Pháp lệnh 02/2026/UBTVQH16: Hướng dẫn chi tiết trình tự áp dụng biện pháp xử lý hành chính tại Tòa án

Kể từ ngày 10/6/2026, Pháp lệnh số 02/2026/UBTVQH16 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội chính thức có hiệu lực, sửa đổi, bổ sung nhiều quy định quan trọng về trình tự, thủ tục xem xét, quyết định áp dụng các biện pháp xử lý hành chính tại Tòa án nhân dân. Văn bản này tác động trực tiếp đến quyền lợi và nghĩa vụ của người dân, đặc biệt là người chưa thành niên và những đối tượng bị đề nghị áp dụng biện pháp đưa vào trường giáo dưỡng, cơ sở giáo dục bắt buộc, cai nghiện bắt buộc. Bài viết dưới đây sẽ phân tích những điểm mới nổi bật và hướng dẫn chi tiết để bạn đọc nắm rõ.

Pháp lệnh 02/2026/UBTVQH16 điều chỉnh những nội dung gì?

Theo Điều 1 Pháp lệnh số 02/2026/UBTVQH16, phạm vi điều chỉnh bao gồm: Trình tự, thủ tục Tòa án nhân dân xem xét, quyết định việc áp dụng các biện pháp xử lý hành chính đưa vào trường giáo dưỡng, đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc, đưa đi cai nghiện bắt buộc; trình tự, thủ tục xem xét, quyết định việc hoãn, miễn chấp hành, giảm thời hạn, tạm đình chỉ hoặc miễn chấp hành phần thời gian áp dụng biện pháp xử lý hành chính còn lại; khiếu nại, kiến nghị, kháng nghị và giải quyết khiếu nại, kiến nghị, kháng nghị trong việc áp dụng biện pháp xử lý hành chính.

Những nguyên tắc mới nào được bổ sung khi xử lý người chưa thành niên?

Khoản 2 Điều 1 Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung khoản 1 Điều 2 của Pháp lệnh cũ, nhấn mạnh nguyên tắc: “Việc xem xét, quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính phải bảo đảm các nguyên tắc áp dụng các biện pháp xử lý hành chính theo quy định của Luật Xử lý vi phạm hành chính. Đối với người chưa thành niên còn phải tiến hành nhanh chóng, kịp thời, bảo đảm thủ tục thân thiện, phù hợp với tâm lý, giới, lứa tuổi, mức độ trưởng thành, khả năng nhận thức của họ và bảo đảm nguyên tắc xử lý vi phạm hành chính đối với người chưa thành niên theo quy định của Luật Xử lý vi phạm hành chính.”

Theo đánh giá của các chuyên gia pháp lý, việc bổ sung nguyên tắc “thân thiện” và “phù hợp với tâm lý, giới, lứa tuổi” là một bước tiến quan trọng, bảo vệ tốt hơn quyền lợi của người chưa thành niên trong quá trình tố tụng hành chính.

Thẩm quyền xem xét, quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính thuộc về Tòa án nào?

Điều 3 Pháp lệnh quy định rõ thẩm quyền: Tòa án nhân dân khu vực nơi có trụ sở cơ quan của Trưởng Công an cấp xã đề nghị áp dụng biện pháp xử lý hành chính có thẩm quyền xem xét, quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính. Trong khi đó, Tòa án nhân dân cấp tỉnh có thẩm quyền xét lại quyết định của Tòa án nhân dân khu vực bị khiếu nại, kiến nghị, kháng nghị.

Phương thức gửi, giao, nhận văn bản, hồ sơ, tài liệu được quy định thế nào?

Điều 6a (mới) được bổ sung quy định về phương thức gửi, giao, nhận văn bản, hồ sơ, tài liệu. Theo đó, có 03 phương thức chính:

• Trực tiếp;
• Dịch vụ bưu chính;
• Phương tiện điện tử.

Trường hợp gửi bằng phương tiện điện tử, việc thực hiện phải tuân theo quy định của pháp luật. Tòa án nhân dân tối cao sẽ chủ trì, phối hợp với Viện kiểm sát nhân dân tối cao và Bộ Công an hướng dẫn chi tiết về nội dung này.

Thời hạn xem xét, quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính là bao lâu?

Điều 8 Pháp lệnh quy định: “Trong thời hạn 10 ngày kể từ ngày Tòa án thụ lý hồ sơ đề nghị áp dụng biện pháp xử lý hành chính, Tòa án phải ra một trong các quyết định quy định tại điểm h khoản 3 Điều 21 của Pháp lệnh này; đối với vụ việc cần có thời gian kiểm tra, đánh giá, tham khảo ý kiến của các cơ quan chuyên môn hoặc các vụ việc phức tạp khác thì thời hạn này có thể kéo dài nhưng không quá 20 ngày.”

Tình huống thực tế: Ông A (cán bộ Tòa án) nhận được hồ sơ đề nghị áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc đối với anh B. Hồ sơ đầy đủ, không phức tạp. Ông A phải ra quyết định trong vòng 10 ngày kể từ ngày thụ lý. Nếu hồ sơ cần thẩm định chuyên môn về tình trạng sức khỏe tâm thần của anh B, thời hạn có thể kéo dài tối đa 20 ngày.

