Luật Phát triển đô thị 2026: Cơ chế đột phá cho kinh tế tuần hoàn và đô thị đặc biệt

Dự thảo Luật Phát triển đô thị (gồm 5 chương, 68 điều) đang được lấy ý kiến đã tạo ra một “cú hích” lớn trong cộng đồng doanh nghiệp và các nhà đầu tư. Với nhiều cơ chế phân quyền triệt để cho chính quyền đô thị đặc biệt, thiết lập hành lang pháp lý thử nghiệm (sandbox), cùng các ưu đãi đầu tư chưa từng có trong lĩnh vực hàng không, dự thảo Luật được kỳ vọng sẽ là “bệ phóng” cho các mô hình kinh tế mới. Trong bài viết này, chúng tôi sẽ phân tích chi tiết những điểm nổi bật và tác động thực tiễn của dự thảo Luật đến doanh nghiệp và nhà đầu tư.

Dự thảo Luật Phát triển đô thị 2026 có những thay đổi gì về phân quyền cho đô thị đặc biệt?

Theo đánh giá của TS Nguyễn Lê Duy Lai (Đại học Bách khoa TP.HCM), điểm đột phá lớn nhất của dự thảo Luật là nguyên tắc phân quyền triệt để cho chính quyền đô thị đặc biệt, nhằm gỡ bỏ các rào cản hành chính đang kìm hãm sự phát triển.

Cụ thể, dự thảo quy định doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ do UBND TP làm đại diện chủ sở hữu có quyền tự quyết định toàn bộ hoạt động đầu tư, bao gồm:

• Quyết định hoạt động đầu tư, chuyển nhượng dự án, chuyển nhượng vốn đầu tư
• Mua, thuê mua, bán tài sản cố định mà không phải báo cáo cơ quan đại diện chủ sở hữu
• Chủ động áp dụng các mô hình quản trị, đầu tư, kinh doanh chưa được quy định hoặc khác với quy định pháp luật hiện hành theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền

Đáng chú ý, UBND TP được quyền quyết định thành lập doanh nghiệp đường sắt địa phương do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ (sau khi HĐND TP quyết định chủ trương). Doanh nghiệp này được khai thác thương mại đối với tài sản, không gian ngầm, không gian tầm thấp, không gian tầm cao gắn liền với kết cấu hạ tầng đường sắt tại nhà ga, đề-pô.

Bên cạnh đó, Chủ tịch UBND TP được quyền quyết định thành lập, điều chỉnh tên gọi, ranh giới, diện tích, mục tiêu, chức năng của Khu thương mại tự do, Khu logistics tích hợp và quyết định điều chỉnh cục bộ quy hoạch tổng thể TP. Điều này giúp rút ngắn đáng kể thời gian thủ tục hành chính, tránh tình trạng “xin – cho” kéo dài như hiện nay.

Dự thảo Luật quy định cơ chế tài chính đặc thù nào cho đô thị đặc biệt?

Để có nguồn lực thực thi các dự án lớn, dự thảo Luật đưa ra cơ chế tài chính đặc thù:

• Ngân sách trung ương bổ sung có mục tiêu không quá 70% số tăng thu ngân sách trung ương từ các khoản thu phân chia giữa ngân sách trung ương và TP so với dự toán Thủ tướng giao (sau khi thực hiện thưởng vượt dự toán)
• Ngân sách TP được hưởng toàn bộ các khoản thu từ giao dịch tín chỉ carbon, kết quả giảm phát thải khí nhà kính từ các chương trình, dự án
• HĐND TP được quyền ban hành phí, lệ phí ngoài danh mục theo quy định của pháp luật về phí, lệ phí

Đây là cơ chế tài chính chưa từng có tiền lệ tại Việt Nam, tạo nguồn thu bền vững và chủ động cho các đô thị đặc biệt thực hiện các dự án hạ tầng quy mô lớn.

Cơ chế sandbox (thử nghiệm có kiểm soát) được thiết lập thế nào?

Một trong những điểm được cộng đồng doanh nghiệp đánh giá cao là việc dự thảo Luật thiết lập hành lang pháp lý “thử nghiệm có kiểm soát” (sandbox), cho phép tự do thử nghiệm các công nghệ và mô hình kinh doanh đột phá với rào chắn bảo vệ rủi ro và chính sách hỗ trợ từ ngân sách.

Đáng chú ý, dự thảo Luật có quy định bảo vệ cán bộ thông qua cơ chế miễn trừ trách nhiệm pháp lý đối với những cá nhân dám nghĩ, dám làm, có quyết định đột phá vì sự phát triển chung mà không tư lợi, ngay cả khi những thử nghiệm đó gặp rủi ro ngoài ý muốn.

