Chuyển đổi số toàn hệ thống chính trị: Bạn cần biết gì về yêu cầu “làm sạch” dữ liệu và trách nhiệm người đứng đầu?

Chúng tôi nhận thấy, trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia đang diễn ra mạnh mẽ, việc nắm bắt kịp thời các chủ trương, chính sách mới là vô cùng quan trọng đối với mỗi cơ quan, tổ chức và người dân. Đặc biệt, chỉ đạo mới nhất của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về việc “làm sạch” dữ liệu và nâng cao trách nhiệm người đứng đầu đặt ra những yêu cầu rất cụ thể, ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động của toàn bộ hệ thống chính trị. Là luật sư tư vấn pháp lý, chúng tôi sẽ phân tích chi tiết những nội dung cốt lõi từ phiên họp này, giúp bạn hiểu rõ quyền lợi, nghĩa vụ và những tác động thực tiễn.

1. Tại sao “làm sạch” dữ liệu lại là yêu cầu cấp bách hàng đầu?

Theo phát biểu kết luận của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, vấn đề lớn nhất hiện nay không còn là nhận thức hay chủ trương, mà là năng lực tổ chức thực hiện và trách nhiệm đến cùng. Trong đó, dữ liệu được xác định là nền tảng quan trọng, là “tài nguyên chiến lược của quốc gia”. Yêu cầu đặt ra là dữ liệu phải được tạo lập, quản lý, kết nối, chia sẻ và khai thác hiệu quả theo nguyên tắc “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung”.Việc “làm sạch” dữ liệu không chỉ là nhiệm vụ kỹ thuật, mà còn là trách nhiệm chính trị của mỗi cơ quan, địa phương. Mục tiêu cuối cùng là tạo ra giá trị thực cho cơ quan, tổ chức, người dân, doanh nghiệp, góp phần thúc đẩy kinh tế số và tăng trưởng kinh tế. Các bộ, ngành phải hoàn thành việc tạo lập và chuẩn hóa các cơ sở dữ liệu chuyên ngành, khẩn trương kết nối, chia sẻ với Trung tâm dữ liệu quốc gia để khai thác dùng chung.

Theo đánh giá của các chuyên gia pháp lý, việc xác lập kỷ luật dùng chung về dữ liệu và hệ thống thông tin trong hệ thống chính trị là điều kiện tiên quyết để chấm dứt tình trạng dữ liệu phân tán, không tương thích, từ đó nâng cao hiệu quả quản trị quốc gia.

2. Trách nhiệm của người đứng đầu trong chuyển đổi số được quy định thế nào?

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh: “Bài học thực tiễn đã cho thấy, nơi nào người đứng đầu trực tiếp chỉ đạo, kiểm tra, chịu trách nhiệm thì có kết quả. Nơi nào khoán trắng cho bộ phận kỹ thuật, nơi đó chuyển đổi số chậm và thiếu thực chất.” Điều này khẳng định trách nhiệm lãnh đạo, chỉ đạo và năng lực tổ chức thực hiện là yếu tố cốt lõi quyết định thành công.Các cấp ủy, tổ chức đảng, nhất là người đứng đầu các bộ, ngành, địa phương phải:

• Nhận thức rõ trách nhiệm và trực tiếp chỉ đạo, chịu trách nhiệm về tiến độ và kết quả chuyển đổi số tại đơn vị mình.
• Gương mẫu đi đầu, sử dụng công cụ số trong quản trị, điều hành.
• Đưa kết quả thực hiện vào tiêu chí đánh giá thi đua, khen thưởng và xử lý trách nhiệm khi chậm trễ.
• Ủy ban kiểm tra các cấp phải có kế hoạch kiểm tra, giám sát việc thực hiện Nghị quyết 57.

3. An ninh mạng và bảo vệ dữ liệu quốc gia phải được đảm bảo ra sao?

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước lưu ý, phải đảm bảo vững chắc an ninh mạng, an toàn thông tin và bảo vệ dữ liệu quốc gia. Các cơ quan phải quán triệt nguyên tắc: “Mọi hệ thống số, cơ sở dữ liệu, nền tảng số phải được thiết kế theo yêu cầu an toàn, an ninh ngay từ đầu, không phải làm xong rồi mới bổ sung giải pháp bảo mật.”Các nhiệm vụ cụ thể bao gồm:

• Hoàn thành việc phân loại, xác định cấp độ an toàn thông tin đối với các hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu thuộc phạm vi quản lý.
• Rà soát toàn bộ việc thu thập, lưu trữ, chia sẻ và khai thác dữ liệu.
• Siết chặt quản lý tài khoản và phân quyền truy cập.
• Xây dựng năng lực phòng thủ, chủ động trên không gian mạng, thường xuyên tổ chức kiểm tra, đánh giá, diễn tập an ninh mạng đối với các hệ thống trọng yếu.

