Quy định 195-QĐ/TW 2026: Nhiệm vụ của đảng bộ trong trường đại học công lập

Việc triển khai Quy định 195-QĐ/TW về chức năng, nhiệm vụ của tổ chức Đảng trong các trường đại học công lập là một bước cụ thể hóa Nghị quyết 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục. Là luật sư tư vấn cho nhiều cơ sở giáo dục, chúng tôi nhận thấy nhiều cán bộ, đảng viên và cả ban giám hiệu còn băn khoăn về phạm vi lãnh đạo của cấp ủy trong bối cảnh tự chủ đại học đang được đẩy mạnh.

Bài viết này sẽ phân tích những điểm cốt lõi nhất của Quy định số 195-QĐ/TW, giúp quý khách hiểu rõ ranh giới giữa vai trò lãnh đạo của Đảng và quyền tự chủ của nhà trường, cũng như những lưu ý quan trọng trong công tác tổ chức cán bộ và kiểm tra giám sát.

Quy định 195-QĐ/TW 2026 do cơ quan nào ban hành và có hiệu lực khi nào?

Theo nội dung văn bản được đăng tải trên Thư viện Pháp luật, Quy định 195-QĐ/TW do Ban Bí thư ban hành ngày 08/6/2026. Văn bản này được xây dựng dựa trên các căn cứ pháp lý quan trọng:

• Điều lệ Đảng Cộng sản Việt Nam;
• Quy định số 20-QĐ/TW ngày 08/4/2026 của Ban Chấp hành Trung ương về thi hành Điều lệ Đảng;
• Quy chế làm việc của Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị và Ban Bí thư khóa XIV;
• Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị khóa XIII về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo.

Văn bản này thay thế và thay thế các quy định trước đây (nếu có) về cùng lĩnh vực, tạo cơ sở pháp lý thống nhất cho hoạt động của tổ chức Đảng trong môi trường giáo dục đại học công lập.

Chức năng chính của đảng bộ, chi bộ trong trường đại học công lập là gì?

Theo Điều 1 của Quy định 195-QĐ/TW, đảng bộ, chi bộ cơ sở trong cơ sở giáo dục đại học công lập có vị trí là tổ chức đảng trực thuộc đảng ủy bộ, ngành hoặc đảng ủy cấp trên trực tiếp. Với vai trò là hạt nhân chính trị, tổ chức Đảng có hai chức năng cơ bản:

Thứ nhất, lãnh đạo, chỉ đạo toàn diện việc thực hiện nhiệm vụ chính trị. Điều này bao gồm công tác đào tạo, nghiên cứu khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, hội nhập quốc tế, công tác tổ chức cán bộ, xây dựng Đảng và công tác quần chúng của cơ sở giáo dục.

Thứ hai, lãnh đạo các tổ chức đảng trực thuộc thực hiện đúng đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, từ đó tạo sự thống nhất trong toàn bộ hoạt động của nhà trường.

Tổng hợp 12 nhiệm vụ trọng tâm của đảng ủy, chi bộ theo Quy định 195-QĐ/TW

Điều 2 của Quy định là điều khoản quan trọng nhất, liệt kê toàn diện các nhiệm vụ, quyền hạn của đảng ủy, chi bộ. Chúng tôi tóm tắt thành 12 nhóm nhiệm vụ chính để quý khách dễ theo dõi:

