Tội vi phạm quy định về nghiên cứu, thăm dò, khai thác tài nguyên: Mức phạt tù lên đến 7 năm theo Điều 227 BLHS

Khai thác tài nguyên trái phép không chỉ gây thiệt hại về kinh tế mà còn hủy hoại môi trường, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và tính mạng con người. Theo quy định tại Điều 227 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017), hành vi này có thể bị phạt tù lên đến 7 năm và phạt tiền lên đến 5 tỷ đồng đối với cá nhân, hoặc lên đến 7 tỷ đồng và đình chỉ hoạt động đối với pháp nhân thương mại. Bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết các khung hình phạt và những tình huống thực tế bạn cần lưu ý.

Hành vi nào bị coi là vi phạm quy định về nghiên cứu, thăm dò, khai thác tài nguyên?

Theo khoản 1 Điều 227 Bộ luật Hình sự 2015, đối tượng của tội phạm này là các loại tài nguyên như: tài nguyên nước, dầu khí, khoáng sản và các tài nguyên khác. Hành vi vi phạm được xác định khi:

• Không có giấy phép của cơ quan nhà nước có thẩm quyền (ví dụ: Bộ Tài nguyên và Môi trường, UBND cấp tỉnh).
• Không đúng với nội dung giấy phép, như khai thác vượt quá diện tích, công suất, thời hạn hoặc loại tài nguyên được cấp phép.

Khung hình phạt tù đối với cá nhân phạm tội theo Điều 227 BLHS

Khung 1 – Phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm (khoản 1 Điều 227):

• Thu lợi bất chính từ nghiên cứu, thăm dò, khai thác tài nguyên nước, dầu khí hoặc khoáng sản khác từ 100 triệu đồng đến dưới 500 triệu đồng.
• Khoáng sản trị giá từ 500 triệu đồng đến dưới 1 tỷ đồng.
• Gây thương tích hoặc tổn hại sức khỏe cho người khác với tỷ lệ tổn thương cơ thể 61% trở lên.
• Gây thương tích cho 02 người trở lên với tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 61% đến 121%.
• Đã bị xử phạt vi phạm hành chính hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm.

Khung 2 – Phạt tù từ 02 năm đến 07 năm (khoản 2 Điều 227):

• Thu lợi bất chính từ nghiên cứu, thăm dò, khai thác tài nguyên 500 triệu đồng trở lên.
• Khoáng sản trị giá 1 tỷ đồng trở lên.
• Có tổ chức (ví dụ: thành lập đường dây khai thác trái phép có sự phân công vai trò).
• Gây sự cố môi trường (như tràn dầu, sạt lở đất, ô nhiễm nguồn nước).
• Làm chết người.
• Gây thương tích cho 02 người trở lên với tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể 122% trở lên.

Hình phạt bổ sung (khoản 3): Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 50 triệu đồng đến 500 triệu đồng.

Pháp nhân thương mại phạm tội bị xử lý như thế nào?

Theo khoản 4 Điều 227 Bộ luật Hình sự 2015, pháp nhân thương mại (doanh nghiệp, công ty) phạm tội sẽ chịu các mức phạt sau:

• Mức phạt cơ bản: Phạt tiền từ 1,5 tỷ đồng đến 3 tỷ đồng nếu thu lợi bất chính từ 300 triệu đến dưới 500 triệu đồng, hoặc khoáng sản trị giá từ 700 triệu đến dưới 1 tỷ đồng, hoặc gây thương tích với tỷ lệ tổn thương 61% trở lên (khoản 1).
• Mức phạt tăng nặng: Phạt tiền từ 3 tỷ đồng đến 7 tỷ đồng hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn từ 06 tháng đến 03 năm nếu phạm tội thuộc khoản 2 (ví dụ: thu lợi bất chính 500 triệu đồng trở lên, có tổ chức, gây chết người).
• Hình phạt bổ sung: Cấm kinh doanh, cấm hoạt động trong một số lĩnh vực nhất định hoặc cấm huy động vốn từ 01 năm đến 03 năm, kèm phạt tiền từ 100 triệu đồng đến 500 triệu đồng.

Tình huống thực tế: Khai thác cát trái phép gây sạt lở

Ví dụ: Công ty X được cấp phép khai thác cát tại sông Hồng với công suất 10.000 m³/năm. Tuy nhiên, để tăng lợi nhuận, giám đốc công ty đã chỉ đạo khai thác vượt công suất lên 50.000 m³/năm, đồng thời không thực hiện các biện pháp bảo vệ bờ sông. Hậu quả, một đoạn bờ sông dài 200m bị sạt lở, cuốn trôi 3 căn nhà ven sông và làm 2 người tử vong.

Trong trường hợp này, giám đốc công ty X sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo khoản 2 Điều 227 với các tình tiết tăng nặng: có tổ chức (chỉ đạo khai thác vượt phép), khoáng sản trị giá 1 tỷ đồng trở lên (giá trị cát khai thác vượt phép), gây sự cố môi trường (sạt lở bờ sông) và làm chết người. Mức phạt có thể lên đến 7 năm tù và bị phạt bổ sung từ 50 triệu đến 500 triệu đồng. Đồng thời, pháp nhân thương mại (công ty X) có thể bị phạt tiền từ 3 tỷ đến 7 tỷ đồng và bị đình chỉ hoạt động khai thác trong 2 năm.

Lời khuyên từ luật sư

Để tránh rủi ro pháp lý, chúng tôi khuyên quý khách hàng và doanh nghiệp cần lưu ý:

1. Luôn tuân thủ giấy phép: Chỉ khai thác đúng loại tài nguyên, đúng diện tích, công suất và thời hạn được cấp phép.
2. Báo cáo định kỳ với cơ quan quản lý nhà nước về tài nguyên và môi trường theo quy định tại Nghị định 36/2020/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tài nguyên nước và khoáng sản.
3. Đầu tư công nghệ khai thác thân thiện môi trường để giảm thiểu nguy cơ gây sự cố môi trường, vốn là tình tiết tăng nặng hình sự.
4. Kiểm tra lý lịch tư pháp của người đại diện pháp luật: nếu đã từng bị kết án về tội này mà chưa được xóa án tích, hành vi tái phạm sẽ bị xử lý ngay ở khung hình phạt tù (không cần đạt ngưỡng giá trị tài sản).
5. Tham khảo ý kiến luật sư trước khi ký kết hợp đồng khai thác, chuyển nhượng hoặc liên doanh với các đối tác trong lĩnh vực tài nguyên.

Câu hỏi thường gặp