Thông tư 94/2026/TT-BTC: 5 điểm mới về quản lý tuân thủ và rủi ro thuế bạn cần biết

Ngày 14/7/2026, Cục Thuế đã ban hành Công văn 4812/CT-QLTT nhằm giới thiệu và hướng dẫn triển khai Thông tư 94/2026/TT-BTC – một văn bản quan trọng thay đổi căn bản cách tiếp cận quản lý thuế tại Việt Nam. Nếu bạn là doanh nghiệp hoặc cá nhân đang loay hoay với các thủ tục thuế, bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ 5 điểm mới cốt lõi và cách áp dụng chúng vào thực tế.

Theo Thông tư 94/2026/TT-BTC do Bộ Tài chính ban hành ngày 01/7/2026, có hiệu lực từ ngày 01/7/2026, văn bản này thay thế Thông tư 31/2021/TT-BTC và mở rộng phạm vi từ “áp dụng quản lý rủi ro” sang “quản lý tuân thủ và quản lý rủi ro”. Đây là bước tiến phù hợp với Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 và thông lệ quốc tế.

1. Thông tư 94/2026/TT-BTC thay đổi cách tiếp cận quản lý thuế như thế nào?

Trước đây, Thông tư 31/2021/TT-BTC tập trung vào ba nội dung chính: thu thập, xử lý thông tin; đánh giá tuân thủ và phân loại rủi ro; áp dụng biện pháp quản lý thuế. Tuy nhiên, cách tiếp cận này chủ yếu phục vụ cho việc kiểm tra, thanh tra, hoàn thuế và quản lý nợ.

Với Thông tư 94/2026/TT-BTC, cách tiếp cận được nâng cấp toàn diện:

• Xây dựng cơ chế quản lý tuân thủ riêng, có tiêu chí đánh giá và phân loại mức độ tuân thủ cho từng nhóm người nộp thuế.
• Coi kết quả phân loại tuân thủ là yếu tố đầu vào không thể thiếu cho việc phân loại rủi ro trong từng nghiệp vụ.
• Gắn kết quản lý tuân thủ với lập kế hoạch kiểm tra, giám sát trọng điểm, quản lý nợ, hoàn thuế, miễn giảm và hóa đơn điện tử.

Chuyên gia pháp lý đánh giá: “Việc chuyển đổi từ quản lý rủi ro đơn thuần sang quản lý tuân thủ là bước tiến mang tính cách mạng, giúp giảm chi phí tuân thủ cho người nộp thuế và nâng cao hiệu quả quản lý thuế.”

2. Những khái niệm và nguyên tắc mới nào được bổ sung?

2.1. Khái niệm mới

So với Thông tư 31/2021/TT-BTC, Thông tư 94/2026/TT-BTC mở rộng hệ thống khái niệm theo hướng hiện đại hóa:

• “Thông tin quản lý tuân thủ, quản lý rủi ro”: nhấn mạnh dữ liệu về thuế, dữ liệu liên quan đến thuế và dữ liệu về người nộp thuế được thu thập, xử lý để phục vụ cả tuân thủ và rủi ro.
• “Phân hệ quản lý tuân thủ và rủi ro thuế”: là phân hệ chuyên ngành trong Hệ thống quản trị thuế, phục vụ thu thập, xử lý, phân tích thông tin, chấm điểm, phân loại, cảnh báo và hỗ trợ ra quyết định.
• “Sổ đăng ký rủi ro”: cơ sở dữ liệu về các rủi ro, cho phép tra cứu định nghĩa, mức độ hậu quả, số lượng và loại hình người nộp thuế liên quan.

2.2. Nguyên tắc quản lý mới

Thông tư 94/2026/TT-BTC bổ sung các nguyên tắc quan trọng:

• Quản lý tuân thủ, quản lý rủi ro phải bảo đảm khách quan, minh bạch, không phân biệt đối xử giữa các người nộp thuế.
• Phân tích dữ liệu trên cơ sở dữ liệu khách quan, toàn diện, thường xuyên cập nhật; ưu tiên ứng dụng Big Data, Machine Learning, AI để tự động hóa.
• Kết quả đánh giá, phân loại phải được ghi nhận, theo dõi, truy vết và sử dụng làm căn cứ xây dựng kế hoạch nâng cao tuân thủ.

3. Phân loại tuân thủ thay đổi ra sao? Cơ chế nâng cao tuân thủ là gì?

Thông tư 94/2026/TT-BTC vẫn giữ cơ cấu 4 mức độ tuân thủ nhưng điều chỉnh thuật ngữ:

• Mức 1: Tuân thủ tốt (thay vì “tuân thủ cao”)
• Mức 2: Tuân thủ trung bình
• Mức 3: Tuân thủ thấp
• Mức 4: Không tuân thủ

Điểm mới đáng chú ý là việc phân loại tuân thủ không chỉ là cơ sở để phân loại rủi ro mà còn là căn cứ để:

• Khen thưởng và ưu tiên đối với người nộp thuế tuân thủ tốt, theo Nghị định 252/2026/NĐ-CP.
• Xây dựng kế hoạch nâng cao tuân thủ thông qua tuyên truyền, hỗ trợ, hội nghị đối thoại, tập huấn và đơn giản hóa thủ tục.
• Cảnh báo sớm, khuyến nghị tuân thủ để người nộp thuế tự khắc phục sai sót, nâng cao mức độ tuân thủ tự nguyện.

