7 điểm mới về thẩm quyền an toàn, tai nạn lao động từ 01/7/2025 bạn cần biết

Kể từ ngày 01/7/2025, một loạt quy định mới về thẩm quyền liên quan đến an toàn, vệ sinh lao động và tai nạn lao động chính thức có hiệu lực. Đáng chú ý nhất là việc phân quyền mạnh cho Ủy ban nhân dân (UBND) cấp xã – một sự thay đổi lớn so với trước đây khi các nhiệm vụ này chủ yếu thuộc cấp huyện hoặc tỉnh. Là người lao động hoặc người sử dụng lao động, bạn cần nắm rõ những thay đổi này để bảo vệ quyền lợi của mình một cách kịp thời và đúng pháp luật.

1. Phân quyền mạnh cho UBND cấp xã về an toàn lao động từ 01/7/2025 – cụ thể thế nào?

Theo Điều 9 Nghị định 128/2025/NĐ-CP do Chính phủ ban hành, UBND cấp xã được giao trực tiếp 3 nhóm nhiệm vụ mới trong lĩnh vực an toàn, vệ sinh lao động:

• Tiếp nhận thông báo về nguy cơ mất an toàn lao động từ người lao động tại địa bàn quản lý, để kịp thời có biện pháp ngăn chặn hành vi vi phạm (điểm a khoản 1).
• Nhận thông báo từ người sử dụng lao động khi xảy ra sự cố nghiêm trọng về an toàn, vệ sinh lao động và chủ động xử lý theo quy định (điểm b khoản 1).
• Ứng phó ngay nếu xảy ra sự cố kỹ thuật nghiêm trọng liên quan nhiều cơ sở sản xuất, kinh doanh trên địa bàn và báo cáo Sở Nội vụ nếu vượt thẩm quyền (điểm c khoản 1 và khoản 2).

Trước đây, các quy định tại Điều 6 và 19 Luật An toàn, vệ sinh lao động không nêu rõ vai trò của cấp xã trong xử lý sự cố hoặc giám sát hiện trường. Đây là lần đầu tiên cấp xã được giao trực tiếp các nhiệm vụ cụ thể này.

Lưu ý: Người lao động có quyền trực tiếp thông báo nguy cơ mất an toàn đến UBND cấp xã mà không cần thông qua doanh nghiệp.

2. Cấp xã có trách nhiệm thống kê, báo cáo tai nạn lao động nghiêm trọng không?

Có. Căn cứ Điều 44 và Điều 47 Nghị định 129/2025/NĐ-CP, UBND cấp xã phải:

• Thống kê, báo cáo các vụ tai nạn lao động, sự cố kỹ thuật nghiêm trọng xảy ra trên địa bàn đến Sở Nội vụ.
• Áp dụng với cả người lao động không có hợp đồng (lao động tự do, làm việc không theo hợp đồng).

Trước ngày 01/7/2025, trách nhiệm báo cáo này chủ yếu do doanh nghiệp, Sở Lao động – Thương binh và Xã hội thực hiện theo Nghị định 39/2016/NĐ-CP. Việc phân cấp này giúp phản ứng nhanh hơn với các sự cố tại địa phương.

3. UBND cấp xã có quyền điều tra tai nạn lao động đối với lao động không hợp đồng không?

Đúng vậy. Theo Điều 43 và Điều 49 Nghị định 129/2025/NĐ-CP, UBND cấp xã có trách nhiệm:

• Lập biên bản tai nạn lao động trong trường hợp chỉ có 1 người bị thương nặng.
• Thành lập Đoàn điều tra tai nạn nếu nạn nhân tham gia bảo hiểm tai nạn lao động tự nguyện.
• Gửi báo cáo nhanh theo mẫu đến Sở Nội vụ và Công an xã (nếu có chết người).

Quy định cũ tại Luật An toàn vệ sinh lao động và Nghị định 39/2016/NĐ-CP không giao vai trò điều tra chính cho cấp xã. Thay đổi này giúp bảo vệ quyền lợi cho lao động không hợp đồng – nhóm dễ bị tổn thương nhất.

4. Công an cấp xã có nhiệm vụ tiếp nhận khai báo tai nạn lao động, sự cố kỹ thuật không?

Có. Theo Điều 42 Nghị định 129/2025/NĐ-CP, Công an cấp xã có trách nhiệm:

• Nhận khai báo tai nạn lao động, sự cố kỹ thuật gây mất an toàn từ người sử dụng lao động (điểm b khoản 1 Điều 34 Luật An toàn, vệ sinh lao động).
• Nhận thông báo từ UBND xã nếu tai nạn có chết người hoặc làm bị thương nặng từ 2 người trở lên (điểm d khoản 1 Điều 34 Luật này).

Trước 01/7/2025, Nghị định 39/2016/NĐ-CP không giao rõ nhiệm vụ tiếp nhận khai báo cho công an cấp xã. Quy định mới giúp đơn giản hóa quy trình khai báo cho người lao động và doanh nghiệp.

