Nghị định 287/2026/NĐ-CP: Quy định mới về tiền bản quyền báo chí từ 01/9/2026

Bạn đang là phóng viên, biên tập viên, hoặc chủ một tờ báo, tạp chí? Bạn có biết rằng từ ngày 01/9/2026, một quy định hoàn toàn mới về tiền bản quyền trong lĩnh vực báo chí sẽ chính thức có hiệu lực, thay thế hoàn toàn các văn bản cũ đã tồn tại hơn một thập kỷ? Chúng tôi, với tư cách là luật sư tư vấn pháp lý, sẽ giúp bạn giải mã Nghị định 287/2026/NĐ-CP một cách chi tiết, thực tiễn nhất.

Nghị định này không chỉ đơn thuần là một văn bản pháp luật mới; nó là một cuộc cách mạng trong cách chi trả và khai thác tác phẩm báo chí tại Việt Nam. Hãy cùng chúng tôi đi sâu vào từng quy định cốt lõi, kèm theo những tình huống thực tế để bạn không bỡ ngỡ khi áp dụng.

Nghị định 287/2026/NĐ-CP quy định những gì về tiền bản quyền sáng tạo báo chí?

Theo khoản 3 Điều 3 của Nghị định 287/2026/NĐ-CP, việc chi trả tiền bản quyền sáng tạo tác phẩm báo chí không còn mang tính “nhuận bút” chung chung như trước đây. Thay vào đó, nó được gắn chặt với cơ chế tài chính công và quyền tự chủ của cơ quan báo chí.

• Đối với báo in và báo điện tử: Tiền bản quyền sáng tạo phải thực hiện theo đúng quy định của pháp luật về giao nhiệm vụ, đặt hàng hoặc đấu thầu. Điều này có nghĩa là các tòa soạn phải có kế hoạch, dự toán và quy trình rõ ràng trước khi đặt hàng một tác phẩm báo chí.
• Đối với phát thanh và truyền hình: Tiền bản quyền sáng tạo được chi trả trong đơn giá sản xuất tác phẩm báo chí đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt. Nói cách khác, khi đài phát thanh, truyền hình xây dựng kế hoạch sản xuất một chương trình, chi phí bản quyền sáng tạo đã được tính toán sẵn trong tổng thể đơn giá.

Tình huống thực tế: Anh Minh, một phóng viên tự do, được một tờ báo điện tử đặt hàng viết một loạt bài điều tra về ô nhiễm môi trường. Theo quy định mới, tòa soạn phải ký hợp đồng đặt hàng với anh, trong đó nêu rõ mức tiền bản quyền sáng tạo dựa trên khối lượng công việc và chất lượng bài viết, thay vì chỉ trả một khoản “nhuận bút” cảm tính như trước.

Mức tiền bản quyền khai thác tác phẩm báo in, báo điện tử được quy định thế nào?

Điểm đáng chú ý nhất của Nghị định là quy định về mức sàn cho tiền bản quyền khai thác. Cụ thể, theo Nghị định, khi một tổ chức hoặc cá nhân khác muốn sử dụng lại tác phẩm báo chí (ví dụ: một trang tin tổng hợp đăng lại bài báo gốc), họ phải thỏa thuận với chủ sở hữu. Các tiêu chí thỏa thuận bao gồm:

• Tần suất, thời lượng, vị trí sử dụng.
• Mục đích, phạm vi, hình thức, phương tiện khai thác.
• Doanh thu (nếu có) từ việc khai thác tác phẩm.
• Quan trọng: Mức thỏa thuận không được thấp hơn 20% tiền bản quyền sáng tạo tác phẩm.

Tình huống thực tế: Một bài phóng sự điều tra của tờ báo A có tiền bản quyền sáng tạo là 10 triệu đồng. Một trang tin điện tử tổng hợp muốn đăng lại bài này. Theo quy định, trang tin đó phải trả cho tờ báo A ít nhất 2 triệu đồng (20% của 10 triệu đồng) cho mỗi lần khai thác, sử dụng.

Trường hợp ngoại lệ: Nghị định cũng quy định miễn trừ tiền bản quyền khai thác trong trường hợp Nhà nước là đại diện chủ sở hữu và việc khai thác nhằm mục tiêu tuyên truyền không nhằm mục đích thương mại dành cho trẻ em, đồng bào dân tộc thiểu số, vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo. Tuy nhiên, vẫn phải thông tin đầy đủ về tên tác giả và nguồn gốc, xuất xứ của tác phẩm.

