Rà soát biên chế công chức 2026: Viên chức làm vị trí công chức phải xử lý thế nào?

Việc sử dụng viên chức để thực hiện vị trí việc làm công chức là một thực trạng tồn tại ở nhiều cơ quan, đơn vị trong thời gian qua. Tuy nhiên, theo chỉ đạo mới nhất từ Bộ Nội vụ, tình trạng này sẽ phải được rà soát, thống kê và xử lý dứt điểm trong năm 2026. Vậy quy định cụ thể là gì? Doanh nghiệp và người lao động trong khu vực công cần lưu ý những điểm gì? Chúng tôi sẽ phân tích chi tiết trong bài viết dưới đây.

Cơ sở pháp lý của đợt rà soát biên chế công chức năm 2026 là gì?

Đợt rà soát này được thực hiện dựa trên 4 văn bản chỉ đạo quan trọng của Trung ương, bao gồm:

• Kết luận số 40-KL/TW ngày 2/6/2026 của Bộ Chính trị về bổ sung, sửa đổi Quy định về quản lý biên chế của hệ thống chính trị;
• Kết luận số 01-KL/BCĐ ngày 23/7/2024 của Ban Chỉ đạo Trung ương;
• Văn bản số 64-CV/BTCTW ngày 3/2/2026 của Ban Tổ chức Trung ương;
• Quy định số 183-QĐ/TW ngày 2/6/2026 của Bộ Chính trị.

Theo các văn bản này, mục tiêu của đợt rà soát là bảo đảm việc quản lý, sử dụng biên chế đúng quy định của Đảng và pháp luật của Nhà nước. Đây là động thái cho thấy quyết tâm chính trị rất cao trong việc siết chặt kỷ luật, kỷ cương hành chính trong bộ máy nhà nước.

Viên chức làm vị trí việc làm công chức có vi phạm pháp luật không?

Có. Đây chính là vấn đề trọng tâm mà đợt rà soát này hướng tới. Theo Kết luận số 40-KL/TW, các cơ quan phải có kế hoạch bố trí, sắp xếp chuyên ngạch để bảo đảm đủ số lượng công chức thực hiện nhiệm vụ, không để tình trạng viên chức thực hiện vị trí việc làm của công chức.

Thực tế cho thấy, tại nhiều cơ quan hành chính, do thiếu biên chế công chức hoặc do cơ chế tài chính đặc thù, nhiều đơn vị đã bố trí viên chức đảm nhận các vị trí vốn được xác định là vị trí việc làm công chức. Điều này tạo ra sự không thống nhất trong quản lý, ảnh hưởng đến chất lượng thực thi công vụ.

Theo đánh giá của các chuyên gia pháp lý, việc bố trí viên chức làm vị trí việc làm công chức không chỉ vi phạm quy định về quản lý biên chế mà còn tiềm ẩn rủi ro pháp lý liên quan đến thẩm quyền ban hành quyết định hành chính, ký văn bản quản lý nhà nước.

Báo cáo rà soát phải bao gồm những nội dung cụ thể nào?

Bộ Nội vụ yêu cầu báo cáo phải chi tiết đến từng tổ chức, từng vị trí việc làm và từng thời điểm cụ thể. Các nội dung chính gồm:

Thứ nhất: Thống kê tổ chức đang sử dụng sai loại biên chế

Các bộ, ngành, địa phương phải thống kê cụ thể:

• Các tổ chức thực hiện chức năng quản lý nhà nước nhưng được giao biên chế sự nghiệp;
• Các tổ chức hành chính hoạt động theo cơ chế tài chính, thu nhập đặc thù chưa được giao biên chế công chức;
• Số lượng, tên từng tổ chức, cơ cấu bên trong đến cấp phòng và tương đương.

Thứ hai: Số liệu tại 3 mốc thời gian bắt buộc

Số liệu phải được thống kê tại 3 thời điểm: 1/3/2025, 12/3/2026 và 10/8/2026, phân theo các nhóm vị trí việc làm: lãnh đạo quản lý, chuyên môn nghiệp vụ, hỗ trợ phục vụ.

Thứ ba: Đánh giá khả năng chuyển đổi

Đặc biệt, tại thời điểm 10/8/2026, các cơ quan phải thống kê số viên chức đủ điều kiện chuyển thành công chức và số chưa đủ điều kiện chuyển thành công chức. Đây là cơ sở quan trọng để Bộ Chính trị xem xét, quyết định lộ trình xử lý phù hợp.

Thời hạn nộp báo cáo là khi nào?

Các bộ, cơ quan ngang bộ phải gửi báo cáo về Bộ Nội vụ trước ngày 25/8/2026. Sau đó, Bộ Nội vụ sẽ rà soát, tổng hợp và báo cáo Ban Thường vụ Đảng ủy Chính phủ, trình Bộ Chính trị xem xét, quyết định.

Việc chậm nộp báo cáo hoặc báo cáo không đầy đủ có thể bị xem là thiếu nghiêm túc trong thực hiện chỉ đạo của Trung ương, ảnh hưởng đến trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan, đơn vị.

Tình huống thực tế: Trung tâm phục vụ hành chính công sử dụng viên chức làm nhiệm vụ quản lý nhà nước

Một ví dụ điển hình là tại nhiều Trung tâm Phục vụ hành chính công cấp tỉnh, do được giao biên chế sự nghiệp nhưng lại thực hiện nhiệm vụ tiếp nhận, thẩm định hồ sơ và trả kết quả thủ tục hành chính — vốn là chức năng quản lý nhà nước. Viên chức tại đây thực chất đang đảm nhận công việc của công chức nhưng không có thẩm quyền ban hành quyết định hành chính.

Trong đợt rà soát này, các trung tâm này sẽ phải thống kê đầy đủ số lượng viên chức, vị trí việc làm đang đảm nhận và đề xuất phương án xử lý: hoặc chuyển đổi sang biên chế công chức (nếu đủ điều kiện), hoặc điều chuyển, bố trí lại công việc cho phù hợp.

Lời khuyên từ luật sư

Trước yêu cầu rà soát gắt gao này, chúng tôi khuyến nghị các cơ quan, đơn vị và cá nhân liên quan lưu ý:

1. Chủ động rà soát nội bộ ngay từ bây giờ, không chờ đến khi cơ quan cấp trên yêu cầu mới bắt đầu thực hiện. Việc này giúp phát hiện sớm các sai phạm và có thời gian chuẩn bị phương án xử lý.
2. Xác định rõ số lượng viên chức đủ điều kiện chuyển thành công chức dựa trên các tiêu chuẩn về trình độ, chuyên môn, nghiệp vụ và thâm niên công tác. Cần lưu ý các điều kiện về bằng cấp, chứng chỉ bồi dưỡng theo tiêu chuẩn ngạch công chức.
3. Chuẩn bị đầy đủ hồ sơ pháp lý của từng tổ chức: quyết định thành lập, quy định chức năng nhiệm vụ, quyết định giao biên chế, đề án vị trí việc làm đã được phê duyệt.
4. Đối với viên chức đang làm vị trí việc làm công chức: cần chủ động tìm hiểu các điều kiện chuyển thành công chức theo quy định tại Luật Cán bộ, công chức và các văn bản hướng dẫn thi hành. Nếu không đủ điều kiện, cần có phương án dự phòng cho việc điều chuyển vị trí công việc.
5. Lưu ý thời hạn báo cáo trước ngày 25/8/2026 — đây là mốc thời gian mang tính bắt buộc, không thể gia hạn.

Câu hỏi thường gặp