Tách vụ án hình sự có người chưa thành niên: Hướng dẫn chi tiết từ A-Z

Việc tách vụ án hình sự có người chưa thành niên là một trong những quy định quan trọng nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người chưa thành niên trong quá trình tố tụng. Từ ngày 01/01/2026, Luật Tư pháp người chưa thành niên 2024 chính thức có hiệu lực, kéo theo những thay đổi căn bản về thủ tục tách vụ án. Trong bài viết này, chúng tôi sẽ phân tích chi tiết các quy định mới nhất và hướng dẫn thực hiện cho các cơ quan tiến hành tố tụng cũng như người dân có liên quan.

Khi nào bắt buộc phải tách vụ án hình sự có người chưa thành niên?

Theo quy định tại Điều 143 Luật Tư pháp người chưa thành niên 2024, nguyên tắc chung là trong vụ án hình sự có bị can là người chưa thành niên và người thành niên, Cơ quan điều tra phải tách vụ án để giải quyết độc lập đối với bị can là người chưa thành niên. Tuy nhiên, việc tách vụ án không phải lúc nào cũng được thực hiện ngay lập tức mà phụ thuộc vào tính chất, mức độ phức tạp của vụ án.

Điều này xuất phát từ mục tiêu bảo vệ đặc biệt đối với người chưa thành niên trong tố tụng hình sự, tránh việc họ bị ảnh hưởng tiêu cực bởi các bị can thành niên và đảm bảo thủ tục tố tụng thân thiện hơn.

Thủ tục tách vụ án hình sự có người chưa thành niên được thực hiện như thế nào?

Điều 9 Thông tư liên tịch 12/2025/TTLT-VKSNDTC-TANDTC-BCA-BQP do Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao, Bộ trưởng Bộ Công an và Bộ trưởng Bộ Quốc phòng ban hành ngày 18/12/2025, quy định chi tiết việc tách vụ án hình sự có người chưa thành niên bị buộc tội. Cụ thể:

Trường hợp 1: Vụ án có chứng cứ rõ ràng, hành vi phạm tội đơn giản

Đây là trường hợp đơn giản nhất. Cơ quan điều tra ra quyết định tách vụ án ngay sau khi khởi tố bị can là người chưa thành niên. Quyết định này phải được gửi cho Viện kiểm sát trong thời hạn 24 giờ kể từ khi ra quyết định.

Viện kiểm sát có trách nhiệm kiểm tra trong thời hạn 24 giờ kể từ khi nhận được quyết định. Nếu xét thấy quyết định tách vụ án không có căn cứ và trái pháp luật, Viện kiểm sát ra quyết định hủy bỏ và gửi cho Cơ quan điều tra để tiếp tục điều tra theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự.

Trường hợp 2: Vụ án có nhiều tình tiết phức tạp

Đối với vụ án phức tạp, Cơ quan điều tra phải thu thập, bổ sung, củng cố ngay tài liệu, chứng cứ, làm rõ các vấn đề phải chứng minh đối với bị can là người chưa thành niên. Việc tách vụ án phải được thực hiện trước khi kết thúc điều tra.

Trường hợp 3: Người chưa thành niên giữ vai trò chủ mưu, cầm đầu

Đây là trường hợp đặc biệt. Nếu người chưa thành niên là người chủ mưu, cầm đầu hoặc hành vi của họ liên quan đến nhiều bị can khác, và việc tách vụ án sẽ ảnh hưởng đến kết quả điều tra khách quan, toàn diện, thì Cơ quan điều tra chỉ được tách vụ án khi đã hết thời hạn điều tra theo quy định tại Điều 129 Luật Tư pháp người chưa thành niên và Điều 7 Thông tư liên tịch 12/2025.

Cơ quan điều tra và Viện kiểm sát phải phối hợp như thế nào?

Đối với các vụ án thuộc trường hợp phức tạp (điểm b) và có người chưa thành niên chủ mưu (điểm c) khoản 1 Điều 9, trước khi ra quyết định tách vụ án, Cơ quan điều tra phải có văn bản trao đổi gửi Viện kiểm sát để thống nhất quan điểm.

Viện kiểm sát có 03 ngày kể từ ngày nhận được văn bản trao đổi để trả lời nêu rõ quan điểm giải quyết. Nếu Viện kiểm sát thống nhất, Cơ quan điều tra ra quyết định tách vụ án và gửi cho Viện kiểm sát trong thời hạn 24 giờ. Nếu Viện kiểm sát không thống nhất nhưng Cơ quan điều tra vẫn ra quyết định, Viện kiểm sát có quyền hủy bỏ quyết định đó trong thời hạn 24 giờ.

Trường hợp phát hiện người chưa thành niên ở giai đoạn truy tố, xét xử thì xử lý thế nào?

