Cắt giảm điều kiện đầu tư kinh doanh thực chất: 9 điều doanh nghiệp cần biết

Ngày 15/7/2026, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã cho ý kiến về Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư (sửa đổi Danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện). Đây là bước tiến quan trọng nhằm thể chế hóa chủ trương cắt giảm tối thiểu 30% ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, nhưng đồng thời cũng đặt ra yêu cầu kiên quyết tránh tình trạng bãi bỏ điều kiện nhưng chuyển hóa thành các yêu cầu quản lý dưới hình thức khác.

Với tư cách là luật sư tư vấn đầu tư, chúng tôi sẽ phân tích chi tiết những thay đổi quan trọng, giúp bạn – nhà đầu tư, doanh nghiệp – nắm bắt kịp thời và tránh các rủi ro pháp lý.

1. Dự án Luật sửa đổi Luật Đầu tư có hiệu lực khi nào?

Theo báo cáo của Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn, dự thảo Luật đã được xây dựng theo trình tự, thủ tục rút gọn. Cụ thể, khoản 3 Điều 1 của dự thảo Luật quy định hiệu lực thi hành kể từ ngày 1/9/2026. Đây là mốc thời gian quan trọng mà mọi doanh nghiệp cần ghi nhớ để chuẩn bị điều chỉnh hoạt động kinh doanh.

2. Danh mục ngành nghề có điều kiện thay đổi thế nào?

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi nhấn mạnh: “Việc thực hiện mục tiêu cắt giảm tối thiểu 30% ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện phải đi vào thực chất, góp phần cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh và giảm chi phí tuân thủ, không chỉ quan tâm đến việc cắt giảm về số lượng.”

Các ngành, nghề bị bãi bỏ điều kiện kinh doanh bao gồm các lĩnh vực nhạy cảm: kinh doanh khí; thiết bị phát tín hiệu của xe được quyền ưu tiên; vận tải biển; khai thác cảng biển; kinh doanh nước sạch; kinh doanh hóa chất, chế phẩm diệt côn trùng, diệt khuẩn trong lĩnh vực gia dụng và y tế.

Cắt giảm thêm 2 ngành nghề theo đề xuất của Bộ Công Thương

• “Hoạt động mua bán hàng hóa và các hoạt động liên quan trực tiếp đến hoạt động mua bán hàng hóa của nhà cung cấp dịch vụ nước ngoài tại Việt Nam” (số thứ tự 50).
• “Hoạt động dầu khí” (số thứ tự 53).

3. Ngành nghề nào được bổ sung vào danh mục có điều kiện?

Theo Bộ Công an, hoạt động kinh doanh dịch vụ thị thực của nhà đầu tư nước ngoài là lĩnh vực nhạy cảm, liên quan đến việc thu thập, xử lý dữ liệu cá nhân, dữ liệu sinh trắc học của công dân Việt Nam; đồng thời tiềm ẩn nhiều nguy cơ ảnh hưởng đến an ninh, trật tự và an ninh quốc gia.

4. Quy định cấm kinh doanh “khí cười” (N₂O) có gì mới?

Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, thời gian qua, mặc dù đã có quy định quản lý, kiểm soát nhưng hoạt động kinh doanh, sử dụng loại khí này vẫn diễn biến khá phức tạp, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe của người sử dụng.

Tuy nhiên, cách tiếp cận này đang gây tranh luận. Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi lưu ý: “Cách tiếp cận cấm kinh doanh khí N₂O dựa trên mục đích sử dụng cuối cùng có thể phát sinh khó khăn trong tổ chức thực hiện và xác định trách nhiệm pháp lý trên thực tế.” Một số ý kiến cho rằng khí N₂O hiện vẫn được sử dụng hợp pháp trong nghiên cứu khoa học, đào tạo, thực nghiệm, kiểm định thực phẩm và một số hoạt động công nghệ khác.

5. Điều khoản chuyển tiếp: Giấy phép cũ còn hiệu lực không?

Dự thảo Luật bổ sung quy định tại Điều 3: Đối với các ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện quy định tại Phụ lục IV của Luật Đầu tư số 143/2025/QH15 nhưng không còn thuộc Danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện theo Luật mới, tổ chức, cá nhân được tiếp tục sử dụng các loại giấy phép, giấy chứng nhận, chứng chỉ, văn bản xác nhận hoặc các hình thức văn bản cho phép đầu tư, kinh doanh khác do cơ quan nhà nước có thẩm quyền đã cấp đến hết thời hạn của văn bản, giấy tờ đó.

6. Làm sao để tránh “điều kiện trá hình” sau khi bãi bỏ?

Chủ nhiệm Phan Văn Mãi nhấn mạnh: “Việc cắt giảm phải bảo đảm thực chất nhưng không làm giảm các yêu cầu quản lý cần thiết, không làm phát sinh những rủi ro khác hoặc những hậu quả khó có thể khắc phục trong quá trình triển khai.”

