Nếu có vấn đề cần giải đáp thắc mắc về bảo hiểm xã hội, bạn vui lòng liên hệ ngay qua số điện thoại Tổng đài hỏi đáp bảo luật hiểm xã hội 19006573 để được tư vấn hỗ trợ trực tuyến.
Gian lận bảo hiểm xã hội (BHXH) không chỉ là hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người lao động và sự bền vững của hệ thống an sinh xã hội. Trong bài viết này, chúng tôi sẽ phân tích chi tiết các mức phạt mới nhất theo quy định hiện hành, giúp bạn hiểu rõ hậu quả pháp lý và cách phòng tránh.
📋 Mục lục bài viết
- Gian lận bảo hiểm xã hội là gì? Hành vi nào bị xem là gian lận?
- Mức phạt gian lận bảo hiểm xã hội năm 2026 là bao nhiêu?
- Những trường hợp nào không bị coi là trốn đóng BHXH?
- Tình huống thực tế: Doanh nghiệp nhỏ bị truy tố vì gian lận BHXH
- Lời khuyên từ luật sư
- Câu hỏi thường gặp về gian lận bảo hiểm xã hội
- Câu hỏi thường gặp
- Câu hỏi: Gian lận BHXH có bị xử phạt hành chính không hay chỉ hình sự?
- Câu hỏi: Người lao động có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về gian lận BHXH không?
- Câu hỏi: Làm thế nào để tố cáo hành vi gian lận BHXH?
Gian lận bảo hiểm xã hội là gì? Hành vi nào bị xem là gian lận?
Theo quy định pháp luật, gian lận bảo hiểm xã hội được hiểu là việc cá nhân hoặc tổ chức thực hiện các hành vi nhằm chiếm đoạt tiền từ Quỹ BHXH hoặc Bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) một cách trái phép. Cụ thể, các hành vi này bao gồm:
- Lập hồ sơ BHXH, BHTN giả để lừa dối cơ quan BHXH, nhằm thanh toán các chế độ như ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, hưu trí, tử tuất.
- Làm sai lệch nội dung hồ sơ BHXH, BHTN, như thay đổi thông tin về thời gian đóng, mức lương, hoặc loại chế độ được hưởng.
- Sử dụng hồ sơ giả hoặc hồ sơ đã bị làm sai lệch để lừa dối cơ quan BHXH nhằm hưởng các chế độ BHXH, BHTN.
Ví dụ thực tế: Một người lao động giả mạo giấy tờ nghỉ ốm để hưởng chế độ ốm đau trong khi vẫn đi làm việc khác, hoặc doanh nghiệp kê khai khống số lượng lao động để được giảm mức đóng BHXH.
Mức phạt gian lận bảo hiểm xã hội năm 2026 là bao nhiêu?
Dưới đây là bảng tổng hợp các mức xử phạt chi tiết dựa trên quy định tại Điều 214 Bộ luật Hình sự 2015:
| Khung | Hành vi / Điều kiện | Mức phạt |
|---|---|---|
| Khung 1 | Chiếm đoạt tiền BHXH, BHTN từ 10 triệu đến dưới 100 triệu đồng, hoặc gây thiệt hại từ 20 triệu đến dưới 200 triệu đồng. | Phạt tiền từ 20 – 100 triệu đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 02 năm, hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm. |
| Khung 2 | Phạm tội có tổ chức, tính chất chuyên nghiệp, chiếm đoạt từ 100 triệu đến dưới 500 triệu đồng, gây thiệt hại từ 200 triệu đến dưới 500 triệu đồng, dùng thủ đoạn tinh vi, hoặc tái phạm nguy hiểm. | Phạt tiền từ 100 – 200 triệu đồng, hoặc phạt tù từ 01 năm đến 05 năm. |
| Khung 3 | Chiếm đoạt tiền BHXH, BHTN từ 500 triệu đồng trở lên, hoặc gây thiệt hại 500 triệu đồng trở lên. | Phạt tù từ 05 năm đến 10 năm. |
Đáng chú ý: Ngoài các hình phạt chính, người phạm tội còn có thể bị phạt bổ sung với mức phạt tiền từ 10 – 100 triệu đồng, bị cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 – 05 năm.
Theo đánh giá của các chuyên gia pháp lý tại Luật Việt Nam: “Mức phạt này được thiết kế để răn đe mạnh mẽ, đặc biệt với các hành vi có tổ chức hoặc chiếm đoạt số tiền lớn. Người lao động và doanh nghiệp cần hết sức thận trọng, vì chỉ cần một sai sót nhỏ trong hồ sơ cũng có thể bị xử lý hình sự.”
Những trường hợp nào không bị coi là trốn đóng BHXH?
Không phải mọi trường hợp chậm đóng BHXH đều bị xử lý như hành vi gian lận. Theo Điều 4 Nghị định 274/2025/NĐ-CP, các trường hợp sau đây không bị coi là trốn đóng BHXH bắt buộc, BHTN:
- Thiên tai: Bão, lũ, ngập lụt, động đất, hỏa hoạn lớn, hạn hán kéo dài ảnh hưởng trực tiếp và nghiêm trọng đến sản xuất, kinh doanh.
