Chủ hộ kinh doanh 2026: Mức đóng BHXH, BHYT bắt buộc và cách tính chi tiết

Kể từ năm 2026, các chủ hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh chính thức thuộc diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc. Đây là một thay đổi lớn trong chính sách an sinh xã hội, ảnh hưởng trực tiếp đến hàng triệu hộ kinh doanh trên cả nước. Trong bài viết này, chúng tôi sẽ giải đáp chi tiết: mức đóng là bao nhiêu, cách tính thế nào, và những trường hợp nào được miễn đóng.

1. Chủ hộ kinh doanh có bắt buộc phải đóng BHXH, BHYT từ năm 2026 không?

Có. Theo quy định mới tại điểm m khoản 1 Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội 2024 (số 41/2024/QH15), chủ hộ kinh doanh của hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc. Điều này được Chính phủ quy định chi tiết tại Nghị định 188/2025/NĐ-CP và Nghị định 158/2025/NĐ-CP.

Cụ thể, chủ hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh và nộp thuế theo phương pháp kê khai phải đóng đồng thời cả BHXH bắt buộc và BHYT. Theo đó, bạn sẽ đóng vào ba quỹ: quỹ hưu trí và tử tuất, quỹ ốm đau và thai sản, và quỹ bảo hiểm y tế.

2. Mức đóng BHXH, BHYT năm 2026 của chủ hộ kinh doanh là bao nhiêu?

Tổng tỷ lệ đóng là 29,5% trên mức tiền lương tháng làm căn cứ đóng. Cụ thể:

• Quỹ hưu trí và tử tuất: 22% — theo điểm a khoản 4 Điều 32 Luật BHXH 2024.
• Quỹ ốm đau và thai sản: 3% — theo cùng điều khoản trên.
• Quỹ BHYT: 4,5% — theo điểm b khoản 1 Điều 6 Nghị định 188/2025/NĐ-CP và điểm đ khoản 1 Điều 12 Luật BHYT 2008 (sửa đổi bổ sung năm 2024).

Tiền lương làm căn cứ đóng: Bạn được tự chọn

Điểm đặc biệt là chủ hộ kinh doanh được quyền tự lựa chọn mức tiền lương làm căn cứ đóng BHXH, BHYT, nhưng phải nằm trong khung do pháp luật quy định. Theo điểm đ khoản 1 Điều 31 Luật BHXH 2024 và khoản 2 Điều 3 Nghị định 73/2024/NĐ-CP:

• Mức thấp nhất: bằng mức lương tham chiếu tại thời điểm đóng. Hiện tại, mức lương tham chiếu là 2.340.000 đồng/tháng.
• Mức cao nhất: bằng 20 lần mức lương tham chiếu, tức 46.800.000 đồng/tháng.

Công thức tính mức đóng cụ thể

Mức đóng hàng tháng = 29,5% × Tiền lương tự chọn

Như vậy:

• Mức đóng thấp nhất: 29,5% × 2.340.000 = 690.300 đồng/tháng.
• Mức đóng cao nhất: 29,5% × 46.800.000 = 13.806.000 đồng/tháng.

Theo đánh giá của các chuyên gia pháp lý, việc cho phép chủ hộ kinh doanh tự chọn mức lương đóng là một điểm tích cực, giúp linh hoạt phù hợp với thu nhập thực tế. Tuy nhiên, cần cân nhắc kỹ vì mức đóng thấp sẽ dẫn đến lương hưu thấp khi về già.

3. Phương thức và thời hạn đóng BHXH, BHYT năm 2026

Theo điểm b khoản 4 Điều 33 Luật BHXH 2024, chủ hộ kinh doanh có các lựa chọn sau:

• Cách đóng: Đóng trực tiếp cho cơ quan bảo hiểm xã hội hoặc đóng qua hộ kinh doanh, doanh nghiệp, hợp tác xã tham gia quản lý.
• Phương thức đóng: Hàng tháng, 3 tháng một lần, hoặc 6 tháng một lần.
• Thời hạn đóng: Chậm nhất là ngày cuối cùng của tháng tiếp theo ngay sau chu kỳ đóng.