1. Lãnh đạo toàn diện: Thực hiện nhiệm vụ của tổ chức cơ sở đảng theo Điều lệ Đảng; lãnh đạo nhà trường thực hiện đúng đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; xây dựng chiến lược phát triển, kế hoạch, chương trình hành động; định hướng đầu tư công, các chủ trương về đầu tư, tài sản và đề án tự chủ.
2. Báo cáo cấp ủy cấp trên: Báo cáo ban thường vụ cấp ủy quản lý trực tiếp về các nội dung liên quan, các vấn đề vượt thẩm quyền hoặc khó khăn, phức tạp.
3. Xây dựng và ban hành văn bản lãnh đạo: Lãnh đạo xây dựng quy định, hướng dẫn, đề án quan trọng; ra nghị quyết hoặc kết luận để lãnh đạo, xác định nhiệm vụ trọng tâm, đột phá.
4. Sơ kết, tổng kết: Lãnh đạo việc sơ kết, tổng kết các nghị quyết, chỉ thị của Trung ương và cấp ủy cấp trên.
5. Xây dựng Đảng về chính trị, tư tưởng, đạo đức: Quyết định các chủ trương, nhiệm vụ đổi mới công tác chính trị tư tưởng; lãnh đạo học tập, làm theo tư tưởng Hồ Chí Minh; phòng chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.
6. Phát triển tổ chức Đảng: Xây dựng tổ chức đảng trực thuộc trong sạch, vững mạnh; tạo nguồn và phát triển đảng viên, chú trọng giảng viên, sinh viên ưu tú.
7. Quản lý tổ chức bộ máy và cán bộ: Quyết định chủ trương về sắp xếp tổ chức bộ máy, vị trí việc làm, biên chế; đẩy mạnh đào tạo, bồi dưỡng, thu hút nhân tài.
8. Xây dựng môi trường giáo dục: Lãnh đạo xây dựng môi trường an toàn, lành mạnh, văn hóa học đường, đạo đức nghề nghiệp.
9. Quản lý cán bộ: Xây dựng kế hoạch lãnh đạo đại hội đảng bộ; xem xét, giới thiệu, đề nghị chuẩn y các chức danh lãnh đạo; tham gia ý kiến về quy hoạch, bổ nhiệm nhân sự.
10. Kiểm tra, giám sát: Thực hiện công tác kiểm tra, giám sát, kỷ luật Đảng; phòng chống tham nhũng, tiêu cực; giải quyết khiếu nại, tố cáo.
11. Công tác dân vận: Lãnh đạo đổi mới công tác dân vận, thực hiện dân chủ ở cơ sở; chăm lo đời sống cán bộ, viên chức, người lao động và người học.
12. Lãnh đạo Đoàn Thanh niên và tổ chức chính trị – xã hội: Trực tiếp lãnh đạo Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh cùng cấp về phương hướng, nhiệm vụ, tổ chức và cán bộ.

Vai trò của đảng bộ trong việc thực hiện quyền tự chủ đại học theo Quy định 195-QĐ/TW

Một điểm đáng chú ý của Quy định 195-QĐ/TW là việc xác định rõ vai trò của tổ chức Đảng trong bối cảnh các trường đại học công lập được trao quyền tự chủ ngày càng rộng rãi. Theo đó, đảng ủy có trách nhiệm định hướng đầu tư công, các chủ trương về đầu tư, tài sản và các đề án tự chủ theo hướng hiện đại, minh bạch, hiệu quả.

Điều này có nghĩa là dù nhà trường có quyền tự chủ trong quản trị, điều hành, nhưng các quyết định mang tính chiến lược, đặc biệt là về đầu tư tài chính và nhân sự cấp cao, vẫn phải được sự lãnh đạo, định hướng của tổ chức Đảng. Đây là điểm khác biệt cơ bản giữa mô hình trường đại học công lập tại Việt Nam và mô hình tư thục hoặc quốc tế.

Tình huống thực tế: Phát triển đảng viên trong trường đại học

Trong quá trình tư vấn cho một trường đại học công lập tại Hà Nội, chúng tôi gặp trường hợp ban chấp hành Đoàn trường muốn đẩy mạnh kết nạp đảng cho sinh viên năm cuối có thành tích học tập xuất sắc. Tuy nhiên, một số đảng viên trong chi bộ khoa lại lo ngại về vấn đề tiêu chuẩn, thủ tục và thời gian.

Theo khoản 6, Điều 2 của Quy định 195-QĐ/TW, đảng ủy có nhiệm vụ “Làm tốt công tác tạo nguồn và phát triển đảng viên, bảo đảm về tiêu chuẩn, điều kiện và thủ tục, chú trọng đối tượng là những giảng viên, viên chức, người lao động, quần chúng ưu tú giỏi về chuyên môn, nghiệp vụ và đoàn viên Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, sinh viên, học viên có thành tích xuất sắc”. Như vậy, việc phát triển đảng viên là sinh viên ưu tú không chỉ được khuyến khích mà còn là nhiệm vụ bắt buộc của tổ chức Đảng trong nhà trường.

Qua trao đổi, chúng tôi đã hướng dẫn nhà trường xây dựng quy trình phát hiện, bồi dưỡng, tạo nguồn cho sinh viên ngay từ năm thứ nhất, năm thứ hai, thay vì chỉ xem xét ở năm cuối. Điều này giúp nguồn kết nạp được chuẩn bị kỹ lưỡng về phẩm chất chính trị và thành tích học tập.

Công tác kiểm tra, giám sát được quy định như thế nào?

