Chính sách phát triển xuất bản mới: 4 đề xuất quan trọng bạn cần biết

Ngành xuất bản Việt Nam đang đứng trước bước ngoặt lớn khi dự thảo Luật Xuất bản (sửa đổi) đang được Quốc hội lấy ý kiến. Với nhiều quy định mới về chính sách ưu đãi, quản lý nội dung và chuyển đổi số, dự thảo Luật lần này hứa hẹn sẽ tạo ra những thay đổi căn bản, tác động trực tiếp đến các nhà xuất bản, tác giả và độc giả trên toàn quốc.

Trong bài viết này, chúng tôi phân tích chi tiết 4 nhóm chính sách trọng tâm đã được các đại biểu Quốc hội đề xuất và Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch giải trình tại kỳ họp, giúp quý khách nắm bắt kịp thời những định hướng pháp lý quan trọng nhất.

1. Chính sách hỗ trợ xuất bản cho đồng bào dân tộc thiểu số có gì mới?

Theo dự thảo Luật, Điều 7 quy định về chính sách của Nhà nước phát triển hoạt động xuất bản, trong đó nhấn mạnh các nhóm ưu đãi về thuế, tín dụng, đất đai, đặt hàng, giao nhiệm vụ và đấu thầu đối với xuất bản phẩm phục vụ nhiệm vụ chính trị. Đặc biệt, chính sách hỗ trợ xuất bản phẩm cho đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, biên giới, hải đảo, vùng đặc biệt khó khăn, trẻ em, người khiếm thính, người khiếm thị và các đối tượng yếu thế được đặc biệt quan tâm.

Tuy nhiên, các đại biểu Quốc hội cho rằng quy định này mới chỉ dừng ở mức khung. Theo đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi (đoàn Vĩnh Long), dự thảo cần cụ thể hóa về nguồn lực, định mức và cơ chế đặt hàng để chính sách hỗ trợ văn hóa đọc thực sự đi vào cuộc sống.

Đáng chú ý, nhiều ý kiến đề xuất bổ sung các đối tượng thụ hưởng chính sách tại điểm b, khoản 1, Điều 7, cụ thể:

• Phụ nữ, trẻ em gái, gia đình và các nhóm yếu thế
• Ưu tiên đặt hàng xuất bản phẩm tuyên truyền về bình đẳng giới, xây dựng gia đình hạnh phúc, phòng chống bạo lực gia đình
• Hỗ trợ phát triển kho xuất bản phẩm điện tử phục vụ phụ nữ, trẻ em, ưu tiên nội dung kỹ năng sống trên môi trường mạng

Theo đại biểu Cà Thị Thắm (đoàn Lai Châu), việc ghi chép, số hóa và sản xuất tri thức dân gian là vô cùng cấp thiết để lưu trữ giá trị văn hóa truyền thống. Nếu không được thực hiện kịp thời, nhiều tri thức có nguy cơ mai một và thất truyền.

“Nếu không được thực hiện kịp thời, nhiều tri thức có nguy cơ mai một và thất truyền” – Đại biểu Cà Thị Thắm (đoàn Lai Châu)

2. Chính sách đãi ngộ nào cho đội ngũ người làm xuất bản?

Đại biểu Vũ Văn Tiến (đoàn Hải Phòng) nhấn mạnh sự cần thiết phải có chính sách đột phá cho đội ngũ người làm xuất bản – những người được ví là “người gác cổng tri thức”. Cụ thể, ông đề xuất 3 nhóm chính sách:

1. Miễn học phí đào tạo nhân lực ngành xuất bản hoặc có chính sách học bổng tương tự các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt
2. Phụ cấp trách nhiệm cho 2 chức danh then chốt: Tổng biên tập và Biên tập viên, đồng thời chuẩn hóa vị trí việc làm trong đơn vị xuất bản công lập
3. Cơ chế tài chính đặc thù cho phép nhà xuất bản giữ lại lợi nhuận sau thuế để tái đầu tư và tăng thu nhập cho người làm chuyên môn

Một điểm mới đáng chú ý là đề xuất luật hóa trực tiếp chính sách Nhà nước đầu tư ngân sách để đặt hàng và mua sách cấp cho tất cả các thư viện công lập và thư viện trường học. Theo đại biểu Vũ Văn Tiến:

“Thư viện công lập và thư viện ở tất cả các cơ sở giáo dục phải trở thành động lực phát triển thị trường xuất bản để từ đó thúc đẩy phát triển văn hoá đọc” – Đại biểu Vũ Văn Tiến (đoàn Hải Phòng)

3. Quản lý hậu kiểm và kiểm soát xuất bản phẩm điện tử thế nào?

Về quản lý hoạt động xuất bản, đại biểu Nguyễn Thái Học (đoàn Đắk Lắk) đề nghị cần có một điều luật riêng về thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm, nhằm đáp ứng yêu cầu từ Chỉ thị số 04-CT/TW của Ban Bí thư về tăng cường lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản.

