Ngân hàng có bắt buộc áp dụng tỷ lệ đòn bẩy (LEV) ngay? Quy định mới tại dự thảo Thông tư

Trong bối cảnh hệ thống ngân hàng Việt Nam đang từng bước nâng cao chuẩn mực an toàn vốn, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) vừa công bố dự thảo Thông tư quy định về các giới hạn, tỷ lệ bảo đảm an toàn trong hoạt động của ngân hàng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài. Một trong những nội dung đáng chú ý nhất là đề xuất quy định về tỷ lệ đòn bẩy (LEV) – một chỉ số quan trọng nhằm hạn chế rủi ro từ việc sử dụng vốn vay quá mức. Vậy quy định này có hiệu lực ngay lập tức không? Các ngân hàng thương mại cần chuẩn bị những gì? Chúng tôi sẽ phân tích chi tiết cho bạn.

Tỷ lệ đòn bẩy (LEV) là gì và tại sao Ngân hàng Nhà nước lại đề xuất quy định này?

Theo dự thảo Thông tư đang được NHNN lấy ý kiến, tỷ lệ đòn bẩy (LEV) được định nghĩa là tỷ lệ giữa vốn cấp 1 (Tier 1 Capital) và tổng trạng thái rủi ro (Exposure Measure – EM) của ngân hàng. Nói một cách dễ hiểu, đây là “lá chắn” tài chính giúp ngân hàng không bị quá tải bởi các khoản nợ, đặc biệt trong giai đoạn thị trường biến động.

Đáng chú ý, dự thảo Thông tư quy định theo hướng chưa áp dụng ngay tỷ lệ LEV. Thay vào đó, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước sẽ quyết định thời điểm áp dụng khi cần thiết trong từng thời kỳ. Điều này cho thấy cách tiếp cận thận trọng, linh hoạt của cơ quan quản lý, tránh gây sốc cho hệ thống ngân hàng.

Công thức tính tỷ lệ đòn bẩy (LEV) theo dự thảo mới là gì?

Dự thảo quy định cụ thể công thức tính như sau:

• Vốn cấp 1 (T1): Được xác định theo quy định tại Thông tư 14/2025/TT-NHNN. Đây là phần vốn chất lượng cao nhất của ngân hàng, bao gồm vốn điều lệ, quỹ dự trữ và một số khoản mục khác.
• Tổng trạng thái rủi ro (EM): Được xác định theo Phụ lục III kèm theo dự thảo Thông tư này. EM bao gồm tổng tài sản nội bảng và các cam kết ngoại bảng của ngân hàng.

Công thức: Tỷ lệ LEV = (Vốn cấp 1) / (Tổng trạng thái rủi ro)

Ví dụ, nếu một ngân hàng có Vốn cấp 1 là 10.000 tỷ đồng và tổng trạng thái rủi ro là 300.000 tỷ đồng, thì tỷ lệ LEV sẽ là 10.000/300.000 = 3,33%.

Mức tỷ lệ đòn bẩy tối thiểu mà ngân hàng phải duy trì là bao nhiêu?

Theo điểm (2) của dự thảo, ngân hàng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài phải duy trì tỷ lệ LEV riêng lẻ tối thiểu là 3%. Đây là mức phổ biến trên thế giới, phù hợp với chuẩn mực của Ủy ban Basel về giám sát ngân hàng.

Tuy nhiên, như đã nói, quy định này chỉ có hiệu lực khi Thống đốc NHNN ra quyết định áp dụng. Trong giai đoạn chưa có yêu cầu, các ngân hàng vẫn phải chủ động quản lý tỷ lệ LEV theo quy định nội bộ, phù hợp với hệ thống kiểm soát nội bộ mà NHNN đã ban hành, và sẵn sàng báo cáo khi NHNN yêu cầu.

Quy định đặc biệt dành cho ngân hàng có tầm quan trọng hệ thống (SIB)

Dự thảo dành riêng một quy định chặt chẽ hơn cho các ngân hàng có tầm quan trọng hệ thống (Systemically Important Banks – SIB). Cụ thể, các ngân hàng này chỉ được phép chia phần lợi nhuận còn lại bằng tiền mặt sau khi đã đáp ứng đồng thời hai điều kiện:

1. Tỷ lệ vốn lõi cấp 1 (CET1) tối thiểu: 7% + tỷ lệ bộ đệm vốn đối với ngân hàng có tầm quan trọng hệ thống trong từng thời kỳ (nếu có), theo quy định tại điểm b khoản 8 Thông tư 14/2025/TT-NHNN.
2. Tỷ lệ LEV riêng lẻ tối thiểu: 3% + 50% x tỷ lệ bộ đệm vốn đối với ngân hàng có tầm quan trọng hệ thống trong từng thời kỳ (nếu có), cũng theo quy định tại điểm b khoản 8 Thông tư 14/2025/TT-NHNN.

