Xây dựng pháp luật Việt Nam: Gợi mở từ Diễn đàn Pháp lý Saint Petersburg

Theo báo cáo từ Cổng Thông tin điện tử Bộ Tư pháp (phapluat.gov.vn), Diễn đàn Pháp lý quốc tế Saint Petersburg lần thứ XIV đã đưa ra nhiều quan điểm có giá trị tham khảo cho Việt Nam. Sự kiện thu hút hơn 5.000 đại biểu từ hơn 80 quốc gia, tập trung vào ba trụ cột chính: truyền thống pháp lý, hệ giá trị quốc gia và khoa học pháp lý. Những nội dung này đặc biệt phù hợp với quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam.

1. Truyền thống pháp lý là nền tảng, không phải rào cản

Theo các diễn giả, truyền thống pháp lý không cản trở cải cách mà là nền tảng cho tính ổn định và kế thừa của hệ thống pháp luật. Việc tiếp thu kinh nghiệm quốc tế là cần thiết nhưng phải có chọn lọc, phù hợp với Hiến pháp, truyền thống pháp lý và điều kiện phát triển của từng quốc gia. Đối với Việt Nam, điều này đồng nghĩa với việc tránh sao chép cơ học mô hình nước ngoài.

2. Hệ giá trị quốc gia: Điểm khởi đầu của lập pháp

Các học giả Nga đề xuất xem hệ giá trị quốc gia (nhân văn, xã hội – đạo đức, công dân) là chỉnh thể thống nhất, định hướng cho toàn bộ hệ thống pháp luật. Chúng tôi cho rằng Việt Nam nên bổ sung bước nhận diện các giá trị cốt lõi ngay từ giai đoạn xây dựng chính sách, giúp bảo đảm sự thống nhất giữa mục tiêu chính sách và nội dung quy phạm pháp luật.

3. Khoa học pháp lý phải đi trước lập pháp

Một điểm quan trọng khác là vai trò của khoa học pháp lý. Các trường đại học, viện nghiên cứu cần chủ động nghiên cứu, dự báo xu hướng mới (như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, chuyển đổi số) và kiến nghị điều chỉnh pháp lý kịp thời. Chất lượng lập pháp phụ thuộc lớn vào chất lượng nghiên cứu khoa học và đánh giá tác động chính sách.

4. Tư duy lập pháp hướng tới tương lai

Các diễn giả nhấn mạnh: một đạo luật tốt không chỉ giải quyết vấn đề hiện tại mà phải dự liệu biến đổi tương lai. Điều này rất gần với yêu cầu đổi mới công tác xây dựng pháp luật tại Việt Nam trong bối cảnh chuyển đổi số, kinh tế số và đổi mới sáng tạo.

5. Gợi mở cho Việt Nam

Từ diễn đàn, chúng tôi rút ra một số gợi mở cụ thể:

• Xây dựng pháp luật dựa trên truyền thống pháp lý quốc gia, xác định rõ giá trị cốt lõi ngay từ giai đoạn chính sách.
• Tăng cường vai trò khoa học pháp lý trong toàn bộ quy trình, từ nghiên cứu đến soạn thảo dự thảo luật.
• Chú trọng đánh giá tác động chính sách, dự báo các xu hướng mới như chuyển đổi số, AI và biến đổi khí hậu.
• Nâng cao giáo dục pháp luật và văn hóa pháp lý thông qua đào tạo và nghiên cứu lịch sử pháp luật.
• Tiếp thu có chọn lọc kinh nghiệm quốc tế, bảo đảm phù hợp với Hiến pháp và điều kiện Việt Nam.

Lời khuyên: Nếu bạn là nhà hoạch định chính sách hoặc nhà nghiên cứu pháp lý, hãy tham khảo các gợi mở này để nâng cao chất lượng dự thảo luật. Còn với doanh nghiệp và người dân, việc theo dõi các thay đổi pháp luật dựa trên nền tảng giá trị quốc gia sẽ giúp bạn dự đoán và thích ứng tốt hơn với các quy định mới.