Trong thực tế, không ít trường hợp phải đến giai đoạn truy tố hoặc xét xử mới phát hiện bị can, bị cáo là người chưa thành niên. Theo quy định tại khoản 3 Điều 9 Thông tư liên tịch 12/2025, lúc này Viện kiểm sát hoặc Tòa án ra quyết định trả hồ sơ vụ án yêu cầu điều tra bổ sung theo quy định tại Điều 245 và Điều 280 của Bộ luật Tố tụng hình sự.

Sau khi có kết quả điều tra bổ sung, nếu đủ căn cứ xác định vụ án có cả bị can, bị cáo là người chưa thành niên và người thành niên thì Cơ quan điều tra thực hiện việc tách vụ án theo quy định tại khoản 1 Điều 9.

Xử lý tài liệu, chứng cứ khi tách vụ án như thế nào?

Một vấn đề quan trọng là tài liệu, chứng cứ thu thập được trong quá trình giải quyết vụ án có người chưa thành niên và vụ án có người thành niên sau khi tách ra được sử dụng trong quá trình giải quyết các vụ án này theo quy định tại khoản 2 Điều 143 Luật Tư pháp người chưa thành niên 2024.

Cụ thể, theo khoản 4 Điều 9 Thông tư liên tịch 12/2025, Cơ quan điều tra có trách nhiệm sao y các tài liệu, chứng cứ trong hồ sơ vụ án đã được thu thập để sử dụng làm chứng cứ giải quyết vụ án có bị can, bị cáo là người chưa thành niên được tách ra. Điều này đảm bảo việc giải quyết vụ án không bị gián đoạn và tiết kiệm thời gian, chi phí tố tụng.

Hướng dẫn chuyển tiếp từ Công văn 92/TANDTC-PC năm 2026

Tòa án nhân dân tối cao đã ban hành Công văn 92/TANDTC-PC năm 2026 để hướng dẫn áp dụng thống nhất các quy định của Luật Tư pháp người chưa thành niên, trong đó có việc tách vụ án. Cụ thể:

• Vụ án khởi tố trước ngày 01/01/2026: Nếu Viện kiểm sát có thẩm quyền truy tố trước ngày 01/01/2026 hoặc truy tố kể từ ngày 01/01/2026, Tòa án phải xem xét, thụ lý vụ án mà không trả hồ sơ để yêu cầu tách vụ án, trừ trường hợp có căn cứ trả hồ sơ để điều tra bổ sung theo Điều 280 Bộ luật Tố tụng hình sự.
• Vụ án khởi tố từ ngày 01/01/2026 mà có bị can, bị cáo là người chưa thành niên nhưng chưa tách vụ án: Tòa án ra quyết định trả hồ sơ vụ án, yêu cầu tách vụ án theo quy định tại khoản 1 Điều 143 Luật Tư pháp người chưa thành niên.
• Vụ án khởi tố từ ngày 01/01/2026 mà Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát xác định không có người chưa thành niên nhưng Tòa án phát hiện có: Tòa án ra quyết định trả hồ sơ vụ án để điều tra bổ sung theo quy định tại khoản 3 Điều 9 Thông tư liên tịch 12/2025.

Tình huống thực tế

Anh Nguyễn Văn A (Hà Nội) có con trai 16 tuổi bị khởi tố về tội “Trộm cắp tài sản” cùng với một bị can thành niên khác. Trong quá trình điều tra, Cơ quan điều tra xác định vụ án có chứng cứ rõ ràng, hành vi phạm tội đơn giản nên đã ra quyết định tách vụ án ngay sau khi khởi tố con trai anh A. Quyết định được gửi cho Viện kiểm sát trong vòng 24 giờ. Sau đó, vụ án đối với con trai anh A được giải quyết độc lập, giúp quá trình tố tụng diễn ra nhanh chóng và thân thiện hơn với người chưa thành niên.

Lời khuyên từ luật sư

1. Chủ động yêu cầu tách vụ án: Nếu bạn hoặc người thân là người chưa thành niên bị khởi tố trong vụ án có nhiều bị can, hãy yêu cầu Cơ quan điều tra tách vụ án ngay khi có thể.
2. Theo dõi thời hạn: Đảm bảo các quyết định tách vụ án được gửi cho Viện kiểm sát trong thời hạn 24 giờ để tránh bị hủy bỏ.
3. Lưu giữ tài liệu: Yêu cầu Cơ quan điều tra sao y đầy đủ các tài liệu, chứng cứ trong hồ sơ vụ án để sử dụng cho quá trình tố tụng sau này.
4. Tham khảo ý kiến luật sư: Luôn có luật sư bào chữa hoặc người bảo vệ quyền lợi cho người chưa thành niên trong suốt quá trình tố tụng.
5. Kiểm tra tính hợp pháp: Nếu Viện kiểm sát hủy bỏ quyết định tách vụ án, cần kiểm tra căn cứ và có thể khiếu nại nếu thấy không hợp lý.