Doanh nghiệp cần biết: Thời gian kiểm tra phần mềm lậu và mức phạt năm 2026

Trong bối cảnh vi phạm bản quyền phần mềm vẫn diễn biến phức tạp, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Công điện 38/CĐ-TTg ngày 5/5/2026, yêu cầu các lực lượng chức năng ra quân tổng kiểm tra trên toàn quốc. Nếu doanh nghiệp của bạn đang sử dụng phần mềm không có bản quyền, đây là thời điểm cần đặc biệt lưu ý. Chúng tôi sẽ phân tích chi tiết thời gian kiểm tra, các mức phạt và hướng dẫn xử lý kịp thời để tránh rủi ro pháp lý.

Thời gian kiểm tra doanh nghiệp sử dụng phần mềm lậu năm 2026 là khi nào?

Theo nội dung Công điện 38/CĐ-TTg do Thủ tướng Chính phủ ban hành ngày 5/5/2026, các lực lượng chức năng được yêu cầu tập trung nguồn lực, triển khai ngay các biện pháp cần thiết để đấu tranh, ngăn chặn và xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Cụ thể, thời gian ra quân kiểm tra là từ ngày 07/5/2026 đến ngày 30/5/2026.

Đáng chú ý, tinh thần chỉ đạo là “không có vùng cấm, không có ngoại lệ”. Điều này có nghĩa là mọi doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân trên phạm vi toàn quốc đều có thể là đối tượng kiểm tra, bất kể quy mô hay lĩnh vực hoạt động.

Mức phạt hành chính đối với hành vi sử dụng phần mềm lậu năm 2026

Hành vi sử dụng phần mềm lậu (sao chép tác phẩm không được phép) bị xử phạt theo Điều 16 Nghị định 341/2025/NĐ-CP. Mức phạt cụ thể phụ thuộc vào giá trị lợi bất hợp pháp, thiệt hại gây ra hoặc giá trị hàng hóa vi phạm.

Mức phạt đối với cá nhân

• Từ 05 – 10 triệu đồng: Khi số lợi bất hợp pháp dưới 10 triệu đồng, hoặc thiệt hại dưới 20 triệu đồng, hoặc hàng hóa vi phạm dưới 20 triệu đồng.
• Từ 10 – 20 triệu đồng: Khi số lợi bất hợp pháp từ 10 – dưới 20 triệu đồng, hoặc thiệt hại từ 20 – dưới 40 triệu đồng, hoặc hàng hóa vi phạm từ 20 – dưới 40 triệu đồng.
• Từ 20 – 30 triệu đồng: Khi số lợi bất hợp pháp từ 20 – dưới 30 triệu đồng, hoặc thiệt hại từ 40 – dưới 60 triệu đồng, hoặc hàng hóa vi phạm từ 40 – dưới 60 triệu đồng.
• Từ 30 – 50 triệu đồng: Khi số lợi bất hợp pháp từ 30 – dưới 50 triệu đồng, hoặc thiệt hại từ 60 – dưới 100 triệu đồng, hoặc hàng hóa vi phạm từ 60 – dưới 100 triệu đồng.

Mức phạt đối với tổ chức (doanh nghiệp)

• Từ 10 – 20 triệu đồng: Khi số lợi bất hợp pháp dưới 20 triệu đồng, hoặc thiệt hại dưới 40 triệu đồng, hoặc hàng hóa vi phạm dưới 40 triệu đồng.
• Từ 20 – 40 triệu đồng: Khi số lợi bất hợp pháp từ 20 – dưới 40 triệu đồng, hoặc thiệt hại từ 40 – dưới 80 triệu đồng.
• Từ 40 – 60 triệu đồng: Khi số lợi bất hợp pháp từ 40 – dưới 60 triệu đồng, hoặc thiệt hại từ 80 – dưới 120 triệu đồng.
• Từ 60 – 100 triệu đồng: Khi số lợi bất hợp pháp từ 60 – dưới 100 triệu đồng, hoặc thiệt hại từ 120 – dưới 200 triệu đồng.

Trường hợp đặc biệt

Đối với hành vi sao chép tác phẩm mỹ thuật (ví dụ: phần mềm thiết kế đồ họa) mà không xác định được số lợi hoặc thiệt hại, mức phạt áp dụng là 30 – 40 triệu đồng cho cả cá nhân và tổ chức.

