Hướng dẫn đăng ký bố mẹ là người phụ thuộc giảm thuế TNCN 2026: Điều kiện, hồ sơ & mức giảm trừ

Quý khách có bố, mẹ đã hết tuổi lao động hoặc không có khả năng lao động, và muốn giảm trừ gia cảnh khi tính thuế thu nhập cá nhân? Theo Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025 và Nghị định 253/2026/NĐ-CP, từ ngày 01/7/2026, mỗi người phụ thuộc được giảm trừ 6,2 triệu đồng/tháng. Dưới đây là hướng dẫn chi tiết từ luật sư tư vấn thuế.

Bố, mẹ trong trường hợp nào được đăng ký là người phụ thuộc?

Theo điểm b khoản 4 Điều 10 Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025, bố, mẹ được xác định là người phụ thuộc nếu thuộc một trong hai nhóm:

• Đã hết tuổi lao động (nam từ 61 tuổi 6 tháng, nữ từ 57 tuổi, theo Nghị định 135/2026/NĐ-CP) và không có thu nhập hoặc thu nhập bình quân tháng không quá 3 triệu đồng.
• Trong độ tuổi lao động nhưng không có khả năng lao động (tỷ lệ suy giảm lao động từ 81% trở lên) và không có thu nhập hoặc thu nhập bình quân tháng không quá 3 triệu đồng.

Đáng chú ý: Bạn có thể đăng ký cả cha mẹ ruột, cha mẹ nuôi, cha mẹ kế, cha mẹ vợ/chồng – miễn đáp ứng các điều kiện trên. Đây là quy định tại điểm d khoản 2 Điều 47 Nghị định 253/2026/NĐ-CP.

Điều kiện cụ thể về thu nhập và độ tuổi năm 2026

Theo khoản 1 Điều 3 Thông tư 87/2026/TT-BTC, từ ngày 01/7/2026, mức thu nhập tối đa để bố, mẹ được làm người phụ thuộc là 3 triệu đồng/tháng (tính bình quân cả năm). Cụ thể:

• Bố, mẹ ngoài độ tuổi lao động: Chỉ cần thu nhập bình quân tháng không quá 3 triệu đồng.
• Bố, mẹ trong độ tuổi lao động: Phải có giấy tờ chứng minh tỷ lệ suy giảm lao động từ 81% trở lên, đồng thời thu nhập không quá 3 triệu đồng/tháng.

Lưu ý từ luật sư: Thu nhập được tính bao gồm tất cả các nguồn: lương hưu, trợ cấp bảo hiểm, tiền cho thuê nhà, lãi tiết kiệm, thậm chí cả tiền con cái biếu tặng nếu có tính chất thường xuyên. Bạn phải tự xác định và kê khai trung thực.

Tình huống thực tế: Bố mẹ hưởng lương hưu 2,5 triệu đồng/tháng

Anh Minh (Hà Nội) có bố 65 tuổi, hưởng lương hưu 2,5 triệu đồng/tháng. Theo quy định, bố anh Minh đã hết tuổi lao động và có thu nhập dưới 3 triệu đồng, do đó đủ điều kiện đăng ký làm người phụ thuộc. Mỗi tháng anh được giảm trừ 6,2 triệu đồng, giúp giảm đáng kể số thuế phải nộp.

Ngược lại, chị Hoa (TP.HCM) có mẹ 58 tuổi, hưởng lương hưu 4 triệu đồng/tháng. Vì thu nhập vượt 3 triệu đồng, mẹ chị Hoa không được đăng ký là người phụ thuộc.

Hồ sơ chứng minh bố, mẹ là người phụ thuộc

Theo khoản 3 Điều 4 Thông tư 87/2026/TT-BTC, hồ sơ được phân loại theo từng mối quan hệ:

Đối với cha mẹ ruột

• Bản chụp thẻ Căn cước của cha, mẹ.
• Bản chụp Giấy khai sinh của người nộp thuế (bạn) hoặc Quyết định nhận cha/mẹ/con.

Đối với cha mẹ nuôi

• Bản chụp thẻ Căn cước của cha, mẹ nuôi.
• Bản chụp Quyết định công nhận việc nuôi con nuôi của cơ quan có thẩm quyền.

