Sửa luật quân sự, quốc phòng: 9 luật được điều chỉnh và những điểm mới bạn cần biết

Quốc hội đang xem xét một trong những đợt sửa luật lớn nhất trong lĩnh vực quân sự, quốc phòng với việc sửa đổi, bổ sung một số điều của 9 luật chuyên ngành. Đây là lần hiếm hoi các quy định về quân sự, quốc phòng được rà soát tổng thể để thích ứng với tình hình thế giới biến động nhanh chóng. Là luật sư tư vấn, chúng tôi sẽ giúp quý khách hiểu rõ những thay đổi trọng tâm và tác động của chúng đến hoạt động của các cơ quan, tổ chức và người dân.

Tại sao cần sửa đổi, bổ sung 9 luật về quân sự, quốc phòng trong đợt này?

Tại Kỳ họp diễn ra sáng 4/8, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Bí thư Quân ủy Trung ương, đã nhấn mạnh việc điều chỉnh, sửa đổi, bổ sung là hết sức cần thiết nhằm thích ứng với tình hình thế giới luôn diễn biến thay đổi nhanh chóng, đồng thời đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh của đất nước.

Theo quan điểm chỉ đạo, hệ thống thể chế, pháp luật phải được rà soát tổng thể, luật pháp phải gần gũi với thực tiễn, thậm chí cần “đi trước” để kiến tạo phát triển chứ không phải chờ sự việc xảy ra rồi mới quy định để “bịt” lại lỗ hổng. Điều này cho thấy tư duy xây dựng pháp luật mang tính chủ động, tiên phong.

Những thay đổi quan trọng về nhân sự cấp xã trong luật quân sự sửa đổi là gì?

Liên quan đến dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 9 luật về quân sự, quốc phòng, vấn đề nhân sự cấp xã được quan tâm đặc biệt. Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, việc chuyên nghiệp hóa chỉ huy trưởng ban chỉ huy quân sự cấp xã là đúng đắn để hướng dẫn lực lượng dân quân tự vệ nòng cốt.

Về chính trị viên, cơ chế Đảng lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt đối với quân đội là rất đặc biệt và hiệu quả. Cụ thể:

• Ở cấp Trung ương, Tổng Bí thư là Bí thư Quân ủy Trung ương.
• Ở cấp tỉnh, Bí thư Tỉnh ủy là Bí thư Đảng ủy Quân sự tỉnh.
• Theo xu hướng đồng nhất ở cấp xã, Bí thư Đảng ủy xã nên giữ vai trò Chính trị viên để tạo thuận lợi trong hoạt động, góp phần huy động sức mạnh của hệ thống chính trị và toàn dân tham gia vào nhiệm vụ quốc phòng, an ninh.

Đóng góp thêm cho vấn đề này, Đại tướng Nguyễn Tân Cương, Tổng Tham mưu trưởng, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng (đại biểu Quốc hội tỉnh Đồng Tháp), nhấn mạnh việc bố trí ban chỉ huy quân sự cấp xã phải bảo đảm phù hợp với chức năng, nhiệm vụ, trong đó có bố trí về lực lượng, phương tiện, thiết bị, trụ sở làm việc, thao trường, bãi tập.

Dự án Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt có gì đáng chú ý?

Dự án Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt là một nội dung quan trọng khác được thảo luận. Theo đại biểu Lưu Nam Tiến (Hà Nội), việc xây dựng Luật là yêu cầu cấp thiết nhằm:

• Thể chế hóa chủ trương của Đảng về bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa.
• Hoàn thiện khuôn khổ pháp lý để thực hiện đầy đủ các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.
• Khắc phục những hạn chế của cơ chế điều chỉnh hiện nay vốn chủ yếu được quy định ở cấp nghị định, cụ thể là Nghị định số 81/2019/NĐ-CP của Chính phủ.

Định nghĩa về vũ khí hủy diệt hàng loạt được quy định thế nào?

Trả lời câu hỏi có nên định lượng cụ thể mức độ sát thương để xác định vũ khí hủy diệt hàng loạt hay không, Đại tướng Nguyễn Tân Cương khẳng định trong giải thích từ ngữ của dự thảo Luật đã quy định rõ. Theo đó, vũ khí hủy diệt hàng loạt bao gồm: vũ khí hạt nhân, vũ khí phóng xạ, vũ khí hóa học, vũ khí sinh học và vũ khí khác có tính năng, tác dụng tương tự. Đây được đánh giá là khái niệm bảo đảm đầy đủ, bởi nếu quy định theo mức độ sát thương sẽ phụ thuộc vào lượng nổ, có trường hợp lượng nổ vừa phải, sát thương ít nhưng hậu quả gây ra rất lớn.

Cơ chế kiểm soát ngoài Danh mục (Điều 15) là gì và vì sao cần thiết?

