Sáng 7/7/2025, tại Trụ sở Quốc hội, Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường đã tổ chức Phiên họp toàn thể lần thứ hai thẩm tra dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc. Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên nhấn mạnh, việc sửa đổi lần này phải tiếp cận những tư duy đột phá mới theo tinh thần Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị.
Bài viết này sẽ giúp bạn – dù là kiến trúc sư, doanh nghiệp xây dựng hay chính quyền địa phương – nắm bắt những điểm thay đổi cốt lõi, tác động trực tiếp đến hoạt động hành nghề và quản lý kiến trúc.
📋 Mục lục bài viết
- Dự thảo sửa đổi Luật Kiến trúc gồm những nội dung gì?
- Phân cấp hoàn toàn cho UBND cấp xã quản lý kiến trúc – lợi hay hại?
- Bãi bỏ thi sát hạch cấp chứng chỉ hành nghề – cơ hội hay rủi ro?
- Bảo vệ dữ liệu cá nhân trong Cơ sở dữ liệu hành nghề kiến trúc – yêu cầu bắt buộc?
- Phân biệt “ý tưởng kiến trúc” và “phương án kiến trúc” – vì sao quan trọng?
- Tình huống thực tế
- Lộ trình áp dụng và những rủi ro tiềm ẩn
- Lời khuyên từ luật sư
- Câu hỏi thường gặp
- Khi nào Luật Kiến trúc sửa đổi có hiệu lực?
- Tôi có còn phải thi sát hạch để được cấp chứng chỉ hành nghề kiến trúc không?
- UBND cấp xã có được tự ban hành Quy chế quản lý kiến trúc không?
- “Ý tưởng kiến trúc” và “phương án kiến trúc” khác nhau thế nào?
- Dữ liệu cá nhân của tôi trong Cơ sở dữ liệu hành nghề kiến trúc có được bảo vệ không?
Dự thảo sửa đổi Luật Kiến trúc gồm những nội dung gì?
Theo Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Tường Văn, dự thảo Luật được bố cục gồm 04 Điều, với đề xuất sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc số 40/2019/QH14. Dự thảo bảo đảm 02 nhóm chính sách về quản lý kiến trúc và hành nghề kiến trúc, không làm thay đổi phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng của Luật hiện hành.
Các nội dung sửa đổi chủ yếu tập trung vào:
- Phân cấp, phân quyền trong quản lý kiến trúc
- Cải cách thủ tục hành chính, điều kiện đầu tư kinh doanh
- Bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc trong kiến trúc
- Ứng dụng chuyển đổi số trong hoạt động kiến trúc
- Bảo đảm sự đồng bộ với Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn, Luật Xây dựng và các luật có liên quan
Phân cấp hoàn toàn cho UBND cấp xã quản lý kiến trúc – lợi hay hại?
Một trong những nội dung gây nhiều tranh luận nhất là việc sửa đổi khoản 4 Điều 14 của Luật Kiến trúc hiện hành. Cụ thể, dự thảo đề xuất giao cho UBND cấp xã tổ chức lập và ban hành Quy chế quản lý kiến trúc trong địa bàn do mình quản lý.
Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Trần Văn Khải cho biết: “Việc phân cấp hoàn toàn cho UBND cấp xã là một nỗ lực nhằm cụ thể hóa chủ trương phân cấp, phân quyền. Tuy nhiên, cần cân nhắc chỉnh lý theo hướng: cấp xã tổ chức lập Quy chế, cơ quan chuyên môn cấp trên thẩm định hoặc có ý kiến thống nhất bằng văn bản trước khi ban hành.”
Ủy ban cũng đề nghị nghiên cứu quy định giao UBND cấp tỉnh ban hành “Khung quy chế mẫu” để cấp xã có cơ sở áp dụng thống nhất, tránh tình trạng ban hành tùy tiện, phá vỡ định hướng quy hoạch và không gian kiến trúc liên xã.
Bãi bỏ thi sát hạch cấp chứng chỉ hành nghề – cơ hội hay rủi ro?
Một thay đổi lớn khác là việc bãi bỏ hoàn toàn thủ tục thi sát hạch cấp chứng chỉ hành nghề kiến trúc (bãi bỏ Điều 26) và chuyển sang cơ chế quản lý tự động thông qua Cơ sở dữ liệu hành nghề kiến trúc (Điều 24).
Theo Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường, cơ chế “hậu kiểm” này chỉ thực sự khả thi khi hệ thống dữ liệu quốc gia được hoàn thiện, liên thông đồng bộ để có thể tự động xác thực chéo các thông tin tự kê khai (ví dụ: xác thực yêu cầu “03 năm kinh nghiệm” tại khoản 3 Điều 21).
