Thể chế mới tạo đột phá phát triển: 5 thay đổi quan trọng doanh nghiệp cần biết

Trong bối cảnh Chính phủ đang đẩy mạnh cải cách thể chế để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế 2 con số, Thủ tướng Lê Minh Hưng đã có những chỉ đạo quan trọng tại Phiên họp chuyên đề về xây dựng pháp luật tháng 7/2026. Các dự án luật sửa đổi sẽ được trình Quốc hội tại Kỳ họp không thường lệ dự kiến vào tháng 8/2026. Với tư cách là luật sư tư vấn, chúng tôi sẽ phân tích những thay đổi cốt lõi và tác động thực tiễn đến doanh nghiệp và người dân.

1. Vì sao thể chế không được là “điểm nghẽn của điểm nghẽn”?

Theo chỉ đạo của Thủ tướng tại phiên họp ngày 27/6/2026, Chính phủ đã xem xét và thống nhất thông qua 16 luật, nghị quyết trình Quốc hội tại Kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất. Trong đó, các dự án luật quan trọng bao gồm: Luật Kinh doanh bất động sản (sửa đổi), Luật Nhà ở (sửa đổi), Bộ luật hình sự (sửa đổi), Luật phát triển đô thị, Luật hợp nhất Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công, Luật an toàn thực phẩm (sửa đổi).

Thủ tướng nhấn mạnh: “Thể chế phải tạo đột phá cho phát triển, là nền tảng cho phát triển; cơ chế, chính sách không chỉ xử lý triệt để những vướng mắc, tồn tại, hạn chế mà còn phải tạo không gian, cơ sở cho phát triển không chỉ trong năm nay mà còn nhiều năm tới đây.”

2. Luật Kinh doanh bất động sản sửa đổi: Giải quyết chồng chéo thủ tục hành chính

Theo Thủ tướng, dự thảo Luật Kinh doanh bất động sản (sửa đổi) cần bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ với hệ thống pháp luật, đặc biệt là Luật Đất đai. Cụ thể, không được để xảy ra tình trạng chồng chéo về quy trình, thủ tục hành chính, thẩm quyền khi chuyển nhượng dự án theo Luật Kinh doanh bất động sản với việc giao đất, cho thuê đất theo quy định của Luật Đất đai.

Tình huống thực tế: Một doanh nghiệp bất động sản tại TP.HCM từng gặp khó khăn khi phải xin phép chuyển nhượng dự án từ Sở Xây dựng nhưng đồng thời phải hoàn tất thủ tục giao đất tại Sở Tài nguyên và Môi trường, dẫn đến kéo dài thời gian 6-8 tháng. Theo định hướng sửa đổi, quy trình này sẽ được đơn giản hóa và thống nhất đầu mối.

3. Luật Nhà ở sửa đổi: Đột phá về nhà ở xã hội và nhà cho thuê

Thủ tướng đề nghị bám sát và thể chế hóa đầy đủ chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về chính sách nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê. Các điểm mới đáng chú ý gồm:

• Bổ sung quy định về quy trình chuẩn trong giải quyết thủ tục hành chính về nhà ở
• Cơ chế đặc thù, đột phá phát triển nhà ở với các loại hình khác nhau, đặc biệt là nhà ở cho thuê
• Hoàn thiện Quỹ nhà ở quốc gia theo hướng phân cấp về địa phương để tăng tính chủ động
• Rà soát tính khả thi, tránh trùng lặp, chồng chéo với quy định pháp luật có liên quan

Đây là tín hiệu tích cực cho người lao động có thu nhập thấp tại các đô thị lớn, khi nguồn cung nhà ở xã hội và nhà cho thuê dự kiến sẽ được cải thiện đáng kể.

4. Bộ luật hình sự sửa đổi: Mở rộng trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại

Theo chỉ đạo, dự thảo Bộ luật hình sự (sửa đổi) cần đánh giá đầy đủ hơn các tác động của việc mở rộng phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại. Điều này phải bảo đảm thống nhất với Nghị quyết 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân, đặc biệt trong lĩnh vực ngân hàng, tín dụng và dữ liệu, công nghệ số.

Lưu ý quan trọng: Mặc dù mở rộng trách nhiệm hình sự, Thủ tướng nhấn mạnh việc này phải “tránh tạo rào cản pháp lý, cản trở đổi mới sáng tạo, phát triển kinh tế số”. Điều này cho thấy Chính phủ muốn cân bằng giữa kiểm soát rủi ro và thúc đẩy phát triển.

5. Luật phát triển đô thị: Mở rộng phạm vi áp dụng cho TP.HCM và các thành phố lớn

Thủ tướng lưu ý cần nghiên cứu kỹ vấn đề ủy quyền lập pháp của địa phương và tuân thủ tối đa chủ trương tại Kết luận 18-KL/TW liên quan đến ngân sách và thuế. Điều này sẽ tạo cơ sở pháp lý cho các địa phương linh hoạt hơn trong quản lý đô thị, đặc biệt là TP.HCM và Hà Nội.