Đây là vấn đề then chốt: nhiều doanh nghiệp lo ngại rằng sau khi bãi bỏ điều kiện đầu tư kinh doanh, các cơ quan quản lý có thể chuyển hóa thành các yêu cầu quản lý khác như tiêu chuẩn kỹ thuật bắt buộc, quy chuẩn địa phương, gây khó khăn không kém.

7. Đánh giá tác động: Cần bổ sung những gì?

Theo ông Phan Văn Mãi, mặc dù dự án Luật được xây dựng theo trình tự, thủ tục rút gọn, nhưng các nội dung sửa đổi có phạm vi tác động rộng, ảnh hưởng trực tiếp đến người dân, doanh nghiệp và môi trường đầu tư, kinh doanh. Do đó, cần chuẩn bị đầy đủ các điều kiện và văn bản hướng dẫn thi hành, bảo đảm Luật được triển khai đồng bộ, hiệu quả ngay khi có hiệu lực.

8. Kinh doanh dịch vụ xác thực điện tử của nhà đầu tư nước ngoài: Cần cân nhắc gì?

Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính cho rằng, trong bối cảnh Đảng và Nhà nước đang đẩy mạnh cải cách thể chế, cắt giảm thực chất các điều kiện đầu tư, kinh doanh, việc bổ sung ngành nghề mới cần hết sức thận trọng. Cần đánh giá toàn diện tác động đối với môi trường đầu tư, kinh doanh, các cam kết quốc tế và quan hệ đối ngoại; làm rõ cơ sở của việc chỉ áp dụng đối với nhà đầu tư nước ngoài và sự phù hợp với nguyên tắc đối xử bình đẳng.

9. Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì trước khi Luật có hiệu lực?

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên kết luận: “Luật Đầu tư có phạm vi điều chỉnh rộng, tác động trực tiếp đến quyền tự do đầu tư, kinh doanh của doanh nghiệp và người dân. Việc sửa đổi Luật cần quán triệt tư duy đổi mới nhưng phải hết sức thận trọng, bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu kiến tạo phát triển với quản lý rủi ro.”

Tình huống thực tế

Ví dụ: Công ty A hiện đang kinh doanh dịch vụ vận tải biển, thuộc danh mục ngành nghề có điều kiện theo Luật Đầu tư năm 2025. Khi Luật mới có hiệu lực, ngành nghề này bị bãi bỏ điều kiện. Theo quy định chuyển tiếp, Công ty A được tiếp tục sử dụng giấy phép đã cấp đến hết thời hạn. Tuy nhiên, nếu Công ty A muốn mở rộng hoặc cấp phép mới, họ sẽ không còn phải xin giấy phép kinh doanh có điều kiện nữa, nhưng vẫn phải tuân thủ các quy chuẩn kỹ thuật bắt buộc (ví dụ: tiêu chuẩn an toàn hàng hải, bảo vệ môi trường).

Lưu ý: Đây là tình huống điển hình mà Ủy ban Kinh tế và Tài chính cảnh báo về “điều kiện trá hình”. Doanh nghiệp cần theo dõi sát sao các văn bản hướng dẫn thi hành để không bị động.

Lời khuyên từ luật sư

1. Rà soát ngay danh mục ngành nghề của doanh nghiệp bạn. Nếu ngành nghề của bạn thuộc danh sách bị bãi bỏ điều kiện (56 ngành, nghề), hãy chuẩn bị kế hoạch chuyển đổi phù hợp.
2. Theo dõi văn bản hướng dẫn từ Chính phủ và các bộ ngành. Dự thảo Luật yêu cầu chuẩn bị đầy đủ văn bản hướng dẫn thi hành để bảo đảm Luật được triển khai đồng bộ ngay từ ngày 1/9/2026.
3. Kiểm tra giấy phép hiện có của bạn. Nếu giấy phép đã hết hạn trước ngày 1/9/2026, bạn cần xin cấp mới theo quy định cũ. Nếu giấy phép còn thời hạn sau ngày này, bạn được tiếp tục sử dụng đến hết thời hạn.
4. Đánh giá rủi ro từ việc chuyển hóa điều kiện thành quy chuẩn kỹ thuật. Hãy tham vấn luật sư để xác định xem có yêu cầu quản lý mới nào ảnh hưởng đến hoạt động của bạn không.
5. Chuẩn bị hồ sơ chuyển tiếp cho các ngành nghề mới bổ sung (dịch vụ thị thực nhà đầu tư nước ngoài) hoặc bị cấm (khí cười). Nếu doanh nghiệp bạn đang hoạt động trong lĩnh vực này, cần có phương án xử lý kịp thời.