Nghị quyết 57-NQ/TW: Dữ liệu thành tài sản ngành năng lượng – Hướng dẫn chi tiết

Trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia, Nghị quyết 57-NQ/TW đã mở ra định hướng chiến lược để dữ liệu trở thành tài sản thực sự của ngành năng lượng. Bài viết này sẽ phân tích chi tiết cách Viện Dầu khí Việt Nam (VPI) đang triển khai hệ sinh thái số lấy dữ liệu làm trung tâm, đồng thời đưa ra những lời khuyên pháp lý và thực tiễn cho doanh nghiệp trong lĩnh vực năng lượng.

Theo Tiến sĩ Nguyễn Văn Tư, Viện trưởng VPI, việc tối ưu vận hành công nghệ số không chỉ giúp rút ngắn thời gian, chi phí nghiên cứu mà còn góp phần thúc đẩy chuyển dịch năng lượng – một trong những mục tiêu trọng tâm của Nghị quyết 57-NQ/TW do Bộ Chính trị ban hành.

Hệ sinh thái số của VPI được xây dựng theo hướng nào?

VPI xác định hệ sinh thái số phải được xây dựng theo hướng lấy dữ liệu làm trung tâm và sử dụng AI như công cụ tạo giá trị. Cụ thể, hệ sinh thái này được tổ chức theo 3 lớp:

• Lớp nền tảng: Gồm hạ tầng tính toán hiệu năng cao, nền tảng dữ liệu tập trung và hệ thống quản trị tri thức. Đây là phần “xương sống” để lưu trữ, xử lý, chuẩn hóa và khai thác dữ liệu.
• Lớp AI và phân tích: Gồm các mô hình AI và ML (học máy) chuyên ngành, bản sao số, bảo trì dự báo. Lớp này giúp chuyển dữ liệu thành thông tin, tri thức và khuyến nghị kỹ thuật.
• Lớp ứng dụng và điều hành: Gồm dashboard điều hành, báo cáo thông minh, nền tảng quản trị và các ứng dụng phục vụ quản lý, nghiên cứu, tư vấn.

Cách tiếp cận này giúp tránh được tình trạng mỗi dự án xây dựng một hệ thống riêng lẻ. Thay vào đó, dữ liệu, mô hình và tri thức được tích lũy, tái sử dụng và mở rộng, từ đó giải quyết nhiều bài toán khác nhau.

Công nghệ số xử lý dữ liệu địa chấn lớn trong dầu khí như thế nào?

Đây là một trong những bài toán dữ liệu lớn đặc thù của ngành công nghiệp năng lượng. Dữ liệu địa chấn, đặc biệt từ các khảo sát 3D, có khối lượng rất lớn, yêu cầu năng lực tính toán cao và cần nhiều bước xử lý, hiệu chỉnh, minh giải bởi chuyên gia. Nếu chỉ dựa vào hạ tầng tính toán truyền thống, thời gian thực hiện kéo dài, trong khi khả năng thử nghiệm nhiều kịch bản kỹ thuật bị hạn chế.

Để giải quyết bài toán này, VPI đang nghiên cứu ứng dụng điện toán đám mây, hướng tới mô hình hạ tầng tính toán linh hoạt cho các bài toán xử lý địa chấn, mô phỏng và huấn luyện AI và ML. Kết quả đạt được ban đầu:

• Khối dữ liệu Mega-cube cho toàn bể Cửu Long đã được đồng bộ hóa, nâng cao chất lượng và đưa vào phục vụ trực tiếp cho công tác tìm kiếm, thăm dò dầu khí.
• Thời gian xử lý có thể rút ngắn đáng kể, từ quy mô hàng năm xuống còn vài tháng hoặc vài tuần đối với một số công đoạn.

Ứng dụng AI/ML trong mô hình địa chất

Cùng với địa chấn, VPI nghiên cứu ứng dụng AI/ML để xây dựng mô hình địa chất quy mô bể trầm tích, phân tích báo cáo kỹ thuật bằng mô hình ngôn ngữ lớn (LLM), tự động minh giải tài liệu giếng khoan và nghịch đảo địa chấn. Mục tiêu lớn hơn là hình thành “bản sao số tri thức dầu khí” – một nền tảng dữ liệu thông minh giúp kết nối, phân tích và ra quyết định nhanh, chính xác hơn trong toàn bộ chuỗi hoạt động dầu khí.

Công nghệ số đóng vai trò gì trong năng lượng mới?

Công nghệ số chính là “chìa khóa” để rút ngắn thời gian và chi phí nghiên cứu, đặc biệt là các hướng công nghệ và mô hình liên quan đến chuyển dịch năng lượng, xác định hiệu quả kinh tế và khả năng triển khai trong điều kiện thực tế của doanh nghiệp.

Điện gió ngoài khơi

Trong lĩnh vực điện gió ngoài khơi, VPI đang thử nghiệm ứng dụng AI để tích hợp dữ liệu địa chấn nông phân giải cao với tài liệu địa kỹ thuật, qua đó nâng cao độ chính xác của mô hình nền – yếu tố quyết định cho việc thiết kế móng cọc turbine gió. VPI cũng đang đánh giá rủi ro, xây dựng chiến lược làm chủ công nghệ và nghiên cứu hệ thống cảng biển phục vụ ngành điện gió ngoài khơi.