“Đây là điểm rất đáng ghi nhận, tạo tâm lý yên tâm cho đội ngũ cán bộ khi thực hiện các quyết định mang tính đột phá. Nếu không có cơ chế này, nhiều cán bộ sẽ e ngại rủi ro pháp lý khi thử nghiệm các mô hình mới.” — TS Nguyễn Lê Duy Lai, Đại học Bách khoa TP.HCM

Hạ tầng hàng không được định vị như thế nào trong dự thảo Luật?

Theo TS Nguyễn Hồ Bảo Thanh (Học viện Hàng không), điểm nổi bật của dự thảo Luật là luật hóa tiêu chí cứng: một khu kinh tế đặc biệt bắt buộc phải có cảng hàng không quốc tế hoặc cảng biển loại I trở lên. Điều này thể hiện tầm nhìn chiến lược lấy giao thương quốc tế làm động lực phát triển.

Dự thảo Luật ưu tiên thu hút nhà đầu tư chiến lược vào xây dựng, kinh doanh kết cấu hạ tầng cảng hàng không với quy mô vốn đầu tư từ 2.300 tỷ đồng trở lên.

Ưu đãi đặc biệt cho dự án sân bay Côn Đảo

Đối với dự án nâng cấp, mở rộng cảng hàng không tại Côn Đảo (quy mô từ 10.000 tỷ đồng), nhà đầu tư được hưởng chính sách ưu đãi vượt trội:

• Thuế suất thuế TNDN 10% trong suốt vòng đời dự án
• Miễn thuế 6 năm
• Giảm 50% trong 13 năm tiếp theo

Các lĩnh vực ưu tiên thu hút nhà đầu tư chiến lược

Dự thảo Luật cũng đưa các dự án sau vào danh mục ưu tiên (quy mô vốn từ 6.000 tỷ đồng trở lên):

• Đầu tư xây dựng, kinh doanh dịch vụ cung cấp nhiên liệu hàng không
• Bảo dưỡng, sửa chữa tàu bay (MRO)
• Các dịch vụ kỹ thuật hàng không

Đây là phân khúc tạo ra giá trị gia tăng cực cao nhưng hiện Việt Nam vẫn thiếu hụt trầm trọng cả về cơ sở hạ tầng lẫn đội ngũ kỹ thuật viên đạt chuẩn quốc tế.

Chính sách “vốn mồi” hỗ trợ vận tải hàng không hoạt động ra sao?

Dự thảo Luật đã nhìn nhận đúng thực tế: các cảng hàng không tại khu kinh tế mới thường gặp khó khăn trong việc thu hút hãng hàng không mở đường bay do lượng khách ban đầu thấp, rủi ro thương mại cao.

Theo Điều 59 dự thảo Luật, HĐND cấp tỉnh được phép dùng ngân sách địa phương hỗ trợ:

• Giá dịch vụ cất, hạ cánh
• Dịch vụ cho thuê sân đậu máy bay
• Các chi phí liên quan

Thời gian hỗ trợ là 5 năm kể từ ngày Luật có hiệu lực hoặc từ ngày cảng đi vào hoạt động.

“Đây là khoảng thời gian ‘vàng’ đủ để một đường bay mới xây dựng được thói quen của hành khách và đạt điểm hòa vốn thương mại. Cơ chế này giúp các hãng hàng không mạnh dạn mở đường bay, kéo theo nhu cầu khổng lồ về nhân sự khai thác mặt đất, tiếp viên và phi công.” — TS Nguyễn Hồ Bảo Thanh, Học viện Hàng không

Quy định về đào tạo nguồn nhân lực trong dự thảo Luật như thế nào?

Dự thảo Luật quy định điều kiện bắt buộc nhà đầu tư chiến lược phải có cam kết bằng văn bản về đào tạo, phát triển nguồn nhân lực. Đồng thời, nhà đầu tư có nghĩa vụ:

• Hỗ trợ kinh phí đào tạo nghề
• Ưu tiên tiếp nhận lao động địa phương
• Thực hiện chuyển giao công nghệ tiên tiến

Kiến nghị từ chuyên gia về quy định đào tạo

TS Nguyễn Hồ Bảo Thanh góp ý cần định lượng và luật hóa sâu hơn về “cam kết đào tạo”. Trong ngành hàng không, chi phí đào tạo một nhân sự (phi công, kiểm soát viên không lưu, thợ máy B1/B2) là cực kỳ đắt đỏ. Ông kiến nghị:

