Hợp đồng phái sinh theo Nghị định 318/2026/NĐ-CP: 4 điểm mới nhà đầu tư cần biết

Trong bối cảnh thị trường tài chính ngày càng phát triển, việc nắm bắt kịp thời các quy định pháp luật mới là yếu tố sống còn đối với doanh nghiệp và nhà đầu tư. Nghị định 318/2026/NĐ-CP được Chính phủ ban hành nhằm hướng dẫn chi tiết một số điều của Luật Phục hồi, phá sản 2025 về hợp đồng phái sinh có điều khoản thanh toán ròng, mang lại những thay đổi đáng kể mà các bên tham gia hợp đồng phái sinh cần đặc biệt lưu ý.

Bài viết này sẽ phân tích chi tiết 4 điểm mới quan trọng nhất của Nghị định, giúp quý khách hàng hiểu rõ quyền lợi và nghĩa vụ của mình khi tham gia các giao dịch phái sinh lãi suất.

1. Không tạm dừng xử lý tài sản bảo đảm của hợp đồng phái sinh lãi suất — Quy định mới tại Điều 4 Nghị định 318/2026/NĐ-CP

Theo quy định tại khoản 2 Điều 27 và khoản 3 Điều 40 Luật Phục hồi, phá sản 2025, trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ ngày nhận được thông báo thụ lý đơn của Tòa án, các cơ quan, tổ chức có thẩm quyền phải tạm dừng việc xử lý tài sản bảo đảm của doanh nghiệp, hợp tác xã. Tuy nhiên, Điều 4 Nghị định 318/2026/NĐ-CP đã tạo ra ngoại lệ quan trọng cho hợp đồng phái sinh lãi suất.

Cụ thể, chủ nợ có bảo đảm trong hợp đồng phái sinh lãi suất có điều khoản về thanh toán ròng được tiếp tục xử lý tài sản bảo đảm mà không bị tạm dừng. Tuy nhiên, trong quá trình xử lý, chủ nợ vẫn phải cung cấp các thông tin theo yêu cầu của Quản tài viên, doanh nghiệp quản lý, thanh lý tài sản hoặc Thẩm phán, bao gồm:

• Lý do không tạm dừng xử lý tài sản bảo đảm;
• Thông tin về tài sản bảo đảm đang được xử lý;
• Thời gian bắt đầu xử lý tài sản bảo đảm;
• Địa điểm xử lý tài sản bảo đảm.

2. Thanh toán hợp đồng phái sinh trước khi phá sản không bị coi là vô hiệu — Điều kiện áp dụng tại Điều 5

Theo điểm c khoản 1 Điều 49 Luật Phục hồi, phá sản 2025, các giao dịch được thực hiện trong thời gian 06 tháng trước ngày Tòa án ra quyết định mở thủ tục phá sản có thể bị coi là vô hiệu nếu thuộc trường hợp thanh toán hoặc bù trừ có lợi cho một chủ nợ đối với khoản nợ chưa đến hạn hoặc với số tiền lớn hơn khoản nợ đến hạn.

Tuy nhiên, khoản 1 Điều 5 Nghị định 318/2026/NĐ-CP đã tạo ra ngoại lệ quan trọng. Theo đó, việc thanh toán hoặc bù trừ không bị coi là vô hiệu khi đáp ứng đồng thời hai yếu tố sau:

1. Yếu tố về hợp đồng: Việc thanh toán hoặc bù trừ phải được thực hiện trên cơ sở hợp đồng phái sinh lãi suất có điều khoản về thanh toán ròng.
2. Yếu tố về thời điểm: Việc thanh toán hoặc bù trừ diễn ra trong thời gian 06 tháng trước ngày Tòa án ra quyết định mở thủ tục phá sản.

Bên cạnh đó, theo khoản 2 Điều 5, các bên trong hợp đồng có nghĩa vụ cung cấp thông tin liên quan đến việc thanh toán hoặc bù trừ khi có yêu cầu từ Quản tài viên, doanh nghiệp quản lý, thanh lý tài sản hoặc Thẩm phán. Các thông tin cần cung cấp bao gồm:

• Nội dung điều khoản về thanh toán ròng;
• Thời điểm thực hiện thanh toán hoặc bù trừ;
• Các tài liệu, dữ liệu liên quan đến việc thực hiện thanh toán hoặc bù trừ.

Đánh giá chuyên gia: Theo đánh giá của các chuyên gia pháp lý tại Luật Việt Nam, quy định này tạo ra một “vùng an toàn” pháp lý cho các giao dịch phái sinh, khuyến khích các tổ chức tín dụng tham gia thị trường phái sinh một cách tích cực hơn, đồng thời vẫn đảm bảo sự minh bạch thông qua nghĩa vụ cung cấp thông tin.

3. Hợp đồng phái sinh đang có hiệu lực không bị tạm đình chỉ, đình chỉ — Quy định tại Điều 6

Theo khoản 1 Điều 51 Luật Phục hồi, phá sản 2025, trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ ngày Tòa án thụ lý đơn yêu cầu áp dụng thủ tục phá sản, nếu hợp đồng có khả năng gây bất lợi cho doanh nghiệp, hợp tác xã thì chủ nợ, doanh nghiệp hoặc hợp tác xã có quyền yêu cầu Tòa án tạm đình chỉ thực hiện hợp đồng.

