Hướng dẫn chi tiết: Phòng bệnh do virus Hanta và quy định vệ sinh phòng bệnh truyền nhiễm 2025

Trong bối cảnh chuột là loài gặm nhấm phổ biến tại Việt Nam, virus Hanta có thể lây truyền sang người qua tiếp xúc với phân, nước tiểu, nước bọt của chuột. Dù chưa ghi nhận ca bệnh trong nước, nhưng theo Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế), việc chủ động phòng ngừa là cần thiết. Bài viết này sẽ hướng dẫn bạn các biện pháp phòng bệnh do virus Hanta và giải thích các quy định pháp luật về vệ sinh phòng bệnh truyền nhiễm.

Bạn cần biết gì về virus Hanta và nguy cơ lây nhiễm?

Virus Hanta thuộc họ Bunyaviridae, thường tồn tại trong cơ thể chuột (chủ yếu là chuột đồng và chuột nhà). Theo Cục Phòng bệnh, người nhiễm bệnh chủ yếu qua đường hô hấp khi hít phải các hạt bụi nhỏ có chứa virus từ phân, nước tiểu hoặc nước bọt của chuột khô. Nguy cơ cao nhất xảy ra khi dọn dẹp nhà kho, chuồng trại, hoặc khu vực có nhiều chuột mà không có biện pháp bảo hộ.

Theo Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế): “Việt Nam chưa ghi nhận ca bệnh do virus Hanta, nhưng loài chuột khá phổ biến, vì vậy người dân cần chủ động phòng, chống dịch bệnh do virus Hanta và các bệnh dịch khác lây truyền từ chuột sang người.”

Hướng dẫn 5 bước phòng bệnh do virus Hanta từ Bộ Y tế

Chúng tôi tổng hợp các khuyến cáo từ Cục Phòng bệnh, Bộ Y tế thành 5 bước cụ thể để bạn dễ thực hiện:

1. Không tiếp xúc trực tiếp với chuột và chất thải của chuột – Không chạm tay vào chuột sống, chuột chết, phân, nước tiểu, nước bọt hoặc ổ chuột. Nếu bắt buộc phải tiếp xúc, hãy đeo găng tay và khẩu trang y tế.
2. Vệ sinh khu vực có dấu vết chuột đúng cách – Trước khi lau dọn, mở cửa cho thông thoáng ít nhất 30 phút. Phun ướt khu vực có phân, nước tiểu hoặc nơi chuột làm tổ bằng dung dịch khử khuẩn (như dung dịch Cloramin B 0,5% hoặc nước tẩy rửa thông thường). Không quét khô, không dùng máy hút bụi hoặc máy thổi vì có thể làm bụi nhỏ chứa mầm bệnh bay trong không khí.
3. Rửa tay bằng xà phòng sau khi vệ sinh – Rửa tay kỹ bằng xà phòng dưới vòi nước sạch trong ít nhất 20 giây sau khi dọn vệ sinh, xử lý rác, hoặc tiếp xúc với chuột.
4. Ngăn chuột xâm nhập vào nhà – Bịt kín các khe hở trên tường, cửa ra vào, cửa sổ. Đặt bẫy chuột khi cần thiết. Cất thức ăn, nước uống trong đồ chứa kín. Thu gom rác hằng ngày để không thu hút chuột.
5. Theo dõi sức khỏe sau khi tiếp xúc – Nếu xuất hiện các triệu chứng như sốt, ớn lạnh, đau đầu, chóng mặt, đau cơ, buồn nôn, nôn, đau bụng hoặc tiêu chảy trong vòng 1-5 tuần sau khi tiếp xúc, hãy đến ngay cơ sở y tế và thông báo rõ nguy cơ tiếp xúc với chuột để được khám, điều trị kịp thời.

Tình huống thực tế

Chị Lan (Hà Nội) phát hiện một ổ chuột trong kho chứa đồ. Chị dùng chổi quét sạch phân chuột khô mà không đeo khẩu trang. Vài ngày sau, chị bị sốt cao, đau cơ và khó thở. Khi đến bệnh viện, bác sĩ chẩn đoán nghi nhiễm virus Hanta do hít phải bụi từ phân chuột. May mắn, chị được điều trị kịp thời và hồi phục sau 2 tuần. Bài học: Luôn đeo khẩu trang và làm ẩm khu vực trước khi dọn dẹp.

Quy định pháp luật về vệ sinh phòng bệnh truyền nhiễm

Theo Luật Phòng, chống bệnh truyền nhiễm số 03/2007/QH12 (có hiệu lực từ ngày 01/01/2008), các quy định về vệ sinh phòng bệnh truyền nhiễm được quy định chi tiết từ Điều 13 đến Điều 19. Dưới đây là các quy định cụ thể:

Vệ sinh trong cơ sở giáo dục (Điều 13)

Answer capsule: Cơ sở giáo dục phải xây dựng ở nơi cao ráo, sạch sẽ, xa nơi ô nhiễm; phòng học thông thoáng, đủ ánh sáng; thực phẩm bảo đảm vệ sinh an toàn. Nhà trường có trách nhiệm giáo dục học sinh về vệ sinh cá nhân và môi trường.

