Luật Công chứng sửa đổi 2026: 5 điểm mới quan trọng bạn cần biết ngay

Trong bối cảnh nền kinh tế và xã hội không ngừng phát triển, việc hoàn thiện hệ thống pháp luật về công chứng là yêu cầu tất yếu. Luật Công chứng sửa đổi 2026 (chính thức là Luật số 36/2026/QH15, được Quốc hội khóa XV thông qua ngày 28/11/2025 và có hiệu lực từ ngày 01/7/2026) đã mang đến nhiều thay đổi căn bản, tác động trực tiếp đến quyền lợi và nghĩa vụ của người dân, doanh nghiệp cũng như đội ngũ công chứng viên. Là luật sư tư vấn, chúng tôi nhận thấy việc nắm rõ các điểm mới này là vô cùng quan trọng để quý khách hàng chủ động trong các giao dịch dân sự, thương mại. Bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết 5 điểm mới đáng chú ý nhất, giúp bạn hiểu rõ và áp dụng đúng quy định.

1. Khái niệm công chứng thay đổi như thế nào theo Luật mới?

Một trong những thay đổi nền tảng là việc điều chỉnh khái niệm công chứng tại Điều 2 Luật Công chứng năm 2026. Theo quy định mới, công chứng là việc công chứng viên chứng nhận tính xác thực, hợp pháp của các giao dịch bằng văn bản thuộc diện bắt buộc hoặc tự nguyện yêu cầu công chứng. Điểm khác biệt so với luật cũ là việc luật bổ sung quy định: công chứng viên được thực hiện một số nhiệm vụ chứng thực theo quy định của pháp luật.

Theo đánh giá của các chuyên gia pháp lý, việc mở rộng khái niệm này là bước tiến quan trọng, tạo cơ sở pháp lý rõ ràng cho việc tích hợp chức năng chứng thực vào hoạt động công chứng, giảm tải thủ tục hành chính cho người dân.

Ví dụ thực tế: Trước đây, nếu bạn cần chứng thực bản sao hợp đồng mua bán nhà, bạn phải đến UBND xã/phường. Theo quy định mới, bạn có thể yêu cầu công chứng viên tại phòng công chứng thực hiện cả việc chứng thực này, nếu pháp luật có quy định cụ thể. Điều này tiết kiệm thời gian và chi phí đi lại cho người dân.

2. Thẩm quyền bổ nhiệm công chứng viên thay đổi ra sao?

Đây là một trong những điểm mới mang tính đột phá về quản lý nhà nước. Theo khoản 1 Điều 12 Luật Công chứng năm 2026, thẩm quyền bổ nhiệm, miễn nhiệm và bổ nhiệm lại công chứng viên được chuyển từ Bộ trưởng Bộ Tư pháp sang Chủ tịch Ủy ban nhân dân (UBND) cấp tỉnh.

Việc này được thực hiện nhằm cụ thể hóa chủ trương phân cấp, phân quyền trong quản lý nhà nước theo Nghị định 121/2025/NĐ-CP của Chính phủ (có hiệu lực từ ngày 01/01/2026). Điều này giúp địa phương chủ động hơn trong việc quản lý đội ngũ công chứng viên trên địa bàn, nâng cao hiệu quả quản lý và giám sát.

Lưu ý: Các công chứng viên đã được Bộ trưởng Bộ Tư pháp bổ nhiệm trước ngày Luật có hiệu lực (01/7/2026) vẫn được công nhận và tiếp tục hành nghề. Tuy nhiên, các thủ tục bổ nhiệm lại, miễn nhiệm sau đó sẽ do Chủ tịch UBND cấp tỉnh nơi công chứng viên đăng ký hành nghề thực hiện.

3. Giao dịch bắt buộc công chứng được quy định thế nào?

Luật mới quy định rõ: các giao dịch bắt buộc phải công chứng chỉ được xác định trong các văn bản luật do Quốc hội ban hành, không còn giao Chính phủ quy định chi tiết như trước. Điều này được thể hiện tại khoản 1 Điều 5 Luật Công chứng năm 2026.

Danh sách các giao dịch bắt buộc công chứng hiện nay bao gồm:

• Hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản gắn liền với đất (theo Luật Đất đai 2024, Luật Nhà ở 2023).
• Di chúc bằng văn bản (theo Bộ luật Dân sự 2015).
• Hợp đồng tặng cho bất động sản (theo Bộ luật Dân sự 2015).
• Các hợp đồng khác do luật định.

Việc quy định này nhằm đảm bảo tính minh bạch, ổn định và tránh tình trạng các nghị định, thông tư có thể thay đổi thường xuyên, gây khó khăn cho người dân và doanh nghiệp.

Mức phạt vi phạm: Theo Nghị định 117/2025/NĐ-CP (có hiệu lực từ 01/01/2026), hành vi không thực hiện công chứng đối với giao dịch bắt buộc có thể bị phạt từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng đối với cá nhân, và từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng đối với tổ chức.