Theo các chuyên gia pháp lý: “Thông tư 94/2026/TT-BTC coi nâng cao tuân thủ là nhiệm vụ xuyên suốt, gắn với quản lý rủi ro, chứ không chỉ dừng ở việc phát hiện và xử lý vi phạm.”

4. Phân loại rủi ro và áp dụng trong từng nghiệp vụ có gì mới?

Thông tư 94/2026/TT-BTC kế thừa quy định của Thông tư 31/2021/TT-BTC nhưng bổ sung, hoàn thiện theo hướng:

• Thống nhất phân loại rủi ro trong từng nghiệp vụ theo 3 mức: rủi ro cao, rủi ro trung bình, rủi ro thấp.
• Kết hợp kết quả phân loại tuân thủ (Điều 10 Thông tư 94/2026/TT-BTC) với các tiêu chí rủi ro trong từng nghiệp vụ.
• Bổ sung mới: quản lý rủi ro trong nghiệp vụ chấm dứt hiệu lực mã số thuế. Trường hợp rủi ro cao sẽ thực hiện kiểm tra thuế tại trụ sở theo Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15.

5. Công cụ công nghệ và phương thức quản lý hiện đại nào được áp dụng?

Thông tư 94/2026/TT-BTC tiến thêm một bước so với Thông tư 31/2021/TT-BTC khi quy định rõ về Phân hệ quản lý tuân thủ, quản lý rủi ro thuế, bao gồm:

• Thu thập, chuẩn hóa, xử lý, phân tích dữ liệu.
• Đánh giá, phân loại mức độ tuân thủ và mức độ rủi ro.
• Quản lý hồ sơ tuân thủ, hồ sơ rủi ro.
• Hỗ trợ cảnh báo, đề xuất biện pháp quản lý.
• Theo dõi, truy vết và phản hồi kết quả thực hiện.

Đặc biệt, Thông tư 94/2026/TT-BTC mở rộng nguồn thông tin phục vụ quản lý từ các cơ quan nhà nước, tổ chức, cá nhân, nguồn dữ liệu quốc tế, kết quả khảo sát xã hội. Đồng thời, tăng cường ứng dụng Big Data, Machine Learning, AI và các công nghệ phân tích hiện đại trong đánh giá tuân thủ, phân loại rủi ro, dự báo và cảnh báo sớm.

Lưu ý quan trọng: Kết quả phân tích, đánh giá, cảnh báo và đề xuất của Phân hệ chỉ là căn cứ hỗ trợ cơ quan thuế, không thay thế trách nhiệm của người có thẩm quyền theo quy định của pháp luật.

Tình huống thực tế: Doanh nghiệp của bạn sẽ bị ảnh hưởng thế nào?

Giả sử bạn là chủ một doanh nghiệp vừa và nhỏ tại TP. Hồ Chí Minh, chuyên kinh doanh thương mại điện tử. Trước đây, bạn chỉ lo lắng về các cuộc thanh tra thuế bất ngờ. Với Thông tư 94/2026/TT-BTC, cơ quan thuế sẽ:

• Đánh giá mức độ tuân thủ của bạn dựa trên lịch sử nộp thuế, khai báo hóa đơn và các dữ liệu khác.
• Phân loại rủi ro theo 3 mức: nếu bạn tuân thủ tốt, bạn sẽ được ưu tiên, khen thưởng và giảm tần suất kiểm tra.
• Cảnh báo sớm nếu phát hiện sai sót, giúp bạn tự khắc phục trước khi bị xử phạt.

Lời khuyên từ luật sư

1. Nắm rõ các mức độ tuân thủ: Thông tư 94/2026/TT-BTC phân loại thành 4 mức, hãy đảm bảo doanh nghiệp của bạn đạt mức “tuân thủ tốt” để được hưởng ưu đãi.
2. Cập nhật dữ liệu kịp thời: Cơ quan thuế sẽ sử dụng dữ liệu lớn và AI để phân tích, vì vậy việc khai báo chính xác và đúng hạn là rất quan trọng.
3. Tận dụng cơ chế cảnh báo sớm: Nếu nhận được khuyến nghị từ cơ quan thuế, hãy chủ động rà soát và khắc phục sai sót để tránh bị xếp vào nhóm rủi ro cao.
4. Theo dõi các văn bản hướng dẫn: Công văn 4812/CT-QLTT và các phụ lục kèm theo sẽ có chi tiết về tiêu chí đánh giá, hãy nghiên cứu kỹ.
5. Liên hệ luật sư thuế: Nếu bạn gặp khó khăn trong việc hiểu và áp dụng Thông tư 94/2026/TT-BTC, hãy tìm đến chuyên gia để được tư vấn cụ thể.