- Dịch bệnh nguy hiểm: Được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền công bố, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh và khả năng tài chính của người sử dụng lao động.
- Tình trạng khẩn cấp: Theo quy định của pháp luật, gây ảnh hưởng đột xuất, bất ngờ đến hoạt động của cơ quan, tổ chức, người sử dụng lao động.
- Sự kiện bất khả kháng khác: Theo quy định của pháp luật dân sự, như chiến tranh, khủng bố, hoặc các sự kiện không thể lường trước.
Lưu ý: Để được miễn trừ, doanh nghiệp cần có văn bản xác nhận của cơ quan có thẩm quyền về việc xảy ra sự kiện bất khả kháng, và phải thông báo kịp thời cho cơ quan BHXH.
Tình huống thực tế: Doanh nghiệp nhỏ bị truy tố vì gian lận BHXH
Anh Minh, chủ một doanh nghiệp nhỏ tại Hà Nội, đã bị khởi tố hình sự vì hành vi kê khai khống 5 lao động để hưởng chế độ hỗ trợ BHXH trong thời gian dịch bệnh. Số tiền chiếm đoạt là 120 triệu đồng. Kết quả, anh Minh bị tuyên phạt 2 năm tù treo và phải nộp phạt 50 triệu đồng. Đây là bài học cảnh tỉnh cho nhiều doanh nghiệp nhỏ lầm tưởng rằng hành vi này chỉ bị xử phạt hành chính.
Lời khuyên từ luật sư
Để tránh rủi ro pháp lý liên quan đến gian lận BHXH, chúng tôi khuyên bạn:
- Kiểm tra kỹ hồ sơ: Đảm bảo mọi thông tin về lao động, mức lương, thời gian đóng BHXH là chính xác, trung thực.
- Cập nhật quy định mới: Theo dõi thường xuyên các văn bản pháp luật như Nghị định 274/2025/NĐ-CP và các thông tư hướng dẫn.
- Tư vấn pháp lý kịp thời: Khi gặp khó khăn về tài chính, hãy liên hệ cơ quan BHXH để được hướng dẫn thủ tục gia hạn hoặc miễn giảm, thay vì làm giả hồ sơ.
- Đào tạo nhân viên: Tổ chức tập huấn cho bộ phận nhân sự về các hành vi bị cấm và hậu quả pháp lý.
- Lưu trữ chứng từ: Giữ lại đầy đủ các chứng từ liên quan đến việc đóng BHXH để đối chiếu khi cần.
Câu hỏi thường gặp về gian lận bảo hiểm xã hội
Câu hỏi thường gặp
Câu hỏi: Gian lận BHXH có bị xử phạt hành chính không hay chỉ hình sự?
Hành vi gian lận BHXH thường bị xử lý hình sự theo Điều 214 Bộ luật Hình sự 2015 nếu có yếu tố chiếm đoạt tiền. Tuy nhiên, các hành vi vi phạm hành chính nhỏ (như chậm đóng dưới 30 ngày) có thể bị phạt tiền theo Nghị định 12/2022/NĐ-CP, với mức phạt từ 500.000 đồng đến 75 triệu đồng tùy mức độ.
Câu hỏi: Người lao động có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về gian lận BHXH không?
Có. Người lao động cũng có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu họ tham gia vào hành vi lập hồ sơ giả, làm sai lệch nội dung hồ sơ để hưởng chế độ BHXH. Ví dụ, người lao động giả mạo giấy tờ nghỉ ốm để hưởng chế độ ốm đau trong khi vẫn đi làm, nếu số tiền chiếm đoạt từ 10 triệu đồng trở lên.
Câu hỏi: Làm thế nào để tố cáo hành vi gian lận BHXH?
Bạn có thể gửi đơn tố cáo đến cơ quan BHXH nơi doanh nghiệp đóng trụ sở, hoặc đến Công an cấp huyện/tỉnh. Cần cung cấp bằng chứng cụ thể như hồ sơ giả, chứng từ sai lệch. Ngoài ra, bạn có thể gọi đến đường dây nóng của BHXH Việt Nam qua số 1900.6588 để được hướng dẫn.
Trên đây là toàn bộ thông tin về mức phạt gian lận bảo hiểm xã hội mới nhất năm 2026. Nếu quý khách cần tư vấn chi tiết hoặc hỗ trợ pháp lý, hãy liên hệ với chúng tôi qua số 1900.6588 (miễn phí) hoặc 090 222 9061 (dịch vụ luật sư tư vấn có phí).
Bài viết được tham vấn bởi Luật sư Nguyễn Văn Tuấn và cập nhật theo quy định pháp luật hiện hành.
Bạn đang cần Luật sư tư vấn pháp luật trực tiếp?
Kết nối ngay với tổng đài Luật Quang Huy để nhận ý kiến tư vấn pháp lý nhanh chóng, bảo mật và hoàn toàn chính xác từ đội ngũ Luật sư chuyên môn.