Cơ sở dữ liệu công nghệ quy mô lớn

Bên cạnh đó, VPI đã xây dựng cơ sở dữ liệu công nghệ gồm:

• Hơn 800 công nghệ trong lĩnh vực công nghiệp khí và lọc hóa dầu
• Khoảng 100 công nghệ hydrogen
• 100 công nghệ CCUS (thu giữ và lưu trữ carbon)
• Nhiều giải pháp tiết kiệm năng lượng

Trên cơ sở dữ liệu này, VPI đã phát triển các phần mềm tính toán tự động về tổng mức đầu tư, tiêu hao và hiệu quả kinh tế – giúp doanh nghiệp sàng lọc phương án đầu tư nhanh hơn, minh bạch hơn và có khả năng so sánh giữa nhiều kịch bản.

Dự báo thị trường bằng AI

VPI cũng ứng dụng AI và ML để dự báo xu hướng sản phẩm và nhu cầu thị trường, xây dựng dữ liệu về thị trường cung – cầu và giá các sản phẩm khí, lọc hóa dầu, từ đó hỗ trợ doanh nghiệp hoạch định các sản phẩm và dự án mới phù hợp với định hướng phát triển bền vững.

Khó khăn lớn nhất của tổ chức nghiên cứu khi chuyển đổi số?

Theo Tiến sĩ Nguyễn Văn Tư, thách thức lớn nhất là triển khai chuyển đổi số đồng bộ giữa dữ liệu, quy trình, con người, hạ tầng và công nghệ. Nếu chỉ có phần mềm mà dữ liệu chưa chuẩn hóa, quy trình chưa thay đổi và người dùng chưa coi dữ liệu là tài sản chung thì chuyển đổi số khó tạo ra giá trị thực chất.

“Nếu chỉ có phần mềm mà dữ liệu chưa chuẩn hóa, quy trình chưa thay đổi và người dùng chưa coi dữ liệu là tài sản chung thì chuyển đổi số khó tạo ra giá trị thực chất.” – TS. Nguyễn Văn Tư, Viện trưởng VPI

Về chính sách và thể chế

Theo Nghị quyết số 57-NQ/TW được Bộ Chính trị ban hành, định hướng quan trọng đã được mở ra cho việc hoàn thiện thể chế, phát triển hạ tầng số và đào tạo nhân lực trình độ cao. Vấn đề là cụ thể hóa những định hướng này thành cơ chế thực thi đồng bộ và minh bạch, từ đầu tư cho hạ tầng dữ liệu, công nghệ chiến lược đến chính sách đãi ngộ và thu hút nhân tài.

Tình huống thực tế: Doanh nghiệp năng lượng cần làm gì?

Giả sử một doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực năng lượng tái tạo muốn tận dụng dữ liệu để tối ưu vận hành. Theo kinh nghiệm từ VPI, doanh nghiệp cần:

1. Xây dựng hạ tầng dữ liệu tập trung để tránh phân mảnh hệ thống
2. Chuẩn hóa quy trình thu thập và xử lý dữ liệu từ các nguồn khác nhau
3. Đầu tư đào tạo nhân lực coi dữ liệu là tài sản chung, không phải của riêng phòng ban nào
4. Áp dụng AI/ML dần theo từng bài toán cụ thể, không cần triển khai đồng loạt ngay
5. Theo dõi các văn bản hướng dẫn thực thi Nghị quyết 57-NQ/TW để cập nhật cơ chế ưu đãi

Lời khuyên từ luật sư

Với vai trò là luật sư tư vấn cho các doanh nghiệp năng lượng, chúng tôi đưa ra những lưu ý quan trọng sau:

1. Chủ động cập nhật văn bản pháp luật: Theo dõi sát các nghị định, thông tư hướng dẫn Nghị quyết 57-NQ/TW do Chính phủ và các Bộ ban hành để nắm bắt cơ hội ưu đãi đầu tư
2. Xác lập quyền sở hữu dữ liệu rõ ràng: Xây dựng hợp đồng, quy chế nội bộ quy định rõ quyền sở hữu và sử dụng dữ liệu giữa các bên liên quan
3. Tuân thủ pháp luật về bảo vệ dữ liệu: Đảm bảo tuân thủ Nghị định 13/2023/NĐ-CP về bảo vệ dữ liệu cá nhân khi xử lý dữ liệu
4. Đánh giá tác động chuyển đổi số: Trước khi đầu tư, cần đánh giá kỹ khả năng chuẩn hóa dữ liệu, thay đổi quy trình và đào tạo nhân lực
5. Tham gia đối thoại chính sách: Phản hồi, góp ý cho các dự thảo văn bản hướng dẫn để tạo hành lang pháp lý thuận lợi

Câu hỏi thường gặp

Bài viết trên được thực hiện bởi đội ngũ luật sư chuyên tư vấn cho các doanh nghiệp trong lĩnh vực năng lượng và công nghệ. Chúng tôi luôn sẵn sàng hỗ trợ quý khách hàng trong các vấn đề pháp lý liên quan đến chuyển đổi số và tuân thủ quy định mới.