Bạn cần biết gì về Quyết định 49/QĐ-HĐTV 2026: Quy chế tạo lập thị trường chứng quyền có bảo đảm

Bạn có biết rằng từ ngày 19 tháng 6 năm 2026, Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam (VNX) đã chính thức ban hành Quyết định 49/QĐ-HĐTV kèm theo Quy chế hoạt động tạo lập thị trường và phòng ngừa rủi ro của tổ chức phát hành chứng quyền có bảo đảm? Đây là văn bản pháp lý quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến các tổ chức phát hành, nhà đầu tư và toàn bộ thị trường chứng khoán phái sinh tại Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh (HOSE). Trong bài viết này, chúng tôi sẽ tư vấn chi tiết để bạn nắm rõ quyền lợi, nghĩa vụ và các quy định mới nhất.

Quyết định 49/QĐ-HĐTV 2026 là gì và áp dụng cho ai?

Theo Điều 1 và Điều 2 của Quyết định 49/QĐ-HĐTV, Quy chế này điều chỉnh hoạt động tạo lập thị trường và phòng ngừa rủi ro của tổ chức phát hành chứng quyền có bảo đảm tại Sở GDCK TP.HCM. Đối tượng áp dụng bao gồm tổ chức phát hành chứng quyền và các tổ chức, cá nhân có liên quan. Quyết định có hiệu lực kể từ ngày ký, tức ngày 19 tháng 6 năm 2026, do Chủ tịch Hội đồng Thành viên VNX ông Lương Hải Sinh ký ban hành.

Văn bản này được xây dựng dựa trên nhiều căn cứ pháp lý quan trọng, bao gồm Luật Chứng khoán số 54/2019/QH14 (sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 56/2024/QH15), Nghị định số 155/2020/NĐ-CP (sửa đổi bởi Nghị định số 245/2025/NĐ-CP), và đặc biệt là Thông tư số 122/2025/TT-BTC ngày 22/12/2025 của Bộ Tài chính hướng dẫn về chứng quyền có bảo đảm.

Nghĩa vụ yết giá tạo lập thị trường: Khi nào tổ chức phát hành phải tham gia?

Điều 6 của Quy chế quy định rất chi tiết về nghĩa vụ yết giá tạo lập thị trường. Theo đó, tổ chức phát hành phải tham gia đặt lệnh trong vòng năm (05) phút kể từ khi xảy ra một trong các trường hợp sau:

• Chỉ có lệnh bên mua hoặc bên bán chứng quyền
• Không có lệnh bên mua và bên bán chứng quyền
• Tỷ lệ chênh lệch giá vượt quá 5% (tỷ lệ chênh lệch giá được tính bằng công thức: (Giá chào bán thấp nhất – Giá chào mua cao nhất) / Giá chào mua cao nhất x 100%)

Khi tham gia, tổ chức phát hành phải tuân thủ các điều kiện: khối lượng mỗi lệnh tối thiểu là 100 chứng quyền, sử dụng lệnh giới hạn, và thời gian tồn tại của lệnh tối thiểu là 01 phút. Trong trường hợp không có lệnh mua và lệnh bán, tổ chức phát hành phải yết giá hai chiều (đặt cả lệnh chào mua và lệnh chào bán).

Tình huống thực tế:

Giả sử một tổ chức phát hành chứng quyền trên mã XYZ. Vào lúc 9h30, thị trường chỉ có lệnh bán, không có lệnh mua. Ngay lập tức, tổ chức này phải đặt lệnh mua với khối lượng tối thiểu 100 chứng quyền trong vòng 5 phút. Nếu không thực hiện, họ có thể bị Sở GDCK TP.HCM yêu cầu giải trình hoặc áp dụng các biện pháp xử lý.

Các trường hợp được miễn thực hiện hoạt động tạo lập thị trường

Điều 6, khoản 3 liệt kê đến 14 trường hợp tổ chức phát hành không phải thực hiện nghĩa vụ tạo lập thị trường. Một số trường hợp đáng chú ý:

• Đợt khớp lệnh định kỳ xác định giá mở cửa, 05 phút đầu sau khi kết thúc đợt khớp lệnh định kỳ xác định giá mở cửa và đợt khớp lệnh định kỳ xác định giá đóng cửa
• Tài sản cơ sở của chứng quyền bị tạm ngừng giao dịch, đình chỉ giao dịch
• Giá lý thuyết của chứng quyền nhỏ hơn hoặc bằng 10 đồng
• Giá khớp lệnh của chứng quyền dưới 200 đồng
• Trong mười bốn (14) ngày trước khi chứng quyền đáo hạn
• Giá chứng quyền tăng kịch trần (dư mua trần) hoặc giảm kịch sàn (dư bán sàn)
• Giá chứng khoán cơ sở cao hơn 30% so với giá thực hiện của chứng quyền (miễn đặt lệnh bán)

Quy định về phòng ngừa rủi ro: Tổ chức phát hành cần làm gì?