5. Cấp xã có thể thành lập Đoàn điều tra tai nạn lao động tự nguyện không?

Được phép. Căn cứ Điều 49 Nghị định 129/2025/NĐ-CP, khi người lao động tham gia bảo hiểm tai nạn lao động tự nguyện bị tai nạn, UBND cấp xã:

• Báo nhanh cho Sở Nội vụ và Công an xã nếu có chết người hoặc ≥2 người bị thương (khoản 1).
• Thành lập Đoàn điều tra cấp cơ sở (khoản 2).
• Gửi biên bản điều tra tới người bị nạn, Sở Nội vụ, BHXH… (khoản 3).

Trước 01/7/2025, Nghị định 39/2016/NĐ-CP không quy định UBND xã thành lập đoàn điều tra – nhiệm vụ này thường do cơ quan cấp huyện phụ trách. Quy định mới giúp đẩy nhanh quá trình giải quyết cho người lao động tham gia bảo hiểm tự nguyện.

Ví dụ thực tế: Anh A là lao động tự do, tham gia bảo hiểm tai nạn lao động tự nguyện tại xã B. Khi bị tai nạn, thay vì chờ cấp huyện, UBND xã B sẽ trực tiếp thành lập đoàn điều tra và giải quyết chế độ trong vòng 30 ngày.

6. Cấp xã có vai trò gì trong điều tra lại tai nạn lao động khi có khiếu nại, tố cáo?

Có vai trò phối hợp. Theo Điều 50 Nghị định 39/2016/NĐ-CP (được sửa đổi bởi điểm c khoản 1 Điều 20 Nghị định 143/2024/NĐ-CP), UBND cấp xã nơi xảy ra tai nạn có trách nhiệm:

• Cung cấp đầy đủ tài liệu, đồ vật, phương tiện có liên quan đến vụ tai nạn cho Đoàn điều tra lại tai nạn lao động cấp trung ương.
• Việc này áp dụng khi có khiếu nại, tố cáo về kết quả điều tra ban đầu.

Trước 01/7/2025, Nghị định 143/2024/NĐ-CP không đề cập đến vai trò cấp xã trong điều tra lại. Quy định mới giúp đảm bảo tính minh bạch và khách quan.

7. Cấp xã quản lý bảo hiểm tai nạn lao động tự nguyện như thế nào?

Trực tiếp và toàn diện. Theo Điều 51 Nghị định 39/2016/NĐ-CP, UBND cấp xã thực hiện:

• Tuyên truyền chính sách bảo hiểm tai nạn lao động tự nguyện;
• Kiểm tra, xử lý các vi phạm liên quan đến bảo hiểm tự nguyện;
• Giải quyết khiếu nại, tố cáo về bảo hiểm tai nạn lao động tự nguyện;
• Kiến nghị sửa đổi chính sách nếu cần thiết;
• Báo cáo định kỳ, đột xuất về UBND cấp tỉnh, Sở Nội vụ.

Trước 01/7/2025, Điều 30 Nghị định 143/2024/NĐ-CP đã giao một phần nhiệm vụ quản lý cho cấp xã, nhưng chưa cụ thể hóa như Nghị định 129/2025/NĐ-CP hiện nay. Điều này giúp người lao động dễ dàng tiếp cận và tham gia bảo hiểm tự nguyện hơn.

Tình huống thực tế: Anh Minh và vụ tai nạn lao động tại xã

Anh Minh là thợ xây tự do, không có hợp đồng lao động, tham gia bảo hiểm tai nạn lao động tự nguyện tại xã. Tháng 8/2025, anh bị tai nạn khi đang sửa nhà cho một hộ dân. Theo quy định cũ, anh phải chờ cơ quan cấp huyện điều tra, mất nhiều thời gian. Nhưng từ 01/7/2025, UBND xã trực tiếp:

• Tiếp nhận thông báo từ anh (qua người thân);
• Thành lập Đoàn điều tra cấp cơ sở;
• Lập biên bản và gửi báo cáo lên Sở Nội vụ trong vòng 5 ngày;
• Giải quyết chế độ bảo hiểm trong 30 ngày.

Nhờ đó, anh Minh nhận được hỗ trợ kịp thời, không phải chờ đợi lâu như trước.

Lời khuyên từ luật sư

1. Người lao động: Hãy tham gia bảo hiểm tai nạn lao động tự nguyện tại địa phương để được bảo vệ. Khi xảy ra tai nạn, liên hệ ngay UBND cấp xã để được điều tra và giải quyết nhanh chóng.
2. Người sử dụng lao động: Cập nhật quy định mới về khai báo tai nạn lao động với Công an xã và UBND xã, tránh bị xử phạt do chậm trễ.
3. Doanh nghiệp: Phối hợp với chính quyền địa phương để đảm bảo an toàn lao động, đặc biệt khi có sự cố kỹ thuật nghiêm trọng.
4. Lao động không hợp đồng: Ghi nhớ quyền thông báo nguy cơ mất an toàn trực tiếp đến UBND xã.
5. Kiểm tra thông tin: Luôn tham khảo văn bản gốc trên phapluat.gov.vn hoặc thuvienphapluat.vn để cập nhật đầy đủ.