“Những vi phạm pháp luật trong hoạt động xuất bản vừa qua bị xử lý đã được cơ quan có thẩm quyền kết luận nguyên nhân là do buông lỏng công tác thanh tra, kiểm tra” – Đại biểu Nguyễn Thái Học (đoàn Đắk Lắk)

Đáng chú ý, đại biểu Nguyễn Phạm Duy Trang (đoàn TP.HCM) đề xuất bổ sung nguyên tắc mới tại khoản 1, Điều 6 theo hướng:

• Kiểm tra, giám sát trên cơ sở mức độ rủi ro và mức độ tuân thủ pháp luật
• Ứng dụng công nghệ và khai thác dữ liệu, ưu tiên nguồn lực kiểm tra các hoạt động có nguy cơ cao
• Gắn nguyên tắc này với Điều 28 về lưu chiểu điện tử và Điều 50 về truy xuất dữ liệu

Về xuất bản phẩm điện tử, quy định mới yêu cầu mỗi sản phẩm phải có khả năng định danh, truy xuất nguồn gốc, xác định chủ thể chịu trách nhiệm và đối chiếu với nội dung đã lưu chiểu.

4. Cơ chế kiểm soát nội dung đặc thù hoạt động ra sao?

Theo giải trình của Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh, dự thảo Luật kế thừa quy định tại Khoản 1, Điều 28 Luật Xuất bản 2012 về nộp lưu chiểu chậm nhất 10 ngày trước khi phát hành. Đồng thời, bổ sung quy định kiểm soát chặt chẽ đối với các nhóm nội dung quan trọng như:

• Lãnh tụ, lịch sử dân tộc, chiến tranh cách mạng
• Danh nhân văn hóa, anh hùng dân tộc
• Lãnh đạo Đảng, Nhà nước

Mục tiêu là hình thành “3 vòng kiểm soát”:

1. Nhà xuất bản thẩm định nội dung, trình cơ quan chủ quản phê duyệt kế hoạch xuất bản
2. Cơ quan chủ quản xem xét, phê duyệt kế hoạch xuất bản
3. Cơ quan quản lý nhà nước thẩm định xuất bản phẩm lưu chiểu, cho ý kiến trước khi phát hành

Tuy nhiên, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (đoàn Hải Phòng) đề nghị dự thảo cần quy định rõ nguyên tắc, nhóm tiêu chí cơ bản để xác định xuất bản phẩm thuộc diện kiểm soát đặc biệt và cơ chế thời hạn tối đa để cơ quan quản lý trả lời, tránh tình trạng kéo dài không xác định.

Tình huống thực tế

Ví dụ: Một nhà xuất bản tại Hà Nội có kế hoạch in cuốn sách về lịch sử một trận đánh lớn trong kháng chiến chống Mỹ. Theo dự thảo Luật mới, nhà xuất bản này sẽ phải trải qua quy trình “3 vòng kiểm soát”: tự thẩm định nội dung, trình cơ quan chủ quản phê duyệt kế hoạch, sau đó nộp lưu chiểu để cơ quan quản lý nhà nước (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) cho ý kiến trước khi phát hành. Nếu là sách điện tử, sách phải có khả năng định danh và truy xuất nguồn gốc theo quy định tại Điều 28 và Điều 50.

Lời khuyên từ luật sư

Dựa trên những nội dung quan trọng của dự thảo Luật Xuất bản (sửa đổi), chúng tôi đưa ra một số lưu ý cho các đơn vị hoạt động trong lĩnh vực xuất bản:

1. Theo dõi sát quá trình hoàn thiện luật: Các quy định về điều kiện kinh doanh, cơ chế đặt hàng, chính sách thuế có thể thay đổi; doanh nghiệp cần cập nhật thường xuyên để điều chỉnh kế hoạch sản xuất kinh doanh.
2. Chuẩn bị sẵn sàng cho chuyển đổi số: Quy định về lưu chiểu điện tử, truy xuất dữ liệu và quản lý xuất bản phẩm điện tử sẽ là xu hướng bắt buộc; các đơn vị nên đầu tư hạ tầng công nghệ từ sớm.
3. Quan tâm đến nhóm đối tượng yếu thế: Các chính sách ưu đãi về thuế, đất đai, đặt hàng cho xuất bản phẩm phục vụ vùng dân tộc thiểu số, trẻ em, người khuyết tật là cơ hội để doanh nghiệp vừa thực hiện trách nhiệm xã hội vừa được hưởng ưu đãi.
4. Rà soát quy trình nội bộ: Nếu dự thảo được thông qua, quy trình từ thẩm định bản thảo đến phát hành sẽ chặt chẽ hơn; cần chuẩn bị nhân sự và quy trình phù hợp với cơ chế “hậu kiểm” mới.
5. Theo dõi các văn bản hướng dẫn: Luật sẽ giao Chính phủ quy định chi tiết nhiều nội dung, doanh nghiệp cần chủ động theo dõi các nghị định, thông tư hướng dẫn thi hành.

Câu hỏi thường gặp

Bài viết dựa trên nội dung phiên họp Quốc hội thảo luận về dự thảo Luật Xuất bản (sửa đổi), thông tin từ Cổng thông tin điện tử phapluat.gov.vn. Quý khách cần tư vấn chi tiết hơn về các quy định pháp luật liên quan, vui lòng liên hệ với chúng tôi để được hỗ trợ kịp thời.