Tuy nhiên, khoản 1 Điều 6 Nghị định 318/2026/NĐ-CP quy định rõ rằng hợp đồng phái sinh lãi suất có điều khoản về thanh toán ròng đang có hiệu lực tại một trong hai thời điểm sau sẽ không bị tạm đình chỉ hoặc đình chỉ thực hiện:

• Thời điểm Tòa án thụ lý đơn yêu cầu áp dụng thủ tục phá sản;
• Thời điểm Tòa án ra quyết định mở thủ tục phá sản.

Quy định này nhằm đảm bảo tính ổn định và liên tục của các giao dịch phái sinh, tránh gây ra các tác động tiêu cực đến hệ thống tài chính khi một doanh nghiệp rơi vào tình trạng phá sản. Điều này đặc biệt quan trọng vì hợp đồng phái sinh thường được sử dụng để phòng ngừa rủi ro, nếu bị tạm đình chỉ sẽ làm gia tăng rủi ro cho các bên tham gia.

4. Bù trừ nghĩa vụ không phải báo cáo Thẩm phán trước khi thực hiện — Ngoại lệ tại Điều 7

Điều 53 Luật Phục hồi, phá sản 2025 quy định chung về cơ chế bù trừ nghĩa vụ sau khi Tòa án mở thủ tục phá sản, trong đó có yêu cầu phải báo cáo, xin ý kiến Thẩm phán trước khi thực hiện. Tuy nhiên, Điều 7 Nghị định 318/2026/NĐ-CP đã tạo ra một cơ chế riêng, linh hoạt hơn cho hợp đồng phái sinh.

Theo đó, đối với hợp đồng phái sinh lãi suất có điều khoản thanh toán ròng được xác lập trước thời điểm mở thủ tục phá sản, việc bù trừ được thực hiện theo thỏa thuận của các bên khi xảy ra sự kiện phá sản. Cụ thể:

• Các bên có thể chấm dứt toàn bộ hợp đồng phái sinh lãi suất giữa một bên với cùng một đối tác;
• Xác định và bù trừ các khoản tiền phải trả để xác định một giá trị chênh lệch duy nhất về tài sản giữa hai bên;
• Việc bù trừ này không phải báo cáo Thẩm phán cho ý kiến trước khi thực hiện.

Quy định này giúp giảm thiểu rủi ro hệ thống, đảm bảo tính thanh khoản và hiệu quả trong việc xử lý các nghĩa vụ tài chính phức tạp khi doanh nghiệp phá sản.

Lời khuyên từ luật sư: 5 lưu ý quan trọng khi tham gia hợp đồng phái sinh

Dựa trên những quy định mới của Nghị định 318/2026/NĐ-CP, chúng tôi đưa ra những khuyến nghị sau cho các doanh nghiệp và nhà đầu tư:

1. Rà soát kỹ điều khoản thanh toán ròng: Đảm bảo hợp đồng phái sinh lãi suất của quý khách có điều khoản thanh toán ròng rõ ràng, tuân thủ đúng quy định tại Nghị định 318/2026/NĐ-CP để được hưởng các ngoại lệ pháp lý quan trọng.
2. Lưu giữ đầy đủ hồ sơ, chứng từ: Trong trường hợp xảy ra tranh chấp hoặc thủ tục phá sản, các bên phải có nghĩa vụ cung cấp thông tin khi có yêu cầu. Việc lưu trữ đầy đủ hồ sơ sẽ giúp bảo vệ quyền lợi của quý khách.
3. Theo dõi thời điểm giao dịch: Quy định về giao dịch trong vòng 06 tháng trước khi phá sản rất quan trọng. Nếu doanh nghiệp có dấu hiệu khó khăn tài chính, cần đặc biệt lưu ý thời điểm thực hiện các giao dịch thanh toán, bù trừ.
4. Chủ động xây dựng thỏa thuận bù trừ: Các bên nên thỏa thuận rõ ràng về cơ chế bù trừ trong trường hợp xảy ra sự kiện phá sản, tận dụng tối đa cơ chế linh hoạt không cần báo cáo Thẩm phán theo Điều 7 Nghị định 318/2026/NĐ-CP.
5. Tham vấn chuyên gia pháp lý: Hợp đồng phái sinh là lĩnh vực pháp lý phức tạp, đòi hỏi sự tư vấn chuyên sâu. Trước khi ký kết, quý khách nên tham vấn luật sư có kinh nghiệm về cả khía cạnh pháp lý và tài chính.

Bài viết được tham vấn bởi Luật sư Nguyễn Đức Hùng và đội ngũ luật sư tại Luật Việt Nam. Nếu quý khách cần tư vấn chi tiết về hợp đồng phái sinh hoặc các vấn đề pháp lý khác, vui lòng liên hệ qua số điện thoại 1900.6588 để được giải đáp miễn phí, hoặc 090 222 9061 để sử dụng dịch vụ tư vấn pháp lý chuyên sâu.