Quản lý thuế giao dịch liên kết: So sánh Nghị định 255/2026/NĐ-CP và 132/2020/NĐ-CP

Bạn đang loay hoay tìm hiểu những thay đổi trong quản lý thuế đối với giao dịch liên kết? Nghị định 255/2026/NĐ-CP chính thức có hiệu lực, thay thế Nghị định 132/2020/NĐ-CP, mang đến nhiều điểm mới quan trọng mà doanh nghiệp, kế toán viên và luật sư cần nắm rõ. Bài viết này sẽ cung cấp bảng so sánh chi tiết, giúp bạn nhanh chóng nhận diện các quy định được sửa đổi, bổ sung và những lưu ý thực tiễn khi áp dụng.

Ngày 16/07/2026, Chính phủ ban hành Nghị định 255/2026/NĐ-CP quy định về quản lý thuế đối với giao dịch liên kết, thay thế Nghị định 132/2020/NĐ-CP. Nghị định mới có hiệu lực từ ngày 01/01/2027, áp dụng cho kỳ tính thuế thu nhập doanh nghiệp năm 2027 trở đi. Theo đánh giá của các chuyên gia pháp lý, đây là bước điều chỉnh quan trọng nhằm thống nhất với Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 và các quy định về thuế tối thiểu toàn cầu.

Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng có gì thay đổi?

Theo Nghị định 132/2020/NĐ-CP, phạm vi điều chỉnh chỉ quy định nguyên tắc, phương pháp, trình tự xác định yếu tố hình thành giá giao dịch liên kết. Trong khi đó, Nghị định 255/2026/NĐ-CP quy định cụ thể hơn về nguyên tắc quản lý thuế, các bên liên kết, phân tích so sánh, phương pháp xác định giá, xác định chi phí được trừ, kê khai và lập hồ sơ giao dịch liên kết, Báo cáo lợi nhuận liên quốc gia.

Về đối tượng áp dụng, Nghị định 132/2020/NĐ-CP liệt kê cơ quan thuế gồm Tổng cục Thuế, Cục Thuế và Chi cục Thuế. Nay Nghị định 255/2026/NĐ-CP chỉ quy định chung là “cơ quan thuế”, phù hợp với tổ chức bộ máy và quy định hiện hành.

Nguyên tắc quản lý thuế và kiểm tra có thay đổi không?

Nguyên tắc đối với người nộp thuế về việc loại trừ yếu tố làm giảm nghĩa vụ thuế do quan hệ liên kết chi phối được giữ nguyên không thay đổi. Đây là nghĩa vụ cơ bản của người nộp thuế trong xác định giá giao dịch liên kết.

Đáng chú ý, nguyên tắc quản lý, kiểm tra của cơ quan thuế có thay đổi. Theo Nghị định 132/2020/NĐ-CP, cơ quan thuế quản lý, kiểm tra, thanh tra theo nguyên tắc giao dịch độc lập và bản chất giao dịch. Nay Nghị định 255/2026/NĐ-CP dẫn chiếu thực hiện theo nguyên tắc quản lý thuế và kiểm tra thuế tại Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15, bỏ nội dung “thanh tra” và không còn liệt kê chi tiết nguyên tắc tại Nghị định để bảo đảm thống nhất.

Khái niệm giao dịch liên kết và các bên liên kết có thay đổi?

Khái niệm giao dịch liên kết trước đây nằm trong phần phạm vi điều chỉnh của Nghị định 132/2020/NĐ-CP, nay được đưa vào Điều 4 về giải thích từ ngữ, nội dung cơ bản không thay đổi.

Về khái niệm “các bên có quan hệ liên kết”, Nghị định 132/2020/NĐ-CP trực tiếp quy định hai nhóm quan hệ. Nghị định 255/2026/NĐ-CP dẫn chiếu khoản 17 Điều 4 Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15, không còn quy định lại khái niệm tại Nghị định, bảo đảm thống nhất với Luật mới.

Những điểm mới về Báo cáo lợi nhuận liên quốc gia và hồ sơ quốc gia

Tổ chức thay mặt nộp Báo cáo lợi nhuận liên quốc gia được làm rõ: là thành viên tập đoàn đa quốc gia được công ty mẹ tối cao chỉ định lập và nộp báo cáo tại quốc gia, vùng lãnh thổ nơi thành viên đó là đối tượng cư trú thuế. Trước đây chỉ quy định là tổ chức được công ty mẹ tối cao ủy quyền nộp báo cáo cho cơ quan thuế.

