Quyết toán thuế TNCN 2026: Hướng dẫn chi tiết thu nhập chịu thuế, hoàn thuế và đối tượng phải quyết toán

Bạn đang chuẩn bị cho kỳ quyết toán thuế thu nhập cá nhân (TNCN) năm 2026 và băn khoăn không biết thu nhập bao nhiêu thì phải đóng thuế, trường hợp nào được hoàn thuế, hay ai là người phải tự quyết toán? Bài viết này sẽ cung cấp cho bạn hướng dẫn chi tiết, dễ hiểu dựa trên các quy định mới nhất từ Nghị quyết 110/2025/UBTVQH15, Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025 và các văn bản hướng dẫn thi hành.

1. Thu nhập bao nhiêu thì phải đóng thuế TNCN từ năm 2026?

Theo Điều 10 Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025 và Nghị quyết 110/2025/UBTVQH15, mức giảm trừ gia cảnh từ năm 2026 được điều chỉnh tăng lên đáng kể, giúp giảm bớt gánh nặng thuế cho người lao động.

Cụ thể:

• Mức giảm trừ cho bản thân người nộp thuế: 15,5 triệu đồng/tháng (tương đương 186 triệu đồng/năm).
• Mức giảm trừ cho mỗi người phụ thuộc: 6,2 triệu đồng/tháng.

Tình huống thực tế:

Anh A là nhân viên văn phòng, có thu nhập từ tiền lương là 18 triệu đồng/tháng, không có người phụ thuộc. Sau khi trừ các khoản bảo hiểm bắt buộc (8% BHXH, 1% BHYT, 1% BHTN) là 1,8 triệu đồng, thu nhập tính thuế của anh A còn 16,2 triệu đồng. So với mức giảm trừ gia cảnh 15,5 triệu đồng, anh A phải nộp thuế trên phần chênh lệch 0,7 triệu đồng.

Ngược lại, chị B có cùng mức lương 18 triệu đồng/tháng nhưng có 1 người phụ thuộc (con nhỏ). Sau khi giảm trừ cho bản thân (15,5 triệu) và người phụ thuộc (6,2 triệu), tổng mức giảm trừ là 21,7 triệu đồng, cao hơn thu nhập tính thuế, nên chị B không phải nộp thuế TNCN.

Lưu ý quan trọng: Thu nhập làm căn cứ tính thuế là thu nhập từ tiền lương, tiền công sau khi đã trừ các khoản sau:

• Các khoản đóng bảo hiểm bắt buộc (BHXH, BHYT, BHTN), quỹ hưu trí tự nguyện.
• Các khoản đóng góp từ thiện, khuyến học, nhân đạo.
• Thu nhập được miễn thuế (ví dụ: tiền lương làm thêm giờ nếu được trả cao hơn so với giờ tiêu chuẩn theo quy định, một số khoản phụ cấp, trợ cấp).
• Các khoản không tính thuế như tiền ăn trưa (nếu có hóa đơn chứng từ hợp lý), tiền điện thoại, tiền công tác phí…

2. Các trường hợp được hoàn thuế TNCN năm 2026

Theo khoản 2 Điều 8 Luật Thuế thu nhập cá nhân 2007 (còn hiệu lực đến hết ngày 30/6/2026) và Điều 6 Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025 (có hiệu lực từ ngày 01/7/2026), bạn sẽ được hoàn thuế TNCN nếu thuộc một trong các trường hợp sau:

1. Số tiền thuế đã nộp lớn hơn số thuế phải nộp: Đây là trường hợp phổ biến nhất, thường xảy ra khi bạn bị khấu trừ thuế quá mức trong năm (ví dụ: do thay đổi mức lương giữa năm, hoặc do tính sai mức giảm trừ gia cảnh).
2. Cá nhân đã nộp thuế nhưng có thu nhập tính thuế chưa đến mức phải nộp thuế: Ví dụ, bạn làm việc và bị khấu trừ thuế 10% ở một công ty, nhưng tổng thu nhập cả năm sau khi quyết toán lại thấp hơn mức giảm trừ gia cảnh.
3. Các trường hợp khác theo quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền: Bao gồm các trường hợp đặc biệt như miễn, giảm thuế theo điều ước quốc tế hoặc theo quyết định của Thủ tướng Chính phủ.

Lời khuyên từ luật sư: Để được hoàn thuế, bạn cần thực hiện thủ tục quyết toán thuế (tự quyết toán hoặc ủy quyền). Trường hợp có số thuế nộp thừa dưới 50.000 đồng, bạn vẫn có quyền yêu cầu hoàn hoặc bù trừ vào kỳ khai thuế tiếp theo, nhưng thực tế nhiều người thường chọn bù trừ để tránh thủ tục hành chính phức tạp.