1. Quy định rõ tỷ lệ % tổng vốn đầu tư hoặc doanh thu bắt buộc phải trích lập cho quỹ R&D và đào tạo nhân lực tại chỗ
2. Bổ sung cơ chế liên kết trực tiếp giữa nhà đầu tư sân bay/MRO với các cơ sở giáo dục nghề nghiệp hàng không
3. Ưu đãi thuế hoặc trợ giá đặc biệt cho các tập đoàn hàng không quốc tế tự bỏ vốn xây dựng “Học viện hàng không” hoặc “Trung tâm huấn luyện bay (Simulator)” ngay tại khu kinh tế
4. Bổ sung chức danh “Chuyên gia huấn luyện và đánh giá chuyên ngành” vào nhóm được hưởng ưu đãi thuế TNCN (miễn 5 năm) để tránh “chảy máu” ngoại tệ do phải cử học viên ra nước ngoài huấn luyện

Chính sách thu hút nhân tài trong dự thảo Luật có gì nổi bật?

Dự thảo Luật đưa ra chính sách “trải thảm đỏ” cho nhân sự cấp cao:

• Cấp thị thực thời hạn lên đến 5 năm
• Thẻ tạm trú lên đến 10 năm cho chuyên gia, nhà khoa học, người có trình độ cao (bao gồm cả thân nhân) làm việc tại khu kinh tế đặc biệt
• Sử dụng ngân sách đầu tư nhà ở, miễn học phí cho con em chuyên gia, lao động trình độ cao

Chính sách này tháo gỡ “điểm nghẽn” về thủ tục gia hạn ngắn hạn, giúp các tập đoàn công nghệ lớn, các cơ sở R&D chủ động điều động đội ngũ kỹ sư trưởng, nhà quản trị quốc tế vào vận hành hoặc giảng dạy tại Việt Nam.

Tình huống thực tế: Doanh nghiệp có thể hưởng lợi gì từ dự thảo Luật?

Tình huống 1: Một doanh nghiệp FDI trong lĩnh vực công nghệ cao muốn đầu tư vào Khu thương mại tự do tại TP.HCM. Theo dự thảo Luật, Chủ tịch UBND TP có thể trực tiếp quyết định thành lập và điều chỉnh Khu thương mại tự do, giúp rút ngắn thời gian thủ tục từ 2-3 năm xuống còn vài tháng. Doanh nghiệp còn được hưởng chính sách miễn thuế TNCN 5 năm cho chuyên gia nước ngoài, cùng cơ chế cấp thị thực 5 năm cho toàn bộ gia đình chuyên gia.

Tình huống 2: Một nhà đầu tư quan tâm đến dự án nâng cấp sân bay Côn Đảo quy mô 10.000 tỷ đồng. Với mức thuế suất 10% trong suốt vòng đời dự án, miễn thuế 6 năm và giảm 50% trong 13 năm tiếp theo, nhà đầu tư có thể tiết kiệm hàng nghìn tỷ đồng tiền thuế so với mức thuế suất thông thường 20%.

Lời khuyên từ luật sư

Dựa trên phân tích dự thảo Luật Phát triển đô thị, chúng tôi đưa ra một số lưu ý quan trọng cho doanh nghiệp và nhà đầu tư:

1. Theo dõi sát tiến độ ban hành Luật: Dự thảo Luật dự kiến được Quốc hội xem xét thông qua trong năm 2026. Doanh nghiệp cần chủ động cập nhật các phiên bản mới nhất để có chiến lược đầu tư phù hợp.
2. Đánh giá cơ hội từ cơ chế sandbox: Nếu doanh nghiệp đang có mô hình kinh doanh mới, công nghệ đột phá, hãy chuẩn bị hồ sơ để tham gia thử nghiệm ngay khi Luật có hiệu lực.
3. Chuẩn bị nguồn lực cho các dự án hạ tầng hàng không: Với ưu đãi thuế đặc biệt cho sân bay Côn Đảo và các dự án MRO, nhà đầu tư có thể xem xét cơ hội tham gia vào chuỗi giá trị này.
4. Quan tâm đến nghĩa vụ đào tạo: Nếu trở thành nhà đầu tư chiến lược, doanh nghiệ
   Bạn đang cần Luật sư tư vấn pháp luật trực tiếp?

   Kết nối ngay với tổng đài Luật Quang Huy để nhận ý kiến tư vấn pháp lý nhanh chóng, bảo mật và hoàn toàn chính xác từ đội ngũ Luật sư chuyên môn.

   Gọi ngay Hotline: 1900.6588
   ⚖️

   Tham vấn chuyên môn bởi: Luật Quang Huy

   Bài viết này được kiểm duyệt và hiệu đính chuyên môn bởi đội ngũ Luật sư của Luật Quang Huy. Chúng tôi cam kết cung cấp thông tin pháp lý chính xác, cập nhật và hữu ích nhất cho quý độc giả.