Tình huống thực tế: Giả sử một ngân hàng lớn như Vietcombank hay BIDV được xác định là ngân hàng có tầm quan trọng hệ thống và đang có tỷ lệ bộ đệm vốn là 2%. Khi đó, để được chia cổ tức bằng tiền mặt, ngân hàng này phải duy trì tỷ lệ LEV tối thiểu là 3% + (50% x 2%) = 4%.

Quy định về hạn chế, giới hạn cấp tín dụng có liên quan gì đến tỷ lệ đòn bẩy?

Bên cạnh tỷ lệ LEV, dự thảo cũng sửa đổi quy định về hạn chế, giới hạn cấp tín dụng. Cụ thể, ngân hàng và chi nhánh ngân hàng nước ngoài sẽ căn cứ vào vốn tự có được xác định tại cuối ngày làm việc gần nhất để tính hạn mức cho vay theo Điều 135, Điều 136 Luật Các tổ chức tín dụng.

Dự thảo quy định rõ ba trường hợp xác định vốn tự có:

• Đối với ngân hàng áp dụng Thông tư 22/2019/TT-NHNN: dùng vốn tự có riêng lẻ theo Thông tư này.
• Đối với ngân hàng áp dụng Thông tư 41/2016/TT-NHNN: dùng vốn tự có riêng lẻ theo Thông tư 41/2016/TT-NHNN.
• Đối với ngân hàng áp dụng Thông tư 14/2025/TT-NHNN (mới nhất): dùng vốn tự có riêng lẻ theo Thông tư 14/2025/TT-NHNN.

Lộ trình áp dụng tỷ lệ LEV: Khi nào ngân hàng phải tuân thủ?

Theo điểm (4) của dự thảo: “Thống đốc Ngân hàng Nhà nước quyết định áp dụng quy định tại Mục này khi cần thiết trong từng thời kỳ.” Điều này có nghĩa là không có một mốc thời gian cố định. NHNN có thể kích hoạt quy định này ngay lập tức nếu hệ thống ngân hàng có dấu hiệu rủi ro cao, hoặc trì hoãn nếu thị trường ổn định.

Trong giai đoạn chưa áp dụng, các ngân hàng thương mại và chi nhánh ngân hàng nước ngoài vẫn phải thực hiện quản lý tỷ lệ LEV theo quy định nội bộ, phù hợp với quy định của Thống đốc NHNN về hệ thống kiểm soát nội bộ. Đồng thời, các ngân hàng phải sẵn sàng báo cáo số liệu này cho NHNN khi được yêu cầu.

Lời khuyên từ luật sư dành cho các ngân hàng thương mại

Dựa trên nội dung dự thảo, chúng tôi khuyến nghị các ngân hàng thương mại và chi nhánh ngân hàng nước ngoài nên thực hiện các bước sau:

1. Rà soát và xây dựng quy định nội bộ về tỷ lệ LEV ngay từ bây giờ, dù chưa có yêu cầu bắt buộc. Việc này giúp ngân hàng chủ động khi NHNN có quyết định áp dụng.
2. Đảm bảo tỷ lệ LEV nội bộ luôn đạt tối thiểu 3% hoặc cao hơn nếu ngân hàng thuộc diện có tầm quan trọng hệ thống.
3. Cập nhật phương pháp tính Vốn cấp 1 và tổng trạng thái rủi ro theo đúng hướng dẫn tại Thông tư 14/2025/TT-NHNN và Phụ lục III của dự thảo.
4. Chuẩn bị báo cáo định kỳ về tỷ lệ LEV để sẵn sàng cung cấp cho NHNN ngay khi có yêu cầu.
5. Đối với ngân hàng có tầm quan trọng hệ thống: Cần tính toán kỹ lưỡng tỷ lệ bộ đệm vốn để xác định mức LEV tối thiểu phải duy trì nếu muốn chia cổ tức bằng tiền mặt.

Theo các chuyên gia pháp lý tại Công ty Luật XYZ, việc NHNN đưa ra lộ trình linh hoạt cho tỷ lệ LEV là một bước đi thận trọng, giúp các ngân hàng có thời gian thích ứng. Tuy nhiên, các ngân hàng không nên chủ quan mà cần chủ động nâng cao năng lực quản trị rủi ro ngay từ bây giờ.