4. Quy định về điểm chỉ khi công chứng thay đổi thế nào?

Đây là điểm mới được nhiều người quan tâm. Trước đây, nhiều phòng công chứng có thói quen yêu cầu người dân vừa ký tên vừa điểm chỉ vào hợp đồng, dù không cần thiết. Điều này gây phiền hà và làm mất thời gian.

Theo khoản 2 Điều 48 Luật Công chứng năm 2026, công chứng viên không được tự ý yêu cầu người yêu cầu công chứng thực hiện việc ký đồng thời với điểm chỉ. Việc kết hợp điểm chỉ chỉ được thực hiện khi:

• Có đề nghị từ chính người yêu cầu công chứng (ví dụ: người cao tuổi, người yếu tay, hoặc muốn tăng cường bảo mật).
• Trong trường hợp người yêu cầu công chứng không thể ký được (do khuyết tật, ốm đau…).

Tình huống thực tế: Ông A (70 tuổi) đến phòng công chứng để ký hợp đồng tặng cho nhà đất cho con trai. Công chứng viên yêu cầu ông vừa ký vừa điểm chỉ. Theo luật mới, công chứng viên chỉ được yêu cầu ông A ký đơn thuần. Nếu ông A muốn điểm chỉ thêm để tăng độ tin cậy, ông phải chủ động đề nghị.

Lời khuyên từ luật sư: Quý khách nên chủ động thông báo với công chứng viên nếu có nhu cầu điểm chỉ. Nếu công chứng viên tự ý yêu cầu điểm chỉ mà không có lý do chính đáng, quý khách có quyền khiếu nại đến Sở Tư pháp hoặc UBND cấp tỉnh.

5. Lộ trình công chứng bất động sản toàn quốc và các quy định chuyển tiếp

Một điểm mới đáng chú ý khác là việc Chính phủ được giao xây dựng lộ trình thực hiện công chứng các giao dịch bất động sản trên phạm vi toàn quốc (theo Điều 77 Luật Công chứng năm 2026). Tuy nhiên, lộ trình này chỉ được triển khai khi cơ sở dữ liệu công chứng và các cơ sở dữ liệu liên quan (như cơ sở dữ liệu đất đai, nhà ở) được hoàn thiện và kết nối đồng bộ.

Quy định chuyển tiếp (Điều 78 Luật Công chứng năm 2026):

• Trong thời hạn 01 năm kể từ ngày Luật có hiệu lực (tức trước 01/7/2027), các bộ, ngành phải rà soát các quy định về giao dịch bắt buộc công chứng để đảm bảo thống nhất.
• Các công chứng viên đã được bổ nhiệm trước ngày Luật có hiệu lực vẫn tiếp tục hành nghề, nhưng phải đáp ứng các điều kiện mới trong thời hạn 02 năm.
• Các tổ chức hành nghề công chứng đã thành lập trước ngày Luật có hiệu lực được tiếp tục hoạt động, nhưng phải điều chỉnh cơ cấu tổ chức, vốn pháp định theo quy định mới trong thời hạn 03 năm.

Câu hỏi thường gặp

Lời khuyên từ luật sư

Để đảm bảo quyền lợi tối đa khi thực hiện các giao dịch cần công chứng theo Luật mới, chúng tôi khuyên quý khách:

1. Cập nhật ngay quy định mới: Hãy nắm rõ các điểm thay đổi về thẩm quyền, giao dịch bắt buộc và quy trình điểm chỉ để tránh bị nhầm lẫn hoặc bị yêu cầu không đúng.
2. Lựa chọn tổ chức hành nghề công chứng uy tín: Ưu tiên các phòng công chứng hoặc văn phòng công chứng đã hoạt động ổn định, có đội ngũ công chứng viên giàu kinh nghiệm.
3. Kiểm tra kỹ hợp đồng trước khi ký: Dù luật mới có quy định về điểm chỉ, bạn vẫn nên đọc kỹ toàn bộ nội dung hợp đồng trước khi ký. Đừng ngần ngại yêu cầu công chứng viên giải thích các điều khoản khó hiểu.
4. Giữ lại bản sao hợp đồng đã công chứng: Luôn giữ ít nhất một bản sao có chứng thực của hợp đồng đã công chứng để làm căn cứ khi cần thiết.
5. Tham khảo ý kiến luật sư: Đối với các giao dịch phức tạp (mua bán nhà đất, thừa kế, góp vốn…), việc tham khảo ý kiến luật sư trước khi công chứng sẽ giúp bạn tránh được các rủi ro pháp lý tiềm ẩn.

Nếu quý khách cần tư vấn chi tiết hơn về Luật Công chứng sửa đổi 2026 hoặc có vướng mắc trong quá trình thực hiện các giao dịch, đừng ngần ngại liên hệ với chúng tôi qua Hotline: 1900.6588 (miễn phí) hoặc 090 222 9061 (dịch vụ luật sư tư vấn có phí). Chúng tôi luôn sẵn sàng hỗ trợ bạn.