Đại biểu Lưu Nam Tiến cơ bản nhất trí với việc bổ sung cơ chế kiểm soát ngoài Danh mục tại Điều 15. Lý do là trong bối cảnh khoa học, công nghệ và các sản phẩm lưỡng dụng phát triển rất nhanh, việc chỉ kiểm soát các đối tượng đã được cập nhật trong Danh mục sẽ luôn có độ trễ so với thực tiễn. Khi nguy cơ đã xuất hiện nhưng chưa hoàn thành việc cập nhật Danh mục thì khoảng trống pháp lý cũng đồng nghĩa với khoảng trống trong phòng ngừa. Do đó, thiết lập cơ chế kiểm soát ngoài Danh mục là cần thiết và phù hợp với yêu cầu bảo vệ an ninh quốc gia từ sớm, từ xa.

Tuy nhiên, đại biểu cũng chỉ ra 3 nội dung cần tiếp tục hoàn thiện tại Điều 15:

1. Luật mới quy định căn cứ áp dụng nhưng chưa làm rõ nguyên tắc lựa chọn biện pháp.
2. Cần luật hóa cơ chế đảm bảo quyền của tổ chức, cá nhân bị áp dụng biện pháp kiểm soát.
3. Cần xác định ngay trong Luật nguyên tắc về thẩm quyền.

Quy định về chương trình tuân thủ nội bộ của doanh nghiệp có gì cần lưu ý?

Đại biểu Trần Thị Vân (Bắc Ninh) đã nêu quan điểm về quy định tại khoản 2, Điều 18 của dự thảo Luật. Quy định này yêu cầu tổ chức, doanh nghiệp thực hiện hoạt động thuộc diện quản lý, kiểm soát có trách nhiệm xây dựng, áp dụng chương trình tuân thủ nội bộ phù hợp với quy mô, lĩnh vực hoạt động, loại hình hàng hóa, công nghệ, dịch vụ và rủi ro.

Vấn đề đặt ra là quy định như hiện tại có thể được hiểu là mọi tổ chức, doanh nghiệp đều phải xây dựng chương trình tuân thủ nội bộ, không phụ thuộc vào tần suất hoạt động và mức độ rủi ro. Điều này có thể làm phát sinh chi phí không tương xứng đối với doanh nghiệp nhỏ, tần suất giao dịch thấp, mức độ rủi ro thấp. Do đó, đại biểu đề nghị Ban soạn thảo nghiên cứu phân tầng nghĩa vụ:

• Mọi tổ chức, doanh nghiệp đều phải thực hiện biện pháp tuân thủ tương xứng với rủi ro.
• Chỉ bắt buộc xây dựng chương trình tuân thủ nội bộ đầy đủ đối với nhóm hoạt động thường xuyên hoặc có mức độ rủi ro cao.
• Cho phép kết hợp các biện pháp này vào hệ thống quản trị, kiểm soát nội bộ hiện có.

Tình huống thực tế: Doanh nghiệp xuất nhập khẩu cần chuẩn bị gì?

Anh Minh, giám đốc một công ty chuyên xuất khẩu thiết bị công nghiệp tại Bình Dương, đã liên hệ với chúng tôi sau khi nghe tin về dự thảo Luật. Công ty của anh thỉnh thoảng có giao dịch với một số mặt hàng có thể thuộc diện quản lý, kiểm soát. Anh băn khoăn liệu công ty nhỏ của mình có phải xây dựng một bộ phận tuân thủ riêng hay không.

Theo quy định hiện hành và định hướng từ các ý kiến thảo luận tại Quốc hội, chúng tôi tư vấn cho anh Minh như sau: Nếu dự thảo Luật được thông qua theo hướng phân tầng nghĩa vụ (như đề xuất), công ty chỉ cần thực hiện các biện pháp tuân thủ tương xứng với mức độ rủi ro thực tế của mình. Trong trường hợp tần suất giao dịch thấp, công ty có thể tích hợp quy trình rà soát, kiểm tra vào hệ thống quản trị sẵn có thay vì phải xây dựng một chương trình riêng biệt, tốn kém.

Lời khuyên từ luật sư

Trước những thay đổi lớn trong lĩnh vực pháp luật quân sự, quốc phòng, chúng tôi khuyến nghị quý khách hàng và doanh nghiệp lưu ý:

1. Cập nhật thường xuyên các văn bản pháp luật mới, đặc biệt là các luật sửa đổi, bổ sung trong lĩnh vực quốc phòng, an ninh.
2. Rà soát hoạt động kinh doanh để xác định xem có thuộc diện quản lý, kiểm soát của Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt hay không.
3. Chuẩn bị nguồn lực cho việc xây dựng chương trình tuân thủ nội bộ nếu doanh nghiệp thuộc nhóm có rủi ro cao hoặc hoạt động thường xuyên.
4. Tham khảo ý kiến chuyên gia pháp lý trước khi thực hiện các giao dịch có yếu tố nhạy cảm liên quan đến hàng hóa, công nghệ lưỡng dụng.