Khung chi trả tiền bản quyền khai thác tác phẩm phát thanh, truyền hình có gì mới?

Nghị định đưa ra một cơ chế linh hoạt hơn cho các đài phát thanh, truyền hình, với các mức chi trả được phân tầng rõ ràng theo thể loại tác phẩm (chưa được công bố chi tiết trong bài viết gốc nhưng có khung sẵn).

• Khai thác lần đầu: Mức tiền bản quyền không thấp hơn khung chi trả đã được quy định cho từng thể loại tác phẩm (phóng sự, chương trình, tin tức…).
• Đài không có nguồn thu từ quảng cáo hoặc không thu tiền dưới bất kỳ hình thức nào: Mức chi trả chỉ bằng 30% khung chi trả quy định.
• Khai thác từ lần thứ hai trở đi: Các bên tự do thỏa thuận dựa trên các tiêu chí như tần suất sử dụng, thời lượng, khung giờ, phương tiện, nền tảng khai thác và doanh thu (nếu có).

Tình huống thực tế: Đài PT-TH tỉnh X muốn phát lại một chương trình ca nhạc đặc sắc đã được phát sóng trên Đài Truyền hình Việt Nam (VTV). Vì đây là lần phát lại (lần thứ hai), Đài X và VTV có thể thương lượng mức phí bản quyền trên cơ sở số lần phát và khung giờ phát sóng. Nếu Đài X là đài phát thanh không có quảng cáo, thì mức phí này chỉ là 30% so với mức phí của lần phát đầu tiên.

Các văn bản pháp luật cũ nào bị thay thế?

Một điểm mốc lịch sử: Nghị định 287/2026/NĐ-CP chính thức bãi bỏ hai văn bản quan trọng đã tồn tại từ hơn 10 năm qua:

• Nghị định số 18/2014/NĐ-CP ngày 14/3/2014 của Chính phủ quy định về chế độ nhuận bút trong lĩnh vực báo chí, xuất bản.
• Nghị định số 21/2015/NĐ-CP ngày 14/02/2015 của Chính phủ quy định về nhuận bút, thù lao đối với tác phẩm điện ảnh, mỹ thuật, nhiếp ảnh, sân khấu và các loại hình nghệ thuật biểu diễn khác.

Như vậy, kể từ ngày 01/9/2026, các khái niệm “nhuận bút” trong báo chí chính thức được thay thế bằng “tiền bản quyền”, một bước tiến quan trọng trong việc bảo vệ quyền tác giả và thương mại hóa tác phẩm báo chí.

Lời khuyên từ luật sư

Để tuân thủ đúng quy định và tối ưu quyền lợi theo Nghị định 287/2026/NĐ-CP, chúng tôi khuyến nghị bạn và tổ chức của mình thực hiện các bước sau:

1. Rà soát và cập nhật hợp đồng lao động, hợp đồng dịch vụ: Tất cả các thỏa thuận với phóng viên, cộng tác viên, và các đối tác khai thác tác phẩm cần phải được điều chỉnh để phù hợp với khái niệm “tiền bản quyền sáng tạo” và “tiền bản quyền khai thác”.
2. Xây dựng quy trình nội bộ: Các tòa soạn báo in, báo điện tử cần xây dựng quy trình giao nhiệm vụ, đặt hàng hoặc đấu thầu rõ ràng. Đối với đài phát thanh, truyền hình, cần cập nhật đơn giá sản xuất để bao gồm chi phí bản quyền.
3. Xác định mức sàn 20%: Khi ký hợp đồng cho phép bên thứ ba khai thác lại tác phẩm (báo in, báo điện tử), hãy đảm bảo mức phí thỏa thuận luôn cao hơn hoặc bằng 20% tiền bản quyền sáng tạo của tác phẩm đó.
4. Phân loại tác phẩm và khung giờ: Đối với lĩnh vực phát thanh, truyền hình, cần phân loại chi tiết các thể loại tác phẩm và khung giờ phát sóng để áp dụng đúng khung chi trả hoặc thương lượng linh hoạt.