Phổ biến pháp luật thời AI: Bạn cần biết gì về định hướng mới của Quốc hội?

Việc tiếp cận và hiểu biết pháp luật không còn là câu chuyện “một chiều” từ cơ quan nhà nước. Với định hướng mới từ Chủ tịch Quốc hội, người dân sẽ được hỗ trợ chủ động bảo vệ quyền lợi của mình thông qua các công cụ số, AI và hệ sinh thái pháp lý toàn diện. Vậy những thay đổi này có ý nghĩa gì đối với bạn và doanh nghiệp?

Vì sao cần chuyển từ “ban phát thông tin” sang “hỗ trợ tự bảo vệ” bằng pháp luật?

Theo phát biểu của Chủ tịch Quốc hội tại phiên thảo luận về dự thảo Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi), yêu cầu “mọi công dân sống, làm việc theo Hiến pháp và pháp luật” chỉ có thể trở thành hiện thực khi người dân được tiếp cận, hiểu và vận dụng pháp luật một cách đầy đủ. Văn bản pháp luật ban hành nhưng không được quan tâm triển khai thì sẽ không đến được với người dân cũng như đối tượng thụ hưởng chính sách.

Thực tế hiện nay, việc số hóa trong tuyên truyền pháp luật chủ yếu dừng lại ở việc đăng tải văn bản trên các cổng thông tin điện tử, rất khó thu hút người dân. Đây là một thực trạng đáng lo ngại, đòi hỏi một sự thay đổi mang tính bước ngoặt.

Hệ sinh thái số quốc gia về pháp luật sẽ hoạt động ra sao?

Chủ tịch Quốc hội đề nghị đẩy mạnh chuyển đổi số trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, tránh số hóa cơ học và hướng tới tương tác đa chiều. Theo đó, dự thảo Luật cần quy định rõ việc xây dựng hệ sinh thái số quốc gia phổ biến, giáo dục pháp luật.

Cụ thể, cần luật hóa nghĩa vụ của các cơ quan ban hành trong việc cung cấp dữ liệu mở, tích hợp vào các công cụ AI, Chatbot tự động nhằm giải đáp pháp luật cho người dân 24/7. Điều này giúp người dân tìm hiểu pháp luật dễ dàng hơn, không bị giới hạn về thời gian và địa điểm.

Đáng chú ý: Cơ chế tương tác không chỉ dừng lại ở truyền thông một chiều từ cơ quan nhà nước xuống người dân. Dự thảo Luật cần bổ sung quy định về cơ chế tiếp nhận phản hồi, đánh giá mức độ hiểu biết và đo lường “sức khỏe” tiếp cận pháp luật của người dân trên môi trường số để kịp thời điều chỉnh nội dung tuyên truyền.

Ai sẽ được ưu tiên tiếp cận pháp luật theo cách mới?

Theo Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật hiện hành, các nhóm đối tượng đặc thù gồm: đồng bào thiểu số, người khuyết tật, người đang chấp hành hình phạt… Tuy nhiên, cách thức tiếp cận vẫn còn chung chung.

Chủ tịch Quốc hội yêu cầu dự thảo Luật cần bổ sung các tiêu chí định lượng để xác định đối tượng đặc thù theo vùng miền, độ tuổi, lĩnh vực sinh kế. Điều này có nghĩa là nội dung phổ biến sẽ được cá nhân hóa, phù hợp với từng nhóm người cụ thể.

Về giáo dục dựa vào cộng đồng, cần luật hóa mạnh mẽ vai trò của các thiết chế văn hóa cơ sở như già làng, trưởng bản, người có uy tín, dòng họ, các mô hình tự quản. Việc chuyển từ phổ biến “toàn diện” sang phổ biến “thiết thân” có nghĩa là người dân làm nghề gì, sống ở địa bàn nào thì được ưu tiên tiếp cận nhóm luật ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của họ.

Trách nhiệm của luật sư và doanh nghiệp trong công tác phổ biến pháp luật?

Một điểm rất quan trọng mà Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh là cần khắc phục bất cập về nguồn lực và vị thế của Hội đồng Phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật. Điểm nghẽn hiện nay là kinh phí cho công tác tuyên truyền còn hạn chế, đặc biệt ở cấp cơ sở, và nhân lực chủ yếu là kiêm nhiệm.