Đối với cha mẹ vợ/chồng

• Bản chụp thẻ Căn cước của cha, mẹ.
• Bản chụp Giấy khai sinh của vợ/chồng bạn.
• Bản chụp Giấy chứng nhận kết hôn của bạn.

Đối với cha dượng, mẹ kế

• Bản chụp thẻ Căn cước.
• Bản chụp Giấy khai sinh của bạn.
• Bản chụp Giấy chứng nhận kết hôn giữa cha dượng với mẹ đẻ hoặc mẹ kế với cha đẻ.

Trường hợp đặc biệt: Nếu bố, mẹ trong độ tuổi lao động và không có khả năng lao động, bạn cần bổ sung giấy tờ chứng minh tỷ lệ suy giảm lao động từ 81% trở lên (theo khoản 4 Điều 47 Nghị định 253/2026/NĐ-CP).

Tin vui: Cơ quan thuế sẽ khai thác thông tin từ Cổng Dịch vụ công quốc gia và cơ sở dữ liệu quốc gia. Nếu dữ liệu đã có sẵn, bạn không cần nộp giấy tờ. Chỉ khi không khai thác được, bạn mới phải cung cấp.

Thời hạn và nguyên tắc đăng ký người phụ thuộc

Theo khoản 2 Điều 48 Nghị định 253/2026/NĐ-CP, bạn cần lưu ý:

• Thời hạn đăng ký: Trước ngày 31/12 của năm tính thuế. Đăng ký một lần và ổn định cho các năm sau nếu không có thay đổi.
• Nguyên tắc quan trọng:
  • Mỗi người phụ thuộc chỉ được giảm trừ một lần vào một người nộp thuế.
  • Nếu nhiều người cùng có trách nhiệm nuôi dưỡng (ví dụ: hai anh em), phải tự thỏa thuận ai đăng ký.
  • Khi thay đổi người đăng ký, việc thay đổi chỉ được áp dụng từ kỳ tính thuế tiếp theo.

Mức giảm trừ cụ thể khi đăng ký bố, mẹ

Theo khoản 1 Điều 10 Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025, từ 01/7/2026:

• Mức giảm trừ bản thân: 15,5 triệu đồng/tháng (tương đương 186 triệu đồng/năm).
• Mức giảm trừ mỗi người phụ thuộc: 6,2 triệu đồng/tháng.

Ví dụ: Nếu bạn đăng ký cả bố và mẹ (hai người phụ thuộc), mỗi tháng bạn được giảm thêm 12,4 triệu đồng trước khi tính thuế. Tổng mức giảm trừ là 15,5 + 12,4 = 27,9 triệu đồng/tháng.

Lời khuyên từ luật sư

1. Kiểm tra thu nhập của bố mẹ: Đảm bảo tổng thu nhập bình quân tháng không quá 3 triệu đồng. Nếu bố mẹ có lương hưu, hãy cộng dồn tất cả các nguồn (bao gồm cả tiền con cái biếu tặng có tính chất thường xuyên).
2. Chuẩn bị hồ sơ đầy đủ: Nếu bố mẹ trong độ tuổi lao động, nhất thiết phải có giấy tờ chứng minh tỷ lệ suy giảm lao động từ 81% trở lên.
3. Ưu tiên đăng ký sớm: Đăng ký trước ngày 31/12 để được hưởng giảm trừ ngay trong năm tính thuế đó.
4. Thỏa thuận với người thân: Nếu có nhiều người cùng nuôi dưỡng, cần thống nhất ai là người đăng ký để tránh tranh chấp.
5. Lưu trữ giấy tờ gốc: Cơ quan thuế có thể yêu cầu xuất trình bản chính để kiểm tra.

Bài viết được tư vấn bởi Luật sư Hoàng Tuấn Vũ, Công ty Luật TNHH Everest. Nếu cần hỗ trợ chi tiết, quý khách vui lòng liên hệ tổng đài 1900.6588 hoặc sử dụng dịch vụ luật sư tư vấn qua số 090 222 9061 (có phí).