Biện pháp khắc phục hậu quả

Ngoài phạt tiền, doanh nghiệp còn phải:

• Buộc tiêu hủy hoặc gỡ bỏ, xóa bản sao phần mềm vi phạm trên môi trường mạng.
• Buộc trả cho chủ sở hữu quyền tác giả toàn bộ số lợi bất hợp pháp thu được từ hành vi vi phạm.

Trách nhiệm hình sự: Khi nào doanh nghiệp và cá nhân bị truy cứu?

Nếu hành vi sử dụng phần mềm lậu đạt đến mức độ nghiêm trọng, bạn hoặc doanh nghiệp của bạn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 225 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017) về tội xâm phạm quyền tác giả và quyền liên quan.

Đối với cá nhân

• Phạt tiền 50 – 300 triệu đồng hoặc cải tạo không giam giữ đến 03 năm: Nếu thu lợi bất chính từ 50 – dưới 300 triệu đồng hoặc gây thiệt hại cho chủ sở hữu từ 100 – dưới 500 triệu đồng.
• Phạt tiền 300 triệu – 01 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm: Nếu phạm tội có tổ chức, phạm tội nhiều hơn 02 lần, hoặc thu lợi trên 300 triệu đồng, hoặc gây thiệt hại trên 500 triệu đồng.
• Hình phạt bổ sung: Phạt thêm 20 – 200 triệu đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ hoặc cấm hành nghề từ 01 đến 05 năm.

Đối với tổ chức, pháp nhân thương mại

• Phạt tiền 500 triệu – dưới 02 tỷ đồng: Nếu thu lợi từ 200 triệu – dưới 300 triệu đồng hoặc gây thiệt hại từ 300 triệu – dưới 500 triệu đồng.
• Phạt tiền 02 – 05 tỷ đồng hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn từ 06 tháng đến 02 năm: Nếu phạm tội nhiều hơn 02 lần hoặc thu lợi trên 300 triệu đồng.
• Hình phạt bổ sung: Phạt thêm 100 – 500 triệu đồng, cấm kinh doanh hoặc cấm huy động vốn từ 01 đến 03 năm.

Tình huống thực tế: Doanh nghiệp nhỏ sử dụng Adobe Photoshop lậu

Ví dụ: Công ty TNHH ABC có 10 nhân viên thiết kế, sử dụng phần mềm Adobe Photoshop không bản quyền trong 2 năm. Trong đợt kiểm tra tháng 5/2026, cơ quan chức năng phát hiện và xác định giá trị phần mềm vi phạm tương đương 150 triệu đồng.

Hậu quả pháp lý:

• Hành chính: Công ty bị phạt từ 60 – 100 triệu đồng (theo Nghị định 341/2025/NĐ-CP, mức phạt tổ chức khi giá trị hàng hóa vi phạm từ 120 – dưới 200 triệu đồng).
• Khắc phục: Buộc gỡ bỏ toàn bộ bản sao phần mềm vi phạm và nộp lại số lợi bất hợp pháp (tiết kiệm chi phí bản quyền).
• Hình sự: Nếu cơ quan điều tra xác định hành vi có tổ chức (giám đốc chỉ đạo) hoặc thu lợi trên 300 triệu đồng, công ty có thể bị truy cứu hình sự và đối mặt với mức phạt lên đến 05 tỷ đồng.

Lời khuyên từ luật sư: 5 bước doanh nghiệp cần làm ngay

1. Rà soát toàn bộ hệ thống phần mềm: Kiểm tra tất cả máy tính trong công ty, xác định những phần mềm nào không có bản quyền hoặc hết hạn.
2. Mua bản quyền hoặc thay thế ngay: Liên hệ nhà cung cấp để mua bản quyền hoặc chuyển sang sử dụng phần mềm mã nguồn mở miễn phí (ví dụ: GIMP thay cho Photoshop, LibreOffice thay cho Microsoft Office).
3. Gỡ bỏ triệt để phần mềm lậu: Xóa hoàn toàn các bản sao vi phạm khỏi máy tính và hệ thống mạng nội bộ. Lưu ý: việc “ẩn” file không có giá trị pháp lý.
4. Chuẩn bị hồ sơ đối phó kiểm tra: Lưu giữ hóa đơn mua bản quyền, giấy phép sử dụng hợp pháp. Nếu chưa kịp mua, hãy có văn bản cam kết thời gian hoàn tất việc hợp thức hóa.
5. Tham khảo ý kiến luật sư: Nếu doanh nghiệp có nguy cơ cao (sử dụng nhiều phần mềm đắt tiền, vi phạm kéo dài), hãy nhờ luật sư tư vấn để có phương án giảm thiểu rủi ro hình sự.

Câu hỏi thường gặp