Ủy ban đề nghị có báo cáo cụ thể về tiến độ hoàn thiện, bảo đảm liên thông Hệ thống thông tin, Cơ sở dữ liệu quốc gia về hoạt động kiến trúc trước thời điểm ngày 01/3/2027. Trường hợp hạ tầng số chưa sẵn sàng đồng bộ trên phạm vi toàn quốc, cần cân nhắc thiết kế điều khoản chuyển tiếp hoặc lộ trình áp dụng riêng.
Bảo vệ dữ liệu cá nhân trong Cơ sở dữ liệu hành nghề kiến trúc – yêu cầu bắt buộc?
Đại biểu Nguyễn Văn Ngọc – Đoàn ĐBQH Lâm Đồng – đề nghị bổ sung một khoản vào Điều 24 về bảo mật, phân quyền truy cập và bảo vệ dữ liệu cá nhân. Theo đại biểu, cơ sở dữ liệu hành nghề kiến trúc phải bảo đảm an toàn thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân, phân quyền truy cập và trách nhiệm quản lý, khai thác dữ liệu theo pháp luật về dữ liệu.
Đại biểu Nguyễn Văn Ngọc nhấn mạnh: “Việc đáp ứng yêu cầu phát triển nghề nghiệp liên tục (CPD) được ghi nhận, kiểm chứng trên hệ thống và là căn cứ hậu kiểm năng lực hành nghề, nhằm đáp ứng ý kiến Bộ Khoa học và Công nghệ; đồng bộ với Nghị quyết 57-NQ/TW về chuyển đổi số; bảo đảm bỏ tiền kiểm nhưng không hạ chuẩn chất lượng, phù hợp thông lệ quốc tế (ARB/BOA) và khuôn khổ Kiến trúc sư ASEAN.”
Phân biệt “ý tưởng kiến trúc” và “phương án kiến trúc” – vì sao quan trọng?
Đại biểu Nguyễn Thanh Ngân – Đoàn ĐBQH tỉnh Khánh Hòa – cho rằng, việc bổ sung hình thức lựa chọn “ý tưởng kiến trúc” là phù hợp với thực tiễn, nhưng dự thảo chưa làm rõ giá trị pháp lý và phạm vi quyền của “ý tưởng kiến trúc” so với “phương án kiến trúc”.
Theo đại biểu, ý tưởng kiến trúc thường mới thể hiện định hướng sáng tạo và giải pháp khái quát, chưa đủ mức độ hoàn thiện để triển khai ngay các bước tiếp theo của dự án. Trong khi đó, phương án đã có các cơ sở kỹ thuật, tính toán công năng và dự toán sơ bộ.
Đại biểu kiến nghị chỉnh lý Khoản 8 Điều 17 thành: “Thông qua hình thức thi tuyển hoặc tuyển chọn kiến trúc…, tổ chức, cá nhân có phương án kiến trúc trúng tuyển được thực hiện các bước tiếp theo của dự án. Đối với tổ chức, cá nhân có ý tưởng kiến trúc trúng tuyển, được ưu tiên giao nhiệm vụ triển khai, phát triển ý tưởng thành phương án kiến trúc khi đủ điều kiện theo quy định của pháp luật.”
Tình huống thực tế
Giả sử một công ty kiến trúc tham gia cuộc thi ý tưởng thiết kế quảng trường trung tâm thành phố. Nếu chỉ có “ý tưởng” trúng tuyển nhưng chưa làm rõ quyền lợi và bước tiếp theo, công ty có thể gặp khó khăn trong việc ký kết hợp đồng, xác định chi phí và triển khai thiết kế chi tiết. Việc phân định rõ ràng giữa “ý tưởng” và “phương án” sẽ giúp chủ đầu tư và đơn vị trúng tuyển có cơ sở pháp lý vững chắc hơn.
Lộ trình áp dụng và những rủi ro tiềm ẩn
Dự thảo Luật dự kiến có hiệu lực từ ngày 01/3/2027. Tuy nhiên, theo Ủy ban thẩm tra, việc quy định hiệu lực này trong bối cảnh hạ tầng công nghệ thông tin tại nhiều địa phương có thể chưa sẵn sàng sẽ có khả năng tạo ra một “khoảng trống pháp lý” về hành nghề kiến trúc.
Ủy ban đề nghị cần có báo cáo cụ thể về tiến độ hoàn thiện, bảo đảm liên thông Hệ thống thông tin, Cơ sở dữ liệu quốc gia về hoạt động kiến trúc trước thời điểm Luật có hiệu lực. Trường hợp chưa sẵn sàng, cần thiết kế điều khoản chuyển tiếp hoặc lộ trình áp dụng riêng đối với việc bãi bỏ thủ tục sát hạch cấp chứng chỉ.
