Bạn cần biết: Thí điểm KPI trong xây dựng pháp luật từ năm 2026 – Hướng dẫn chi tiết

Thí điểm KPI trong xây dựng pháp luật là gì và tại sao cần thiết?

Theo Thông báo của Phó Thủ tướng Chính phủ, Đề án thí điểm thực hiện việc đánh giá, chấm điểm (KPI) về công tác xây dựng pháp luật là một bước đột phá trong quản trị nhà nước. Mục tiêu cốt lõi là chuyển từ theo dõi bằng báo cáo định tính (mô tả, cảm tính) sang quản trị bằng dữ liệu, tiến độ, chất lượng và trách nhiệm cụ thể của từng cơ quan.

Đây là việc mới, khó nhưng rất cần thiết, được Bộ Tư pháp chủ trì phối hợp với Văn phòng Chính phủ và các Bộ, cơ quan ngang Bộ thực hiện. Dự thảo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án đang được hoàn thiện và trình trước ngày 28/6/2026.

Thời gian thí điểm KPI kéo dài bao lâu? Các mốc quan trọng cần lưu ý?

Phó Thủ tướng đã thống nhất thực hiện thí điểm trong thời hạn 01 năm. Các Bộ, cơ quan ngang Bộ cần quán triệt tinh thần đây là giai đoạn thử nghiệm, các tiêu chí, điểm số, nội dung, phương pháp chấm điểm sẽ tiếp tục được nghiên cứu, đánh giá để hoàn thiện trong giai đoạn tiếp theo.

• Trước ngày 28/6/2026: Bộ Tư pháp phải hoàn thiện hồ sơ dự thảo Quyết định trình Thủ tướng Chính phủ.
• Quý III/2026: Hệ thống thông tin quản lý Chương trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật chính thức được triển khai.
• Trong giai đoạn thí điểm: Hệ thống sẽ được chạy thử trước khi vận hành chính thức, có ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) hỗ trợ chấm điểm.

Tiêu chí chấm điểm chất lượng thẩm định của Bộ Tư pháp được quy định thế nào?

Một trong những điểm mới đáng chú ý là cách đánh giá chất lượng thẩm định của Bộ Tư pháp. Theo đó:

Quy định mới: Không đặt ra yêu cầu Bộ Tư pháp phải khẳng định ngay trong báo cáo thẩm định (lần đầu) về việc hồ sơ dự án, dự thảo văn bản quy phạm pháp luật đủ hay chưa đủ điều kiện trình Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ.

Tuy nhiên, sau khi cơ quan chủ trì soạn thảo đã tiếp thu, giải trình ý kiến thẩm định và gửi lại hồ sơ theo quy định, Bộ Tư pháp có trách nhiệm rà soát, có ý kiến bằng văn bản nêu rõ quan điểm đồng ý hoặc không đồng ý với nội dung tiếp thu, giải trình.

Các Bộ, cơ quan ngang Bộ tham gia thẩm định có trách nhiệm thế nào?

Phó Thủ tướng thống nhất trong giai đoạn thí điểm, chỉ đánh giá, chấm điểm đối với các Bộ đã được quy định rõ trách nhiệm phối hợp với Bộ Tư pháp thẩm định theo Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật và Nghị định quy định chi tiết thi hành Luật.

Bộ Tư pháp có trách nhiệm rà soát toàn bộ nhóm tiêu chí này, bảo đảm:

• Công bằng: Không tạo ra tâm lý né tránh tham gia thẩm định.
• Không để tình trạng: Các Bộ, cơ quan được mời nhưng không tham gia và không có ý kiến, làm ảnh hưởng đến tiến độ trình hoặc làm giảm chất lượng hồ sơ.

Trong quá trình sửa đổi, bổ sung Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, Bộ Tư pháp sẽ nghiên cứu bổ sung các Bộ, cơ quan có trách nhiệm phối hợp tham gia thẩm định (nếu cần thiết). Đối với các Bộ khác, cần quy định rõ chủ thể mời tham gia Hội đồng thẩm định là đại diện Bộ hay với tư cách cá nhân, chuyên gia.

Cách tính điểm KPI được thiết kế như thế nào để đảm bảo công bằng?

Hệ số điều chỉnh theo số lượng văn bản (hệ số K): Bộ Tư pháp sẽ chủ trì, phối hợp với các Bộ, cơ quan ngang Bộ nghiên cứu, ban hành văn bản hướng dẫn rõ ràng về:

• Hệ số K
• Điểm thưởng đối với nhiệm vụ phát sinh
• Cách tính điểm KPI cuối cùng

Yêu cầu về tiêu chí chấm điểm: Phải đơn giản, dễ thực hiện, bao quát được các vấn đề để kiểm soát tiến độ, chất lượng và trách nhiệm của các cơ quan. Không nhất thiết phải quy định quá nhiều tiêu chí thành phần.

