án nhân dân khu vực.

5. Những nhiệm vụ đặc thù khác của Tòa án cấp tỉnh sau sắp xếp

Ngoài các thẩm quyền nêu trên, Nghị quyết 01/2025/NQ-HĐTP còn quy định Tòa án nhân dân cấp tỉnh thực hiện các nhiệm vụ đặc thù sau:

• Giải quyết khiếu nại, kiến nghị, kháng nghị quyết định của Tòa án nhân dân cấp huyện, Tòa án nhân dân khu vực về các biện pháp xử lý hành chính, đưa người nghiện ma túy từ đủ 12 tuổi đến dưới 18 tuổi vào cơ sở cai nghiện bắt buộc.
• Giải quyết đề nghị xem xét lại, kháng nghị quyết định mở hoặc không mở thủ tục phá sản, quyết định tuyên bố doanh nghiệp, hợp tác xã phá sản của Tòa án nhân dân cấp huyện, Tòa án nhân dân khu vực.
• Xem xét, ra quyết định công nhận hoặc không công nhận kết quả hòa giải thành, đối thoại thành tại Tòa án.
• Thực hiện yêu cầu ủy thác tư pháp về dân sự của nước ngoài, giải quyết yêu cầu dẫn độ, chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù (đã thụ lý trước ngày 01/7/2025).
• Chánh án Tòa án nhân dân cấp tỉnh kiến nghị Chánh án Tòa án nhân dân tối cao xem xét, kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm đối với bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật của Tòa Phúc thẩm Tòa án nhân dân tối cao, Tòa án nhân dân cấp cao, Tòa án nhân dân cấp tỉnh.
• Kế thừa quyền, trách nhiệm của các Tòa án nhân dân cấp tỉnh được sắp xếp theo quy định của pháp luật.

Lời khuyên từ luật sư

Dựa trên những thay đổi quan trọng này, chúng tôi xin đưa ra một số lời khuyên pháp lý hữu ích:

1. Xác định đúng Tòa án có thẩm quyền: Nếu bạn đang có vụ việc đang được giải quyết tại Tòa án cấp huyện hoặc Tòa án khu vực, hãy kiểm tra lại xem Tòa án cấp tỉnh nào có thẩm quyền phúc thẩm hoặc giám đốc thẩm sau ngày 01/7/2025.
2. Chuẩn bị hồ sơ khiếu nại, tố cáo mới: Với các khiếu nại liên quan đến hoạt động tố tụng của Tòa án cấp huyện, bạn có thể nộp đơn trực tiếp lên Tòa án cấp tỉnh thay vì phải chờ Tòa án cấp cao.
3. Lưu ý thời hiệu: Các vụ án đã thụ lý trước ngày 01/7/2025 sẽ tiếp tục được giải quyết theo quy định cũ, nhưng các vụ việc phát sinh sau ngày này sẽ áp dụng thẩm quyền mới.
4. Tận dụng hòa giải, đối thoại: Tòa án cấp tỉnh có thẩm quyền công nhận kết quả hòa giải thành, đối thoại thành – đây là phương thức giải quyết tranh chấp nhanh chóng, tiết kiệm chi phí.
5. Tham khảo ý kiến luật sư: Với những thay đổi phức tạp về thẩm quyền, việc tham khảo ý kiến luật sư chuyên nghiệp sẽ giúp bạn bảo vệ quyền lợi tốt nhất.

Trên đây là những phân tích chi tiết về quy định tiếp nhận nhiệm vụ, thực hiện thẩm quyền của Tòa án nhân dân cấp tỉnh từ ngày 01/7/2025 theo Nghị quyết 01/2025/NQ-HĐTP. Nếu bạn còn bất kỳ thắc mắc nào hoặc cần hỗ trợ pháp lý trong các vụ việc cụ thể, đừng ngần ngại liên hệ với chúng tôi để được tư vấn chi tiết.

Lưu ý: Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo và không thay thế cho tư vấn pháp lý chuyên sâu. Mỗi vụ việc có tính chất riêng, bạn nên tham khảo ý kiến luật sư để được hướng dẫn phù hợp.