Lời khuyên từ luật sư
- Kiến trúc sư và doanh nghiệp: Theo dõi sát tiến độ xây dựng Cơ sở dữ liệu hành nghề kiến trúc để chuẩn bị hồ sơ, chứng minh kinh nghiệm và năng lực hành nghề theo cơ chế mới.
- Chính quyền địa phương: Đầu tư hạ tầng công nghệ thông tin, đào tạo nhân sự để sẵn sàng tiếp nhận nhiệm vụ quản lý kiến trúc khi được phân cấp.
- Chủ đầu tư: Khi tham gia các cuộc thi tuyển kiến trúc, cần yêu cầu làm rõ trong hợp đồng giá trị pháp lý của “ý tưởng” và “phương án” để tránh tranh chấp sau này.
- Người hành nghề: Cập nhật các quy định về phát triển nghề nghiệp liên tục (CPD) để đáp ứng yêu cầu hậu kiểm năng lực.
- Doanh nghiệp nước ngoài: Tham khảo các tiêu chuẩn quốc tế (ARB/BOA, khuôn khổ Kiến trúc sư ASEAN) để điều chỉnh hoạt động cho phù hợp với thông lệ mới tại Việt Nam.
Câu hỏi thường gặp
Khi nào Luật Kiến trúc sửa đổi có hiệu lực?
Dự thảo Luật dự kiến có hiệu lực từ ngày 01/3/2027. Tuy nhiên, tiến độ này có thể thay đổi tùy thuộc vào việc hoàn thiện hạ tầng công nghệ thông tin và hệ thống dữ liệu quốc gia về hoạt động kiến trúc.
Tôi có còn phải thi sát hạch để được cấp chứng chỉ hành nghề kiến trúc không?
Theo dự thảo, thủ tục thi sát hạch cấp chứng chỉ sẽ được bãi bỏ hoàn toàn (bãi bỏ Điều 26). Thay vào đó, việc quản lý hành nghề sẽ chuyển sang cơ chế tự động thông qua Cơ sở dữ liệu hành nghề kiến trúc, với yêu cầu xác thực thông tin tự kê khai (ví dụ: 03 năm kinh nghiệm).
UBND cấp xã có được tự ban hành Quy chế quản lý kiến trúc không?
Dự thảo đề xuất phân cấp hoàn toàn cho UBND cấp xã. Tuy nhiên, Ủy ban thẩm tra đề nghị cần có cơ chế thẩm định từ cơ quan chuyên môn cấp trên và ban hành “Khung quy chế mẫu” cấp tỉnh để bảo đảm tính đồng bộ, tránh tình trạng ban hành tùy tiện.
“Ý tưởng kiến trúc” và “phương án kiến trúc” khác nhau thế nào?
Theo đại biểu Nguyễn Thanh Ngân, “ý tưởng kiến trúc” mới thể hiện định hướng sáng tạo và giải pháp khái quát, chưa đủ mức độ hoàn thiện để triển khai ngay. “Phương án kiến trúc” đã có các cơ sở kỹ thuật, tính toán công năng và dự toán sơ bộ, có thể làm cơ sở triển khai thiết kế tiếp theo. Dự thảo đang được chỉnh lý để làm rõ sự khác biệt này.
Dữ liệu cá nhân của tôi trong Cơ sở dữ liệu hành nghề kiến trúc có được bảo vệ không?
Đại biểu Nguyễn Văn Ngọc đã đề nghị bổ sung quy định về bảo mật, phân quyền truy cập và bảo vệ dữ liệu cá nhân tại Điều 24. Cơ sở dữ liệu này phải tuân thủ pháp luật về dữ liệu, bảo đảm an toàn thông tin và trách nhiệm quản lý, khai thác dữ liệu.
Bài viết được thực hiện dựa trên thông tin từ Phiên họp toàn thể lần thứ hai của Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường ngày 7/7/2025, với sự tham gia của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên, Chủ nhiệm Ủy ban Nguyễn Thanh Hải, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Tường Văn và các đại biểu Quốc hội. Nội dung được tham chiếu từ cổng thông tin điện tử của Bộ Tư pháp (phapluat.gov.vn).
Chúng tôi sẽ tiếp tục cập nhật những thông tin mới nhất về quá trình xây dựng và ban hành Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc. Nếu bạn có thắc mắc hoặc cần tư vấn chi tiết, vui lòng liên hệ với chúng tôi.
Bạn đang cần Luật sư tư vấn pháp luật trực tiếp?
Kết nối ngay với tổng đài Luật Quang Huy để nhận ý kiến tư vấn pháp lý nhanh chóng, bảo mật và hoàn toàn chính xác từ đội ngũ Luật sư chuyên môn.