Ví dụ thực tế: Nếu bạn chọn đóng theo phương thức hàng tháng cho tháng 4/2026, hạn đóng cuối cùng là ngày 31/5/2026. Nếu chọn đóng 3 tháng một lần (quý II/2026 gồm tháng 4,5,6), hạn đóng là ngày 31/7/2026.

4. Trường hợp chủ hộ kinh doanh không phải đóng BHXH, BHYT năm 2026

Không phải chủ hộ kinh doanh nào cũng bắt buộc phải đóng. Theo khoản 2, khoản 3 Điều 3 Nghị định 158/2025/NĐ-CP và khoản 7 Điều 2 Luật BHXH 2024, các trường hợp sau được miễn:

Trường hợp 1: Đã đủ tuổi nghỉ hưu

Chủ hộ kinh doanh đã đủ tuổi nghỉ hưu theo quy định thì không phải tham gia BHXH bắt buộc, trừ trường hợp thời gian đóng còn thiếu tối đa 6 tháng.

Trường hợp 2: Đã tham gia BHXH bắt buộc theo đối tượng khác

Nếu chủ hộ kinh doanh đồng thời thuộc một trong các đối tượng sau đây, họ sẽ đóng BHXH theo đối tượng đó, không phải đóng thêm ở hộ kinh doanh:

• Cán bộ, công chức, viên chức.
• Công nhân và viên chức quốc phòng, công an, người làm công tác cơ yếu.
• Sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, hạ sĩ quan, binh sĩ.
• Dân quân thường trực.
• Người quản lý doanh nghiệp, kiểm soát viên, người đại diện phần vốn nhà nước (có hưởng lương).
• Người lao động làm việc theo hợp đồng lao động từ đủ 1 tháng trở lên.
• Người lao động làm việc không trọn thời gian nhưng có tiền lương bằng hoặc cao hơn mức lương làm căn cứ đóng thấp nhất.
• Người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã, thôn, tổ dân phố.
• Người quản lý doanh nghiệp không hưởng lương.
• Vợ/chồng không hưởng lương từ ngân sách nhà nước được cử đi công tác nhiệm kỳ ở nước ngoài.
• Người lao động đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng.

5. Tình huống thực tế

Chị Lan là chủ một hộ kinh doanh tạp hóa tại Hà Nội, đã đăng ký kinh doanh từ năm 2023. Chị đang phân vân: “Tôi nên chọn mức đóng nào cho phù hợp?”

Chúng tôi tư vấn: Nếu chị Lan chọn mức lương 5.000.000 đồng/tháng làm căn cứ đóng, mỗi tháng chị sẽ đóng: 29,5% × 5.000.000 = 1.475.000 đồng. Với mức này, sau 20 năm đóng, lương hưu của chị sẽ ở mức trung bình khá. Nếu muốn tiết kiệm chi phí trước mắt, chị có thể chọn mức tối thiểu 690.300 đồng/tháng, nhưng lương hưu sau này sẽ thấp hơn.

Lời khuyên từ luật sư

1. Chọn mức lương phù hợp với dòng tiền: Nếu doanh thu chưa ổn định, hãy chọn mức tối thiểu ban đầu, sau 12 tháng có thể điều chỉnh tăng lên.
2. Đừng chọn quá thấp nếu bạn còn trẻ: Mức đóng thấp đồng nghĩa với lương hưu thấp. Hãy cân nhắc mục tiêu hưu trí dài hạn.
3. Đúng hạn để tránh bị phạt: Thời hạn đóng chậm nhất là ngày cuối cùng của tháng sau chu kỳ. Quá hạn có thể bị tính lãi chậm đóng.
4. Kiểm tra đối tượng ưu tiên: Nếu bạn đã tham gia BHXH bắt buộc ở nơi khác (ví dụ: làm việc tại công ty), hãy thông báo để tránh đóng trùng.

Trên đây là toàn bộ thông tin về mức đóng BHXH, BHYT bắt buộc của chủ hộ kinh doanh năm 2026. Nếu bạn còn thắc mắc hoặc cần hỗ trợ pháp lý cụ thể, đừng ngần ngại liên hệ với chúng tôi qua số hotline 1900.6588 (miễn phí) hoặc 090 222 9061 (dịch vụ luật sư tư vấn có phí).