Khái niệm “tình trạng không thực hiện trao đổi thông tin một cách hệ thống” được bổ sung mới, là trường hợp quốc gia, vùng lãnh thổ tạm ngừng hoặc liên tục không trao đổi Báo cáo lợi nhuận liên quốc gia, khiến cơ quan thuế Việt Nam không nhận được báo cáo.

Hồ sơ quốc gia được xác định là thông tin của người nộp thuế tại Việt Nam, bổ sung cụm từ “tại Việt Nam” làm rõ phạm vi thông tin phải lập, khác với quy định cũ chỉ là thông tin về giao dịch liên kết, chính sách và phương pháp xác định giá của người nộp thuế.

Mở rộng trường hợp xác định quan hệ liên kết qua mượn, cho mượn và cho vay, bảo lãnh

Nghị định 132/2020/NĐ-CP chỉ quy định giao dịch vay, cho vay có giá trị ít nhất bằng 10% vốn góp của chủ sở hữu. Nghị định 255/2026/NĐ-CP bổ sung giao dịch mượn, cho mượn có giá trị ít nhất bằng 10% vốn góp của chủ sở hữu tại thời điểm phát sinh giao dịch.

Về trường hợp cho vay, bảo lãnh không xác định quan hệ liên kết, Nghị định mới tiếp tục giữ các trường hợp loại trừ cũ và bổ sung trường hợp chủ nợ, bên bảo lãnh là tổ chức do Nhà nước sở hữu 100% vốn điều lệ, có chức năng mua, bán, xử lý nợ và không tham gia điều hành, kiểm soát, góp vốn, đầu tư vào bên nợ.

Tình huống thực tế

Anh Minh, kế toán trưởng của một công ty sản xuất có vốn đầu tư nước ngoài tại Bình Dương, chia sẻ: “Khi chuẩn bị hồ sơ xác định giá giao dịch liên kết cho năm tài chính 2027, tôi phát hiện công ty mẹ tại Singapore có cho công ty con tại Việt Nam vay vốn. Nhờ bảng so sánh giữa hai Nghị định, tôi nhanh chóng nhận ra rằng giao dịch mượn, cho mượn nay đã được bổ sung vào tiêu chí xác định quan hệ liên kết. Nếu không cập nhật kịp thời, doanh nghiệp có thể bị truy thu thuế và phạt vi phạm hành chính.”

Lời khuyên từ luật sư

1. Cập nhật ngay các quy định mới: Doanh nghiệp có giao dịch liên kết cần rà soát toàn bộ hợp đồng vay, mượn, cho vay, cho mượn hiện có để xác định có phát sinh quan hệ liên kết theo tiêu chí mới hay không.
2. Chuẩn bị hồ sơ quốc gia đầy đủ: Nghị định 255/2026/NĐ-CP yêu cầu thông tin của người nộp thuế tại Việt Nam, do đó cần thu thập và lưu trữ đầy đủ chứng từ, tài liệu chứng minh giá giao dịch liên kết tuân thủ nguyên tắc giao dịch độc lập.
3. Lưu ý về Báo cáo lợi nhuận liên quốc gia: Nếu doanh nghiệp là thành viên của tập đoàn đa quốc gia, cần xác định rõ ai là tổ chức thay mặt nộp báo cáo và đảm bảo việc trao đổi thông tin với cơ quan thuế được thực hiện đúng quy định.
4. Tham khảo ý kiến chuyên gia: Với những thay đổi phức tạp như khái niệm “tình trạng không thực hiện trao đổi thông tin một cách hệ thống”, doanh nghiệp nên tham vấn luật sư thuế hoặc tổ chức tư vấn để tránh rủi ro.
5. Đào tạo nhân sự: Bộ phận kế toán, thuế và pháp chế cần được đào tạo về các quy định mới để áp dụng chính xác ngay từ kỳ tính thuế năm 2027.

Câu hỏi thường gặp

Bài viết được thực hiện bởi đội ngũ luật sư tại LuatVietnam, dựa trên nguồn dữ liệu chính thống từ thuvienphapluat.vn và phapluat.gov.vn. Để được tư vấn chi tiết về các quy định mới, vui lòng liên hệ hotline 0936385236 (điện thoại/Zalo) hoặc 1900.6588 (tổng đài).