Để giải quyết vấn đề này, Chủ tịch Quốc hội đề xuất:

• Định mức chỉ tiêu và nguồn lực tương xứng cho đội ngũ làm công tác phổ biến, giáo dục pháp luật
• Luật hóa các chính sách ưu đãi thực chất như giảm, miễn thuế thu nhập doanh nghiệp, ưu đãi tiếp cận đất đai, tín dụng đối với các tổ chức, doanh nghiệp tham gia
• Quy định chỉ tiêu giờ nghĩa vụ trợ giúp pháp lý bắt buộc hàng năm đối với đội ngũ luật sư, luật gia, coi đây là tiêu chí đánh giá thi đua, gia hạn thẻ ngành nghề

Giáo dục pháp luật trong nhà trường sẽ thay đổi như thế nào?

Chủ tịch Quốc hội lưu ý việc tích hợp giáo dục pháp luật trong nhà trường cần chuyển từ “nhồi nhét” lý thuyết sang trải nghiệm hành vi. Việc phổ biến, giáo dục pháp luật cho học sinh là trách nhiệm của gia đình, nhà trường và toàn xã hội.

Theo định hướng này, việc sửa đổi Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật cần phối hợp chặt chẽ với Luật Giáo dục (sửa đổi) để quy định bắt buộc việc đổi mới phương thức giáo dục pháp luật theo hướng trực quan, trải nghiệm hành vi. Các hình thức cụ thể bao gồm:

• Tổ chức các phiên tòa giả định trong trường học
• Xây dựng các tình huống tranh biện học đường
• Phân tích các hành vi ứng xử trên mạng xã hội
• Xây dựng văn hóa tuân thủ, chuyển trọng tâm từ hình phạt sang đạo đức và văn hóa thượng tôn ngay từ bậc mầm non, tiểu học

Mục tiêu cuối cùng là hình thành phản xạ tự giác tuân thủ pháp luật cho thế hệ trẻ ngay từ khi còn nhỏ.

Tình huống thực tế: Người dân sẽ được hưởng lợi gì?

Hãy tưởng tượng bạn là một nông dân ở vùng sâu, vùng xa, đang gặp tranh chấp đất đai với hàng xóm. Theo mô hình mới, bạn có thể:

1. Dùng điện thoại thông minh để hỏi chatbot AI về quy định đất đai, được giải đáp 24/7 bằng tiếng dân tộc thiểu số của mình
2. Được già làng, trưởng bản – những người đã được tập huấn pháp luật – hỗ trợ hòa giải ngay tại địa phương
3. Nếu cần, bạn sẽ được luật sư trợ giúp pháp lý miễn phí theo chỉ tiêu nghĩa vụ bắt buộc hàng năm

Đối với doanh nghiệp, nếu tham gia công tác phổ biến pháp luật, bạn có thể được hưởng ưu đãi về thuế thu nhập doanh nghiệp, tiếp cận đất đai và tín dụng thuận lợi hơn.

Lời khuyên từ luật sư

Dựa trên những định hướng trên, chúng tôi đưa ra một số lưu ý quan trọng:

1. Chủ động cập nhật: Hãy theo dõi sát quá trình sửa đổi Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật để nắm bắt kịp thời các quyền lợi mới được quy định.
2. Tận dụng công nghệ: Khi hệ sinh thái số được hình thành, hãy tận dụng các công cụ AI, chatbot để giải đáp pháp luật, tiết kiệm thời gian và chi phí thuê luật sư.
3. Doanh nghiệp nên xem xét: Nếu doanh nghiệp của bạn hoạt động trong lĩnh vực giáo dục, truyền thông hoặc dịch vụ pháp lý, hãy chuẩn bị hồ sơ để sẵn sàng nhận các ưu đãi khi chính sách được ban hành.
4. Luật sư, luật gia: Hãy chuẩn bị tâm thế cho việc thực hiện chỉ tiêu giờ trợ giúp pháp lý bắt buộc – đây sẽ là tiêu chí quan trọng để gia hạn thẻ hành nghề.
5. Phụ huynh: Hãy đồng hành cùng nhà trường trong việc giáo dục pháp luật cho con em, không chỉ dựa vào nhà trường.

Bài viết dựa trên nguồn: Cổng Thông tin điện tử Bộ Tư pháp (phapluat.gov.vn) và các phát biểu của Chủ tịch Quốc hội tại phiên thảo luận về dự thảo Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi). Thông tin mang tính tham khảo, quý khách nên liên hệ luật sư để được tư vấn cụ thể cho từng trường hợp.