Xử lý trường hợp ngoại lệ: Các trường hợp ngoại lệ là cần thiết nhưng phải được kiểm soát chặt chẽ. Bộ Tư pháp sẽ bổ sung nguyên tắc xác định trường hợp ngoại lệ vào dự thảo Quyết định và ban hành văn bản hướng dẫn, tránh lạm dụng, tùy tiện.

Xử lý thế nào khi văn bản bị phát hiện trái pháp luật ngoài kỳ đánh giá?

Đây là vấn đề phức tạp được Phó Thủ tướng yêu cầu xử lý thận trọng. Cụ thể:

Nguyên tắc trừ điểm:

• Chỉ trừ điểm khi có căn cứ rõ ràng về nội dung trái pháp luật và trách nhiệm của cơ quan được đánh giá.
• Áp dụng cho cả trường hợp văn bản ban hành ở kỳ đánh giá trước nhưng được kết luận ở kỳ đánh giá sau.

Trường hợp không bị trừ điểm: Không trừ điểm đối với trường hợp sửa đổi, bổ sung do thay đổi chủ trương, chính sách, yêu cầu quản lý mới hoặc chỉ đạo mới của cấp có thẩm quyền mà không phải do lỗi của các Bộ, cơ quan trong quá trình xây dựng văn bản.

Hệ thống thông tin quản lý và ứng dụng AI trong chấm điểm KPI

Bộ Tư pháp được giao khẩn trương hoàn thiện Hệ thống thông tin quản lý Chương trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, bảo đảm:

• Triển khai từ Quý III năm 2026
• Quy trình chấm điểm đơn giản, linh hoạt
• Liên thông với các hệ thống, phần mềm hiện hữu
• Không tạo thêm gánh nặng hành chính cho các cơ quan
• Nghiên cứu ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để hỗ trợ quá trình chấm điểm
• Tổ chức chạy thử để kiểm tra trước khi triển khai chính thức

Tình huống thực tế: Áp dụng KPI cho một dự thảo Nghị định

Ví dụ: Bộ X được giao soạn thảo Nghị định quy định về đất đai. Quy trình đánh giá KPI sẽ diễn ra như sau:

1. Bước 1 – Soạn thảo: Bộ X soạn thảo hồ sơ và gửi Bộ Tư pháp thẩm định lần đầu. Bộ Tư pháp không phải khẳng định ngay hồ sơ đủ hay chưa đủ điều kiện.
2. Bước 2 – Tiếp thu ý kiến: Bộ X tiếp thu, giải trình ý kiến thẩm định và gửi lại hồ sơ. Bộ Tư pháp phải có ý kiến bằng văn bản rõ ràng (đồng ý hoặc không đồng ý). Nếu Bộ Tư pháp không có ý kiến, sẽ bị trừ điểm.
3. Bước 3 – Chấm điểm: Văn phòng Chính phủ chấm điểm chất lượng thẩm định của Bộ Tư pháp dựa trên tiến độ, tính rõ ràng của ý kiến. Bộ X cũng được chấm điểm về chất lượng hồ sơ và tiến độ gửi.
4. Bước 4 – Xử lý hậu kỳ: Nếu sau khi ban hành, Nghị định bị phát hiện có nội dung trái pháp luật do lỗi của Bộ X, Bộ X sẽ bị trừ điểm ở kỳ đánh giá sau. Nếu việc sửa đổi do thay đổi chủ trương mới, sẽ không bị trừ điểm.

Lời khuyên từ luật sư

1. Chuẩn bị sớm cho giai đoạn thí điểm: Các Bộ, cơ quan ngang Bộ nên nghiên cứu kỹ dự thảo Quyết định và các văn bản hướng dẫn ngay từ bây giờ. Đặc biệt, cần xác định rõ trách nhiệm của từng đơn vị trong quy trình soạn thảo, thẩm định.
2. Đảm bảo tính minh bạch trong quá trình tham gia thẩm định: Nếu được mời tham gia Hội đồng thẩm định, cần có ý kiến bằng văn bản rõ ràng, đúng thời hạn. Việc không tham gia hoặc không có ý kiến có thể dẫn đến bị trừ điểm.
3. Chú ý đến các trường hợp ngoại lệ: Các trường hợp ngoại lệ chỉ được áp dụng khi có căn cứ rõ ràng và được kiểm soát chặt chẽ. Tránh lạm dụng để né tránh trách nhiệm.
4. Theo dõi tiến độ triển khai Hệ thống thông tin: Hệ thống sẽ được triển khai từ Quý III/2026. Các cơ quan cần chuẩn bị nhân lực, hạ tầng kỹ thuật để sẵn sàng vận hành.
5. Rà soát lại quy trình nội bộ: Để đạt điểm cao, các Bộ, cơ quan nên xây dựng quy trình nội bộ chặt chẽ, đảm bảo tiến độ và chất lượng văn bản ngay từ khâu soạn thảo.

Câu hỏi thường gặp