Trình tự kiểm tra hồ sơ và quyết định của Thẩm phán thay đổi ra sao?

Khoản 10 Điều 1 sửa đổi, bổ sung Điều 13, quy định Thẩm phán phải kiểm tra hồ sơ về các nội dung sau trong thời hạn 02 ngày làm việc kể từ ngày được phân công:

• Tài liệu trong hồ sơ đề nghị theo quy định của Luật Xử lý vi phạm hành chính, Luật Phòng, chống ma túy;
• Thời hiệu áp dụng biện pháp xử lý hành chính;
• Đối tượng bị đề nghị, thẩm quyền, trình tự, thủ tục lập hồ sơ.

Căn cứ vào kết quả kiểm tra, Thẩm phán có thể quyết định: Yêu cầu bổ sung tài liệu; Đình chỉ hoặc tạm đình chỉ việc xem xét; hoặc Mở phiên họp.

Các căn cứ đình chỉ việc xem xét, quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính là gì?

Điều 16 Pháp lệnh liệt kê 08 căn cứ để Thẩm phán ra quyết định đình chỉ việc xem xét:

1. Hết thời hiệu áp dụng biện pháp xử lý hành chính;
2. Người bị đề nghị đã chết;
3. Người bị đề nghị không thuộc đối tượng áp dụng;
4. Người bị đề nghị thuộc trường hợp không áp dụng;
5. Người đề nghị rút đề nghị;
6. Người bị đề nghị đã có bản án, quyết định hình sự có hiệu lực pháp luật đối với hành vi bị đề nghị;
7. Người bị đề nghị đang chấp hành hình phạt tù, đang chờ chấp hành hình phạt tù hoặc tử hình;
8. Người bị đề nghị mắc bệnh hiểm nghèo có chứng nhận của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh từ cấp cơ bản trở lên.

Quy định về phiên họp xem xét, quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính có gì mới?

Điều 17 Pháp lệnh quy định: “Trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ ngày ra quyết định mở phiên họp, Tòa án phải mở phiên họp xem xét, quyết định việc áp dụng biện pháp xử lý hành chính.” Quyết định mở phiên họp phải được gửi cho những người tham gia và Viện kiểm sát cùng cấp chậm nhất là 03 ngày làm việc trước khi mở phiên họp.

Điều 18 bổ sung quy định về việc Tòa án có thể yêu cầu chuyên gia y tế, tâm lý, giáo dục, xã hội học, đại diện cơ quan, tổ chức nơi người bị đề nghị làm việc, học tập, Ủy ban nhân dân cấp xã tham gia phiên họp. Đặc biệt, người làm công tác bảo vệ trẻ em cấp xã phải tham gia phiên họp theo quy định của Luật Trẻ em.

Thủ tục hoãn phiên họp được quy định thế nào?

Theo khoản 16 Điều 1 sửa đổi Điều 20, trường hợp người đề nghị hoặc người được ủy quyền vắng mặt thì Tòa án hoãn phiên họp. Thời hạn hoãn phiên họp không quá 03 ngày làm việc kể từ ngày có thông báo hoãn. Tòa án phải thông báo về việc hoãn cho những người tham gia và nêu rõ lý do, thời gian mở lại phiên họp.

Lời khuyên từ luật sư

1. Nắm rõ thời hạn: Nếu bạn hoặc người thân bị đề nghị áp dụng biện pháp xử lý hành chính, hãy lưu ý các thời hạn quan trọng như 10 ngày (thời hạn xem xét), 02 ngày (bổ sung tài liệu), 03 ngày (hoãn phiên họp) để chủ động theo dõi và thực hiện quyền của mình.
2. Yêu cầu thủ tục thân thiện: Nếu người bị đề nghị là người chưa thành niên, bạn có quyền yêu cầu Tòa án áp dụng thủ tục thân thiện, phù hợp với tâm lý, lứa tuổi và khả năng nhận thức của họ.
3. Kiểm tra căn cứ đình chỉ: Nếu thuộc một trong 08 trường hợp đình chỉ (hết thời hiệu, người bị đề nghị mắc bệnh hiểm nghèo, đang chấp hành án tù…), bạn có thể đề nghị Tòa án đình chỉ việc xem xét.
4. Tham gia phiên họp: Người bị đề nghị, người đại diện hợp pháp, cha mẹ hoặc người giám hộ có quyền tham gia phiên họp và trình bày ý kiến. Đừng bỏ lỡ cơ hội này để bảo vệ quyền lợi.
5. Khiếu nại, kiến nghị: Nếu không đồng ý với quyết định của Tòa án nhân dân khu vực, bạn có quyền khiếu nại, kiến nghị lên Tòa án nhân dân cấp tỉnh.

Bài viết trên đây là tư vấn pháp lý dựa trên Pháp lệnh số 02/2026/UBTVQH16. Nếu bạn có bất kỳ thắc mắc nào hoặc cần hỗ trợ pháp lý cụ thể, đừng ngần ngại liên hệ với chúng tôi để được giải đáp chi tiết.