6. Hợp nhất Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công: Giảm chồng chéo

Việc hợp nhất hai luật này nhằm mục tiêu:

• Bảo đảm đồng bộ, thống nhất, khả thi trong quản lý và sử dụng vốn ngân sách nhà nước
• Hoàn thiện quy định đánh giá hiệu quả kinh tế-xã hội, hiệu quả sử dụng vốn ngân sách
• Thể chế hóa quy định đột phá trong chi ngân sách cho khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số

Đây là tin vui cho các doanh nghiệp khởi nghiệp và lĩnh vực công nghệ, khi nguồn vốn ngân sách dành cho đổi mới sáng tạo dự kiến sẽ được ưu tiên và minh bạch hơn.

7. Luật an toàn thực phẩm sửa đổi: 4 chính sách mới được thông qua

Theo tờ trình của Bộ Y tế, 4 chính sách được thông qua bao gồm:

1. Quản lý an toàn thực phẩm dựa trên kiểm soát nguy cơ theo chuỗi cung ứng
2. Cải cách phương thức quản lý và cơ chế kiểm tra thực phẩm trên thị trường
3. Số hóa và xây dựng hệ thống thông tin dữ liệu an toàn thực phẩm quốc gia liên thông
4. Nâng cao hiệu quả quản lý thức ăn đường phố và loại hình cung cấp suất ăn tập thể

Thủ tướng giao Bộ Y tế chủ trì xây dựng dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), trình Chính phủ xem xét và trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ 2. Các doanh nghiệp trong lĩnh vực thực phẩm cần theo dõi sát sao để kịp thời điều chỉnh quy trình sản xuất, kinh doanh.

8. Đầu tư hạ tầng: Đường sắt Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng và Vành đai 5

Với dự án đường sắt Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng, Thủ tướng nêu rõ đây là dự án lớn, mới, phức tạp, tổng mức đầu tư lớn, cần rà soát kỹ chi phí, suất đầu tư, bảo đảm hiệu quả kinh tế-tài chính, tránh thất thoát, lãng phí, phù hợp với định hướng tự chủ chiến lược về phát triển công nghiệp đường sắt.

Với dự án đường Vành đai 5 – Vùng Thủ đô Hà Nội, đi qua 7 tỉnh, thành phố, Thủ tướng yêu cầu đánh giá kỹ lưỡng để lựa chọn hình thức đầu tư phù hợp, rà soát kỹ suất đầu tư, gắn với hạch toán hiệu quả kinh tế, cân đối nguồn vốn ngân sách Trung ương và địa phương, nghiên cứu hình thức hợp tác công tư.

Lời khuyên từ luật sư

Dựa trên những định hướng sửa đổi pháp luật nêu trên, chúng tôi khuyến nghị quý khách hàng và doanh nghiệp lưu ý các điểm sau:

1. Theo dõi sát tiến độ sửa luật: Các dự án luật sẽ được trình Quốc hội tại Kỳ họp không thường lệ tháng 8/2026 và dự kiến có hiệu lực trong năm 2026-2027. Doanh nghiệp cần cập nhật kịp thời để điều chỉnh kế hoạch kinh doanh.
2. Chuẩn bị cho sự thay đổi về thủ tục hành chính: Việc đơn giản hóa thủ tục trong lĩnh vực bất động sản, nhà ở sẽ giúp doanh nghiệp tiết kiệm thời gian và chi phí. Hãy chủ động rà soát các dự án đang triển khai để tận dụng cơ hội.
3. Quan tâm đến trách nhiệm hình sự của pháp nhân: Với việc mở rộng phạm vi chịu trách nhiệm hình sự, doanh nghiệp cần tăng cường kiểm soát nội bộ, đặc biệt trong lĩnh vực ngân hàng, tín dụng và công nghệ số.
4. Tận dụng cơ hội từ chi ngân sách cho đổi mới sáng tạo: Các doanh nghiệp khởi nghiệp, công nghệ nên chuẩn bị hồ sơ, dự án để tiếp cận nguồn vốn ngân sách khi luật hợp nhất được thông qua.
5. Cập nhật quy định an toàn thực phẩm: Doanh nghiệp trong lĩnh vực thực phẩm cần chủ động số hóa dữ liệu, áp dụng kiểm soát nguy cơ theo chuỗi cung ứng để đáp ứng yêu cầu mới.

Bài viết được thực hiện bởi Luật sư tư vấn tại [Tên công ty luật]. Mọi thông tin chỉ mang tính tham khảo, quý khách vui lòng liên hệ trực tiếp để được tư vấn chi tiết cho từng trường hợp cụ thể.