Diễn đàn Pháp luật ASEAN 2026: Cơ hội vàng cho hợp tác AI trong xây dựng pháp luật

Chào bạn, trong bối cảnh chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo (AI) đang tác động mạnh mẽ đến mọi mặt của đời sống kinh tế – xã hội, việc cập nhật những diễn biến pháp lý mới nhất là vô cùng quan trọng. Với tư cách là luật sư tư vấn, chúng tôi xin gửi đến bạn những phân tích chi tiết về Diễn đàn Pháp luật ASEAN 2026 – một sự kiện pháp lý quan trọng sắp diễn ra tại Việt Nam.

Diễn đàn Pháp luật ASEAN 2026 được tổ chức trong bối cảnh nào và vì sao Việt Nam lựa chọn chủ đề về AI?

Theo Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tịnh, Diễn đàn Pháp luật ASEAN năm 2026 được tổ chức trong bối cảnh chuyển đổi số và sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo đang tác động sâu rộng đến mọi lĩnh vực của đời sống kinh tế – xã hội, đặc biệt là hoạt động xây dựng và thi hành pháp luật. AI đang mở ra nhiều cơ hội để nâng cao chất lượng hoạch định chính sách, hoàn thiện hệ thống pháp luật và hỗ trợ tổ chức thi hành pháp luật.

“AI đang mở ra nhiều cơ hội để nâng cao chất lượng hoạch định chính sách, hoàn thiện hệ thống pháp luật, hỗ trợ tổ chức thi hành pháp luật” – Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tịnh.

Đối với ASEAN, AI được xác định là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng và chuyển đổi số của khu vực. Tuy nhiên, giữa các quốc gia thành viên vẫn còn sự khác biệt về thể chế, trình độ phát triển, hạ tầng số và năng lực ứng dụng công nghệ. Điều này hạn chế khả năng hợp tác, kết nối, liên thông dữ liệu và triển khai tầm nhìn chung trong khối ASEAN.

Tại sao chủ đề AI trong pháp luật lại quan trọng với ASEAN?

Trong khuôn khổ Diễn đàn Lãnh đạo Tương lai ASEAN – G7 lần thứ hai được tổ chức tại Nhật Bản vào tháng 9/2025, các nước thành viên đã thống nhất rằng ứng dụng AI trong lĩnh vực pháp luật và tư pháp là một lĩnh vực hợp tác mới, quan trọng và giàu tiềm năng. Đây là chủ đề nghị sự mà các nước cần thường xuyên trao đổi và thúc đẩy hợp tác khu vực trong thời gian tới.

Cơ sở pháp lý nào để Việt Nam đăng cai Diễn đàn này?

Việt Nam đã ban hành Luật Trí tuệ nhân tạo vào tháng 12/2025, là một trong những nước đầu tiên trên thế giới có một luật riêng về nội dung này. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng cho việc nghiên cứu, phát triển và ứng dụng AI theo hướng an toàn, có trách nhiệm; khẳng định chính sách của Việt Nam chủ động hội nhập, hợp tác quốc tế.

Tháng 11/2025, tại Hội nghị Bộ trưởng Tư pháp ASEAN lần thứ 13 (ALAWMM 13) tại Manila, Philippines, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Việt Nam đã đề xuất sáng kiến đăng cai tổ chức Diễn đàn Pháp luật ASEAN năm 2026 với chủ đề “Ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong công tác xây dựng và thi hành pháp luật trong kỷ nguyên số”.

Việc đăng cai Diễn đàn năm 2026 có ý nghĩa như thế nào đối với Việt Nam?

Việc tiếp tục đăng cai tổ chức Diễn đàn năm 2026 thể hiện vai trò chủ động, tích cực và có trách nhiệm của Việt Nam trong ASEAN, góp phần nâng cao vị thế của Việt Nam trong hợp tác pháp luật khu vực, khẳng định hình ảnh một quốc gia luôn chủ động đóng góp sáng kiến, thúc đẩy đối thoại và hợp tác vì sự phát triển chung của Cộng đồng ASEAN.

Các văn bản pháp lý nền tảng cho việc đăng cai

Việc tổ chức Diễn đàn phù hợp với chủ trương của Đảng tại các văn bản quan trọng sau:

• Nghị quyết 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia
• Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới
• Kết luận số 09-KL/TW ngày 10/3/2026 của Bộ Chính trị về hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam
• Kết luận số 18-KL/TW ngày 02/4/2026 của Bộ Chính trị về Kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội, tài chính quốc gia giai đoạn 2026-2030

Theo đánh giá của các chuyên gia pháp lý, việc Bộ Tư pháp Việt Nam đăng cai tổ chức Diễn đàn với chủ đề về AI vừa kế thừa sự phát triển của các kỳ Diễn đàn trước (các năm 2008, 2020 và 2022), vừa mở ra một hướng tiếp cận mới mang tính chiến lược – chuyển từ hợp tác truyền thống sang hợp tác mang tính ứng dụng, chủ động thực thi, đem lại hiệu quả thực chất và giải quyết các vấn đề thực tiễn trong khu vực.

Thời gian, địa điểm và quy mô của Diễn đàn Pháp luật ASEAN 2026?

