Thể chế phát triển: Hơn 10 ngày đầu Kỳ họp Quốc hội bất thường khóa XVI và những thay đổi trọng tâm bạn cần biết

Trong bối cảnh yêu cầu hoàn thiện thể chế đang diễn ra với tốc độ nhanh và quy mô lớn, Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI đã được triệu tập với kỳ vọng xử lý hiệu quả những vấn đề cấp bách từ thực tiễn. Với mục tiêu tăng trưởng 2 con số trong năm 2026 và những năm tiếp theo, đây được xem là kỳ họp mang tính bản lề, tác động trực tiếp đến hoạt động của doanh nghiệp và đời sống người dân.

Với tư cách là luật sư tư vấn pháp lý, chúng tôi sẽ phân tích những dấu ấn quan trọng nhất của hơn 10 ngày làm việc đầu tiên (từ 3/8 đến sáng 13/8) tại kỳ họp này, giúp quý khách nắm bắt kịp thời các thay đổi pháp lý trọng tâm.

Quốc hội đã xem xét 33 nội dung trong đợt 1, gồm những gì?

Cụ thể, chương trình nghị sự trải rộng trên nhiều lĩnh vực từ đầu tư, hải quan, ngân hàng, phát triển đô thị, nông nghiệp – môi trường đến quốc phòng, an ninh, tư pháp. Đáng chú ý, tại phiên khai mạc, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đã nhấn mạnh thông điệp: “không để thể chế là điểm nghẽn đối với sự phát triển nhanh, bền vững của đất nước”.

Vì sao việc sửa đổi Luật Đầu tư và Luật Hải quan lại quan trọng với doanh nghiệp?

Đây là hai dự án luật được kỳ vọng tạo ra tác động lớn nhất đến môi trường kinh doanh. Với dự án Luật sửa đổi, bổ sung Điều 6 và Phụ lục IV về danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện của Luật Đầu tư, vấn đề không chỉ là thêm hay bớt ngành nghề, mà là yêu cầu cắt giảm thực chất, có thể đo đếm được tác động đối với doanh nghiệp.

Về Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan, các đại biểu Quốc hội tập trung vào:

• Số hóa thủ tục hải quan
• Kết nối dữ liệu giữa các cơ quan quản lý
• Phân định rõ trách nhiệm kiểm định
• Giảm chồng chéo trong quản lý
• Chuyển từ kiểm tra trước sang quản trị rủi ro và hậu kiểm

Cơ chế quản lý mới trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường thay đổi ra sao?

Phiên thảo luận ngày 12/8 về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 10 luật thuộc lĩnh vực nông nghiệp và môi trường là một ví dụ điển hình về tư duy cải cách. Các đại biểu đề nghị bỏ hoặc đơn giản hóa điều kiện trong chăn nuôi, thú y, thủy sản, trồng trọt, bảo vệ thực vật, nhưng đồng thời yêu cầu thiết lập cơ chế quản lý bằng tiêu chuẩn, quy chuẩn và hậu kiểm.

Đáng chú ý, riêng lĩnh vực thủy sản, vấn đề được đặt ra thẳng thắn: không được để việc bãi bỏ điều kiện kinh doanh dẫn tới khoảng trống trong kiểm soát an toàn sinh học, chất lượng thức ăn, hoạt động nuôi trồng hay an toàn kỹ thuật tàu cá. Đây chính là ranh giới mà cải cách hành chính phải xử lý: bỏ giấy phép không đồng nghĩa với bỏ quản lý.

Những thay đổi nào về khoa học công nghệ, chuyển đổi số được thảo luận?

Quốc hội đã thảo luận nhiều dự án luật liên quan trực tiếp đến khoa học, công nghệ và chuyển đổi số, bao gồm sửa đổi các luật về Ngân hàng Nhà nước, phòng chống rửa tiền, các tổ chức tín dụng, Luật Xuất bản, Luật Tần số vô tuyến điện, Viễn thông, Giao dịch điện tử và Chuyển giao công nghệ. Các vấn đề trọng tâm bao gồm:

• Tài sản số và nhận diện khách hàng
• Chủ sở hữu hưởng lợi và giao dịch đáng ngờ
• Xuất bản điện tử và trí tuệ nhân tạo
• Phổ biến, giáo dục pháp luật trên các nền tảng số
• Hòa giải trực tuyến

Dự án Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật có gì đặc biệt?

Với 31 đại biểu phát biểu về dự án Luật này, một sự thay đổi căn bản về tư duy đã được định hình: từ Nhà nước “cung cấp” thông tin pháp luật sang hỗ trợ người dân có khả năng tiếp cận, hiểu và sử dụng pháp luật để tự bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình.

Theo đánh giá của các chuyên gia pháp lý, nếu được thể hiện đầy đủ trong luật, đây là sự thay đổi đáng kể về vị trí của người dân trong quan hệ với hệ thống pháp luật: từ đối tượng tiếp nhận thông tin trở thành chủ thể sử dụng pháp luật.