3. Đối tượng nào phải quyết toán thuế TNCN năm 2026?

Căn cứ điểm d khoản 6 Điều 8 Nghị định 126/2020/NĐ-CP và Công văn 636/TCT-DNNCN năm 2021, việc quyết toán thuế TNCN được chia thành ba nhóm đối tượng chính:

3.1. Cá nhân trực tiếp quyết toán với cơ quan thuế

Bạn thuộc diện này nếu:

• Là cá nhân cư trú (có mặt tại Việt Nam từ 183 ngày trở lên trong năm dương lịch hoặc trong 12 tháng liên tục) có thu nhập từ tiền lương, tiền công và có số thuế phải nộp thêm hoặc có số thuế nộp thừa đề nghị hoàn/bù trừ.
• Là người nước ngoài kết thúc hợp đồng làm việc tại Việt Nam, phải quyết toán thuế trước khi xuất cảnh. Nếu chưa kịp quyết toán, bạn có thể ủy quyền cho tổ chức trả thu nhập hoặc cá nhân khác.
• Là cá nhân thuộc diện xét giảm thuế do thiên tai, hỏa hoạn, tai nạn, bệnh hiểm nghèo (không được ủy quyền quyết toán thay).

3.2. Tổ chức trả thu nhập

Doanh nghiệp, tổ chức trả thu nhập từ tiền lương, tiền công có trách nhiệm:

• Khai quyết toán thuế TNCN cho tất cả người lao động, không phân biệt có phát sinh khấu trừ thuế hay không.
• Quyết toán thay cho cá nhân có ủy quyền. Trường hợp cá nhân ủy quyền có số thuế phải nộp thêm sau quyết toán từ 50.000 đồng trở xuống, tổ chức vẫn kê khai nhưng không phải tổng hợp số thuế này.
• Trường hợp người lao động được điều chuyển do sáp nhập, hợp nhất doanh nghiệp, tổ chức mới có trách nhiệm quyết toán thay cho cả phần thu nhập do tổ chức cũ chi trả.

3.3. Cá nhân ủy quyền quyết toán thuế

Bạn có thể ủy quyền cho tổ chức trả thu nhập quyết toán thay nếu đáp ứng đủ các điều kiện sau:

• Có hợp đồng lao động từ 03 tháng trở lên tại một nơi và đang làm việc tại nơi đó vào thời điểm tổ chức thực hiện quyết toán (kể cả trường hợp không làm việc đủ 12 tháng trong năm).
• Hoặc có thu nhập vãng lai ở nơi khác (ngoài nơi làm việc chính) với mức bình quân tháng không quá 10 triệu đồng và đã bị khấu trừ 10% thuế TNCN (nếu bạn không có yêu cầu quyết toán riêng phần thu nhập này).

Lưu ý: Khi đã ủy quyền nhưng sau đó phát hiện bạn thuộc diện phải tự quyết toán, tổ chức trả thu nhập sẽ không điều chỉnh lại quyết toán của họ, mà chỉ cấp cho bạn chứng từ khấu trừ thuế ghi chú “đã quyết toán thay” để bạn tự kê khai bổ sung với cơ quan thuế.

Câu hỏi thường gặp

Lời khuyên từ luật sư:

1. Kiểm tra kỹ thông tin thu nhập và khoản khấu trừ: Trước khi quyết toán, hãy kiểm tra kỹ các chứng từ khấu trừ thuế từ công ty, các khoản giảm trừ gia cảnh (đặc biệt là người phụ thuộc), và các khoản bảo hiểm đã đóng. Sai sót nhỏ có thể dẫn đến nộp thiếu hoặc nộp thừa thuế.
2. Lưu giữ hồ sơ ít nhất 5 năm: Theo quy định, cơ quan thuế có quyền kiểm tra, thanh tra trong vòng 5 năm kể từ ngày hết hạn nộp hồ sơ quyết toán. Bạn nên lưu giữ tất cả chứng từ, hợp đồng lao động, hóa đơn bảo hiểm… để đối chiếu khi cần.
3. Sử dụng dịch vụ hỗ trợ nếu cần: Nếu bạn có nhiều nguồn thu nhập phức tạp hoặc không tự tin về kiến thức thuế, hãy cân nhắc thuê dịch vụ kế toán hoặc luật sư thuế để đảm bảo quyền lợi và tránh rủi ro phạt do khai sai.
4. Không quên các khoản giảm trừ đặc biệt: Ngoài giảm trừ gia cảnh, bạn có thể được giảm trừ các khoản đóng góp từ thiện, khuyến học, nhân đạo (tối đa không quá 20% thu nhập chịu thuế). Hãy thu thập đầy đủ chứng từ để được hưởng ưu đãi này.