Theo kế hoạch, Diễn đàn sẽ diễn ra từ ngày 18 đến 19/8/2026 tại Hà Nội, theo hình thức trực tiếp. Dự kiến có khoảng 150 đại biểu tham dự, bao gồm:

• Lãnh đạo Chính phủ, Lãnh đạo các Bộ, ngành của Việt Nam
• Đại diện Lãnh đạo Bộ Tư pháp các nước ASEAN, Trưởng ASLOM của 10 nước thành viên ASEAN
• Ban Thư ký ASEAN, Viện Nghiên cứu Kinh tế ASEAN và Đông Á (ERIA)
• Đại sứ các nước ASEAN tại Việt Nam, Đại sứ Liên minh châu Âu tại Việt Nam
• Đại diện Đại sứ quán các nước đối tác của ASEAN như Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc
• Trưởng đại diện các tổ chức quốc tế tại Việt Nam như UNDP, UNICEF và đại diện OECD

Tình huống thực tế

Để bạn hình dung rõ hơn về quy mô của sự kiện, hãy tưởng tượng một hội nghị quốc tế quy tụ đại diện cấp cao từ 10 quốc gia Đông Nam Á cùng các đối tác lớn như EU, Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc. Đây chính là cơ hội để Việt Nam khẳng định vai trò dẫn dắt trong khu vực về hợp tác pháp luật và tư pháp.

Diễn đàn hướng tới những mục tiêu gì?

Theo Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tịnh, Diễn đàn được tổ chức nhằm ba mục tiêu chính:

1. Chia sẻ kinh nghiệm, thực hành tốt của các quốc gia ASEAN về ứng dụng AI trong công tác xây dựng và thi hành pháp luật nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả trong kỷ nguyên số
2. Thúc đẩy nâng cao năng lực số của các cơ quan pháp luật, tư pháp và đội ngũ cán bộ trong hoạt động chuyên môn
3. Tăng cường hợp tác quốc tế và liên kết khu vực về chuyển đổi số và ứng dụng AI trong xây dựng và thi hành pháp luật

Xa hơn, Diễn đàn sẽ góp phần thúc đẩy quá trình hoàn thiện khung pháp lý hiện đại, hài hòa và thích ứng với những thách thức mới của kỷ nguyên số, hướng tới một Cộng đồng ASEAN có nền quản trị pháp luật hiệu quả và bền vững.

Những nội dung nổi bật nào sẽ được thảo luận tại Diễn đàn?

Chương trình Diễn đàn được thiết kế theo hướng kết hợp giữa chia sẻ kinh nghiệm, trao đổi chính sách và thảo luận chuyên sâu. Các chủ đề trọng tâm bao gồm:

• Thực trạng ứng dụng AI trong xây dựng và hoàn thiện pháp luật
• Phát triển cổng thông tin pháp luật quốc gia
• Kinh nghiệm của các nước ASEAN về xây dựng khung pháp lý cho AI
• AI trong hỗ trợ người dân và doanh nghiệp tiếp cận pháp luật
• AI tạo sinh trong hoạt động công
• Các định hướng tăng cường hợp tác giữa các cơ quan pháp luật và tư pháp ASEAN

Đặc biệt, các phiên thảo luận bàn tròn sẽ tập trung vào những vấn đề rất mới như “AI cho Chính phủ số” và “Khai thác AI cho quản trị thông minh”, tạo cơ hội để các chuyên gia trao đổi sâu về cơ hội cũng như những thách thức đặt ra.

Bộ Tư pháp Việt Nam kỳ vọng sẽ thu được những kết quả gì sau Diễn đàn?

Chúng tôi kỳ vọng Diễn đàn sẽ không chỉ dừng lại ở việc trao đổi học thuật mà còn tạo nền tảng cho những hợp tác thực chất giữa các quốc gia ASEAN. Thông qua các tham luận, thảo luận và chia sẻ kinh nghiệm, Bộ Tư pháp các nước sẽ có thêm cơ sở để hoàn thiện chính sách, nâng cao năng lực ứng dụng AI trong hoạt động pháp luật và tư pháp.

Đối với Bộ Tư pháp Việt Nam, những kinh nghiệm quốc tế sẽ là nguồn tham khảo quan trọng trong quá trình tiếp tục đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật, triển khai hiệu quả các chủ trương lớn của Đảng về hoàn thiện thể chế và chuyển đổi số quốc gia.

“Việt Nam mong muốn cùng các nước ASEAN xây dựng một hệ sinh thái hợp tác cởi mở, chia sẻ kinh nghiệm và hỗ trợ lẫn nhau để AI thực sự trở thành động lực nâng cao chất lượng xây dựng và thi hành pháp luật” – Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tịnh.

Lời khuyên từ luật sư

Với tư cách là luật sư tư vấn, chúng tôi xin đưa ra một số lưu ý quan trọng cho bạn:

1. Theo dõi sát sao các văn bản pháp luật mới về AI – Việc Việt Nam ban hành Luật Trí tuệ nhân tạo vào tháng 12/2025 cho thấy xu hướng pháp lý quan trọng này sẽ tiếp tục phát triển, ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động của doanh nghiệp và cá nhân
2. Cập nhật các quy định về chuyển đổi số – Các nghị quyết 57-NQ/TW, 66-NQ/TW và các văn bản liên quan sẽ định hình khung pháp lý cho chuyển đổi số quốc gia giai đoạn 2026-2030
3. Chuẩn bị cho xu hướng ứng dụng AI trong pháp luật – Các doanh nghiệp nên theo dõi cách AI được ứng dụng trong hỗ trợ người dân tiếp cận pháp luật, vì điều này sẽ ảnh hưởng đến cách thức tuân thủ pháp luật trong tương lai
4. Chú ý đến các quy định về AI tạo sinh – Đây là lĩnh vực mới, có nhiều thách thức pháp lý, đặc biệt liên quan đến trách nhiệm pháp lý khi sử dụng AI
5. Tham khảo kinh nghiệm quốc tế – Diễn đàn này là cơ hội để Việt Nam học hỏi kinh nghiệm từ các nước ASEAN trong xây dựng khung pháp lý cho AI

Câu hỏi thường gặp