• Cơ sở giáo dục phải xây dựng ở nơi cao ráo, sạch sẽ, xa nơi ô nhiễm, đủ nước sinh hoạt, công trình vệ sinh.
• Phòng học phải thông thoáng, đủ ánh sáng; thực phẩm sử dụng phải bảo đảm chất lượng vệ sinh an toàn.
• Đơn vị y tế của cơ sở giáo dục chịu trách nhiệm tuyên truyền về vệ sinh phòng bệnh, kiểm tra, giám sát vệ sinh môi trường, an toàn thực phẩm.
• Bộ trưởng Bộ Y tế ban hành quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về vệ sinh phòng bệnh trong cơ sở giáo dục.

Vệ sinh nguồn nước sinh hoạt (Điều 14)

Answer capsule: Nước sạch phải đạt quy chuẩn kỹ thuật quốc gia do Bộ Y tế ban hành; cơ sở cung cấp nước phải tự kiểm tra chất lượng; UBND các cấp có trách nhiệm bảo vệ nguồn nước sinh hoạt.

• Nước sạch phải bảo đảm quy chuẩn kỹ thuật quốc gia theo quy định của Bộ trưởng Bộ Y tế.
• Cơ sở cung cấp nước sạch có trách nhiệm áp dụng các biện pháp kỹ thuật, giữ gìn vệ sinh môi trường, tự kiểm tra chất lượng nước.
• UBND các cấp có trách nhiệm tổ chức bảo vệ, giữ gìn vệ sinh, không để ô nhiễm nguồn nước sinh hoạt.
• Cá nhân, tổ chức có trách nhiệm bảo vệ nguồn nước sinh hoạt.

Vệ sinh trong chăn nuôi, giết mổ (Điều 15)

Answer capsule: Chăn nuôi, vận chuyển, giết mổ gia súc, gia cầm phải bảo đảm vệ sinh, không gây ô nhiễm môi trường hoặc làm phát tán tác nhân gây bệnh truyền nhiễm.

• Việc chăn nuôi, vận chuyển, giết mổ, tiêu hủy gia súc, gia cầm và động vật khác phải bảo đảm vệ sinh, không gây ô nhiễm môi trường, nguồn nước sinh hoạt hoặc làm phát tán tác nhân gây bệnh truyền nhiễm.
• Cơ quan thú y hướng dẫn tổ chức, cá nhân thực hiện các biện pháp vệ sinh để tránh lây truyền bệnh cho người.

Vệ sinh an toàn thực phẩm (Điều 16)

• Tổ chức, cá nhân trong sản xuất, chế biến, kinh doanh thực phẩm phải bảo đảm thực phẩm không bị nhiễm tác nhân gây bệnh truyền nhiễm.
• Người tiêu dùng có quyền được cung cấp thông tin về vệ sinh an toàn thực phẩm; có trách nhiệm thực hiện và khai báo ngộ độc thực phẩm.
• Cơ quan nhà nước có thẩm quyền hướng dẫn các biện pháp bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm.

Vệ sinh trong xây dựng (Điều 17)

• Công trình xây dựng phải tuân thủ quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về vệ sinh trong xây dựng.
• Dự án đầu tư xây dựng khu công nghiệp, khu đô thị, khu dân cư tập trung chỉ được xây dựng sau khi có thẩm định của cơ quan y tế về báo cáo đánh giá tác động sức khỏe.
• Cơ sở khám chữa bệnh truyền nhiễm phải có khoảng cách an toàn về môi trường đối với khu dân cư.

Vệ sinh trong mai táng (Điều 18)

• Người tử vong phải được tổ chức mai táng chậm nhất là 48 giờ sau khi chết.
• Đối với người mắc bệnh truyền nhiễm nhóm A tử vong, thi thể phải được diệt khuẩn và mai táng trong thời hạn 24 giờ.

Các hoạt động khác (Điều 19)

• Cơ quan, tổ chức, cá nhân phải thực hiện biện pháp bảo đảm vệ sinh nơi ở, nơi công cộng, nơi sản xuất, kinh doanh, phương tiện giao thông, xử lý chất thải.
• Mọi người có trách nhiệm thực hiện vệ sinh cá nhân để phòng bệnh truyền nhiễm.

Lời khuyên từ luật sư

Dựa trên các quy định pháp luật và khuyến cáo của Bộ Y tế, chúng tôi đưa ra 5 lời khuyên quan trọng:

1. Luôn thực hiện vệ sinh cá nhân – Rửa tay thường xuyên, đặc biệt sau khi tiếp xúc với động vật hoặc môi trường có nguy cơ.
2. Bảo vệ nguồn nước sinh hoạt – Không xả thải bừa bãi, kiểm tra định kỳ chất lượng nước giếng khoan, nước mưa.
3. Tuân thủ quy định vệ sinh trong xây dựng – Khi xây nhà, đảm bảo có hệ thống thông gió, xử lý chất thải đúng quy chuẩn.
4. Quản lý thực phẩm an toàn – Bảo quản thực phẩm trong hộp kín, tránh chuột và côn trùng.
5. Khai báo y tế khi có triệu chứng – Nếu bạn hoặc người thân có triệu chứng nghi nhiễm bệnh truyền nhiễm, hãy đến cơ sở y tế và khai báo đầy đủ lịch sử tiếp xúc.