Luật Phát triển đô thị: Phân cấp mạnh nhưng kiểm soát chặt ra sao?

Dự án Luật Phát triển đô thị nhận được sự quan tâm đặc biệt của các đại biểu Quốc hội. Tại phiên thảo luận Tổ sáng 7/8, đã có 133 lượt ý kiến tại 16 Tổ và 8 đại biểu gửi ý kiến bằng văn bản. Trong phiên thảo luận tại Hội trường sáng 11/8, có thêm 39 lượt đại biểu phát biểu, trong đó có 2 đại biểu tranh luận.

Phạm vi thảo luận trải rộng từ quy hoạch, quản lý không gian ngầm, TOD, khu thương mại tự do, phát triển Trung tâm tài chính quốc tế, năng lượng, nhà ở, đến phát triển kinh tế biển và tín chỉ carbon. Điểm đáng lưu ý là yêu cầu phân cấp mạnh theo phương châm “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”, nhưng phải đặt song hành với kiểm soát quyền lực và trách nhiệm giải trình.

Cơ chế bảo vệ doanh nghiệp đổi mới sáng tạo được thiết kế thế nào?

Dự thảo Nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ được xem là nội dung thể hiện rõ nhất độ khó của tư duy “tháo gỡ nhưng không buông lỏng”.

Tại các phiên thảo luận Tổ ngày 4/8 và Hội trường ngày 7/8, nhiều đại biểu đồng tình cần có cơ chế pháp lý đủ mạnh để bảo vệ những người thực sự năng động, sáng tạo, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung. Tuy nhiên, các tiêu chí như “vì lợi ích chung”, “không tham nhũng”, “mang lại hiệu quả kinh tế – xã hội” phải đủ cụ thể để cơ quan thực thi áp dụng thống nhất.

Điều này cho thấy một thay đổi đáng chú ý trong cách tiếp cận rủi ro: không thể mặc nhiên hình sự hóa rủi ro kinh doanh, rủi ro công nghệ, nhưng cũng cần hàng rào ngăn ngừa sự tùy tiện và trục lợi.

Tình huống thực tế: Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì?

Giả sử doanh nghiệp của quý khách đang hoạt động trong lĩnh vực thủy sản. Khi Luật sửa đổi 10 luật nông nghiệp và môi trường được thông qua, việc bãi bỏ một số điều kiện kinh doanh có thể giúp giảm thủ tục hành chính, nhưng doanh nghiệp phải tự chuẩn bị để đáp ứng các tiêu chuẩn, quy chuẩn mới về an toàn sinh học và chất lượng thức ăn. Trong khi đó, với doanh nghiệp bất động sản, việc phân cấp mạnh cho địa phương trong Luật Phát triển đô thị có thể rút ngắn thời gian phê duyệt dự án, nhưng đi kèm là trách nhiệm giải trình chặt chẽ hơn.

Lời khuyên từ luật sư

Dựa trên những diễn biến quan trọng này, chúng tôi khuyến nghị doanh nghiệp và người dân lưu ý:

1. Theo dõi sát tiến độ thông qua: 15 dự án luật dự kiến được thông qua tại kỳ họp này sẽ có hiệu lực trong thời gian ngắn, doanh nghiệp cần rà soát kế hoạch tuân thủ.
2. Chuẩn bị cho cơ chế hậu kiểm: Xu hướng bỏ tiền kiểm sẽ khiến doanh nghiệp phải tự chịu trách nhiệm nhiều hơn về chất lượng, an toàn sản phẩm theo tiêu chuẩn, quy chuẩn.
3. Cập nhật về danh mục ngành nghề kinh doanh có điều kiện: Việc điều chỉnh Phụ lục IV Luật Đầu tư có thể ảnh hưởng trực tiếp đến giấy phép hiện có của doanh nghiệp.
4. Quan tâm đến quy định tài sản số: Nếu hoạt động trong lĩnh vực tài chính, công nghệ, cần theo dõi các quy định mới về nhận diện khách hàng, giao dịch đáng ngờ.
5. Đánh giá cơ hội từ cơ chế đặc thù: Các nghị quyết về điện gió, điện mặt trời và xử lý vi phạm kinh tế có thể mở ra cơ hội mới cho doanh nghiệp đang gặp vướng mắc.

Câu hỏi thường gặp

Nếu quý khách cần tư vấn chi tiết về các dự án luật đang được sửa đổi hoặc cần hỗ trợ pháp lý để chuẩn bị cho các quy định mới, đội ngũ luật sư của chúng tôi sẵn sàng hỗ trợ. Việc cập nhật kịp thời các thay đổi pháp luật là yếu tố quan trọng giúp doanh nghiệp vận hành an toàn và phát triển bền vững.