Chương III của Quy chế quy định chi tiết về hoạt động phòng ngừa rủi ro (Điều 9 và Điều 10). Theo Thông tư số 122/2025/TT-BTC, tổ chức phát hành phải:

1. Ban hành quy trình, quy chế nội bộ và bố trí nhân sự chuyên trách (theo điểm a, b khoản 1 Điều 10 Thông tư 122/2025/TT-BTC)
2. Đảm bảo có đủ số lượng chứng khoán cơ sở để phòng ngừa rủi ro cho chứng quyền đang lưu hành (khoản 2 Điều 10 Thông tư 122/2025/TT-BTC)
3. Tuân thủ quy định về tài sản ký quỹ tại ngân hàng lưu ký (khoản 3 Điều 10 Thông tư 122/2025/TT-BTC)
4. Thực hiện giao dịch phòng ngừa rủi ro trên tài khoản tự doanh đã thông báo với Sở GDCK TP.HCM, được quản lý tách biệt theo mã nhận diện lệnh

Điều 10 quy định hậu quả khi không tuân thủ: Nếu tổ chức phát hành không thực hiện phòng ngừa rủi ro để giảm mức chênh lệch giữa vị thế phòng ngừa rủi ro lý thuyết và thực tế xuống bằng hoặc dưới 20% trong thời hạn 10 ngày làm việc kể từ ngày bị cảnh báo toàn thị trường, Sở GDCK TP.HCM sẽ trình Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) để tạm ngừng giao dịch toàn bộ chứng quyền đã phát hành.

Lưu ý quan trọng: Theo đánh giá của các chuyên gia pháp lý, quy định này nhằm bảo vệ nhà đầu tư trước rủi ro thanh khoản và biến động giá. Tổ chức phát hành cần đặc biệt chú trọng đến việc xây dựng hệ thống quản lý rủi ro nội bộ để tránh bị xử lý.

Tạm ngừng và chấm dứt hoạt động tạo lập thị trường

Điều 7 và Điều 8 của Quy chế quy định về tạm ngừng và chấm dứt hoạt động tạo lập thị trường. Cụ thể:

• Tạm ngừng: Sở GDCK TP.HCM tạm ngừng hoạt động nếu tổ chức phát hành là thành viên giao dịch bị VNX đình chỉ hoạt động. Tổ chức phát hành cũng có thể tự tạm ngừng vì lý do bất khả kháng (thiên tai, hỏa hoạn, chiến tranh, bệnh dịch…) nhưng phải báo cáo theo mẫu Phụ lục 01/QCCW.
• Chấm dứt: Áp dụng khi tổ chức phát hành bị ngừng giao dịch để chấm dứt tư cách thành viên, hoặc các trường hợp khác nhằm bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư sau khi có chấp thuận của UBCKNN.

Lời khuyên từ luật sư

1. Xây dựng quy trình nội bộ ngay lập tức: Tổ chức phát hành cần ban hành quy chế phòng ngừa rủi ro và bố trí nhân sự chuyên trách theo đúng yêu cầu tại Điều 9 Quy chế và Thông tư 122/2025/TT-BTC.
2. Đảm bảo hệ thống kỹ thuật: Cơ sở vật chất phải đáp ứng yêu cầu giao dịch tạo lập thị trường, đặc biệt là khả năng đặt lệnh trong vòng 5 phút khi có sự kiện mất cân bằng.
3. Giám sát chặt chẽ tỷ lệ chênh lệch giá: Luôn đảm bảo tỷ lệ chênh lệch giá không vượt quá 5% để tránh vi phạm nghĩa vụ yết giá.
4. Quản lý vị thế phòng ngừa rủi ro: Chênh lệch giữa vị thế lý thuyết và thực tế không được vượt quá 20% để tránh bị cảnh báo và tạm ngừng giao dịch.
5. Chuẩn bị cho giai đoạn đáo hạn: Trong 14 ngày trước khi chứng quyền đáo hạn, bạn được miễn nghĩa vụ yết giá, nhưng vẫn phải tuân thủ quy định về phòng ngừa rủi ro.