4. Lộ trình thực hiện và nguyên tắc “6 rõ” được áp dụng như thế nào?

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước khẳng định: “Điều quyết định thành công trong giai đoạn hiện nay là kỷ luật thực thi, tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm và trách nhiệm nêu gương của người đứng đầu.” Tinh thần này được cụ thể hóa qua nguyên tắc “6 rõ”:

• Rõ người: Xác định cá nhân chịu trách nhiệm chính.
• Rõ việc: Xác định nhiệm vụ cụ thể.
• Rõ trách nhiệm: Phân định rõ trách nhiệm của từng cá nhân, tổ chức.
• Rõ thẩm quyền: Xác định quyền hạn để thực hiện nhiệm vụ.
• Rõ thời gian: Ấn định thời hạn hoàn thành cụ thể.
• Rõ kết quả: Xác định tiêu chí đánh giá sản phẩm đầu ra.

Các bộ, ngành, địa phương cần tập trung xử lý dứt điểm các nhiệm vụ quá hạn, các văn bản còn nợ đọng, các điểm nghẽn đã được xác định. Đồng thời, ưu tiên phát triển hạ tầng số dùng chung, nền tảng hệ thống ứng dụng số dùng chung, đảm bảo chính quyền ba cấp vận hành trên môi trường số thực sự thuận lợi.

5. Tình huống thực tế: Doanh nghiệp cần lưu ý gì về yêu cầu kết nối dữ liệu?

Giả sử bạn là một doanh nghiệp đang có nhu cầu khai thác dữ liệu từ các cơ sở dữ liệu quốc gia để phục vụ hoạt động kinh doanh. Theo chỉ đạo mới, các cơ sở dữ liệu chuyên ngành sẽ được chuẩn hóa và kết nối với Trung tâm dữ liệu quốc gia. Điều này đồng nghĩa với việc doanh nghiệp sẽ có cơ hội tiếp cận dữ liệu một cách minh bạch, nhanh chóng và chính xác hơn, giảm thiểu chi phí thời gian và tiền bạc.Tuy nhiên, doanh nghiệp cũng cần lưu ý về các quy định mới liên quan đến bảo vệ dữ liệu. Việc khai thác dữ liệu trái phép hoặc mua bán dữ liệu người dùng sẽ bị xử lý nghiêm khắc. Các cơ quan chức năng sẽ siết chặt quản lý tài khoản và phân quyền truy cập, đồng thời tăng cường kiểm tra, giám sát. Do đó, doanh nghiệp cần tuân thủ chặt chẽ các quy định của pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân (Nghị định 13/2023/NĐ-CP) và an toàn thông tin mạng (Luật An toàn thông tin mạng 2015).

6. Lời khuyên từ luật sư về việc thực hiện chuyển đổi số

1. Đối với cơ quan, tổ chức nhà nước: Cần khẩn trương rà soát, đánh giá hiện trạng dữ liệu và hệ thống thông tin của đơn vị. Xây dựng kế hoạch chi tiết để làm sạch, chuẩn hóa dữ liệu theo nguyên tắc “đúng, đủ, sạch, sống”. Đồng thời, xác định rõ trách nhiệm của người đứng đầu trong từng nhiệm vụ cụ thể.
2. Đối với doanh nghiệp: Tận dụng các nền tảng dùng chung và dịch vụ công trực tuyến để giảm chi phí, tăng hiệu quả hoạt động. Đồng thời, nâng cao nhận thức về bảo mật dữ liệu, tuân thủ nghiêm các quy định pháp luật về an toàn thông tin và bảo vệ dữ liệu cá nhân.
3. Đối với người dân: Chủ động sử dụng các dịch vụ công trực tuyến, ứng dụng số để tiết kiệm thời gian và chi phí. Cảnh giác với các hành vi lừa đảo, đánh cắp thông tin cá nhân trên không gian mạng.
4. Về trách nhiệm người đứng đầu: Các lãnh đạo cần trực tiếp chỉ đạo, kiểm tra và chịu trách nhiệm về kết quả chuyển đổi số tại đơn vị mình. Không khoán trắng cho bộ phận kỹ thuật.
5. Về an ninh mạng: Mọi hệ thống mới phải được thiết kế với các giải pháp bảo mật ngay từ đầu. Thường xuyên tổ chức kiểm tra, diễn tập an ninh mạng.