Theo khoản 10, Điều 2, đảng ủy, chi bộ có quyền và trách nhiệm lãnh đạo, chỉ đạo công tác kiểm tra, giám sát, kỷ luật Đảng đối với tổ chức đảng và đảng viên thuộc thẩm quyền. Phạm vi kiểm tra bao gồm:

• Việc chấp hành đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và quy chế của cơ sở giáo dục;
• Việc thực hiện các quy định về trách nhiệm nêu gương của cán bộ, đảng viên, nhất là người đứng đầu;
• Công tác đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực;
• Giải quyết khiếu nại, tố cáo đối với tổ chức đảng, đảng viên;
• Ngăn chặn suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”.

Đáng chú ý, quy định yêu cầu xử lý nghiêm tổ chức đảng và đảng viên vi phạm, đồng thời kịp thời phát hiện, ngăn chặn các biểu hiện vi phạm nguyên tắc trong quản trị, điều hành nhà trường.

Mối quan hệ giữa đảng ủy và ban giám hiệu được xác lập như thế nào?

Quy định 195-QĐ/TW không xem đảng ủy và ban giám hiệu là hai hệ thống song song mà là một thể thống nhất trong lãnh đạo và quản lý. Cụ thể, đảng ủy có trách nhiệm “lãnh đạo, chỉ đạo cơ sở giáo dục xây dựng quy định, hướng dẫn, đề án, nhiệm vụ quan trọng”, trong khi ban giám hiệu chịu trách nhiệm tổ chức thực hiện.

Đối với công tác cán bộ, đảng ủy có vai trò quyết định hoặc tham gia ý kiến vào các vấn đề nhân sự chủ chốt của nhà trường. Cụ thể theo khoản 9, Điều 2:

• Đảng ủy xây dựng kế hoạch lãnh đạo đại hội đảng bộ, quyết định triệu tập đại hội;
• Đảng ủy tham gia ý kiến về quy hoạch, bổ nhiệm, bổ nhiệm lại, điều động, luân chuyển, miễn nhiệm đối với nhân sự thuộc diện cấp ủy cấp trên quản lý;
• Đảng ủy phê duyệt quy hoạch, giới thiệu ứng cử, chỉ định, chuẩn y các chức danh chi ủy viên, bí thư, phó bí thư các tổ chức đảng trực thuộc.

Những điểm mới nổi bật của Quy định 195-QĐ/TW so với trước đây

Dựa trên nội dung văn bản và bối cảnh pháp lý, có thể nhận thấy một số điểm mới đáng chú ý:

Thứ nhất, quy định nhấn mạnh đến yêu cầu chuyển đổi số và hội nhập quốc tế trong các nhiệm vụ của đảng bộ. Đây là sự cụ thể hóa chủ trương của Nghị quyết 71-NQ/TW, đưa các lĩnh vực mới vào phạm vi lãnh đạo của tổ chức Đảng.

Thứ hai, quy định chi tiết hơn về việc nắm bắt tình hình tư tưởng, dư luận xã hội trên không gian mạng, phản ánh yêu cầu mới của công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong bối cảnh số.

Thứ ba, quy định yêu cầu thu hút, trọng dụng nhân tài trong và ngoài nước tham gia hoạt động nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo, thể hiện tư duy mở trong công tác cán bộ của các trường đại học.

Lời khuyên từ luật sư

Trên cơ sở phân tích Quy định 195-QĐ/TW, chúng tôi đưa ra một số lưu ý quan trọng cho các trường đại học công lập:

1. Rà soát quy chế làm việc nội bộ: Các trường cần rà soát, sửa đổi quy chế làm việc của đảng ủy, quy chế phối hợp giữa đảng ủy và ban giám hiệu cho phù hợp với quy định mới, đặc biệt trong các lĩnh vực đầu tư, tự chủ và nhân sự.
2. Xây dựng quy trình phối hợp nhân sự: Thiết lập quy trình rõ ràng về việc đảng ủy tham gia ý kiến trong công tác bổ nhiệm, quy hoạch cán bộ để tránh chồng chéo, trì trệ.
3. Chú trọng công tác phát triển đảng viên trẻ: Quy định mới yêu cầu quan tâm đến giảng viên trẻ, sinh viên ưu tú; do vậy, các trường cần có chiến lược tạo nguồn dài hơi, bài bản.
4. Chủ động kiểm tra, giám sát nội bộ: Đảng ủy cần chủ động xây dựng chương trình kiểm tra, giám sát hằng năm, tập trung vào các lĩnh vực rủi ro cao như quản trị tài chính, đầu tư, nhân sự.
5. Cập nhật phương thức lãnh đạo trong môi trường số: Quan tâm đến công tác nắm bắt dư luận trên không gian mạng, xây dựng văn hóa ứng xử trong trường học.

Câu hỏi thường gặp