Hướng dẫn thực hiện hợp đồng mua sắm thuốc đấu thầu tập trung Quốc gia 2024-2026

Trong bối cảnh tỷ lệ thực hiện hợp đồng mua sắm thuốc thuộc danh mục đấu thầu tập trung cấp Quốc gia giai đoạn 2024-2026 chỉ mới đạt 36,7% tính đến hết ngày 31/3/2026, Bộ Y tế đã ban hành Công văn 4535/BYT-KHTC (ngày 19/6/2026) nhằm thúc đẩy tiến độ thực hiện và đảm bảo tuân thủ quy định pháp luật. Với tư cách là luật sư tư vấn chuyên sâu về pháp luật đấu thầu và y tế, chúng tôi sẽ phân tích chi tiết các yêu cầu, trách nhiệm và lưu ý quan trọng mà các cơ sở y tế, Sở Y tế và đơn vị liên quan cần biết.

Công văn 4535/BYT-KHTC có hiệu lực khi nào và áp dụng cho ai?

Theo nội dung công văn, đối tượng áp dụng bao gồm:

• Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương.
• Sở Y tế các tỉnh/thành phố và Đơn vị mua sắm tập trung địa phương.
• Y tế các Bộ/Ngành, các Bệnh viện/Viện có giường bệnh trực thuộc Bộ Y tế.
• Trung tâm Mua sắm tập trung thuốc Quốc gia.

Công văn này không phải là văn bản quy phạm pháp luật mới mà là văn bản hành chính nhằm đôn đốc, nhắc nhở và hướng dẫn thực hiện các quy định đã có tại Thông tư số 40/2025/TT-BYT ngày 25/10/2025 của Bộ trưởng Bộ Y tế.

Yêu cầu bắt buộc về tỷ lệ thực hiện hợp đồng mua sắm thuốc là bao nhiêu?

Theo khoản 7 Điều 15 Thông tư số 40/2025/TT-BYT, quy định cụ thể như sau:

• Thuốc thông thường: Người đứng đầu cơ sở y tế và nhà thầu trúng thầu phải chịu trách nhiệm thực hiện tối thiểu 80% giá trị của từng phần trong hợp đồng đã ký.
• Thuốc kiểm soát đặc biệt, dịch truyền: Sau khi báo cáo cơ quan có thẩm quyền, mức tối thiểu là 50% giá trị của từng phần trong hợp đồng đã ký.
• Thuốc cấp cứu, thuốc giải độc, thuốc hiếm: Cơ sở y tế công lập thực hiện theo tình hình thực tế, không bị ràng buộc bởi tỷ lệ tối thiểu nêu trên.

Bên cạnh đó, khoản 4 Điều 18 của cùng Thông tư nhấn mạnh trách nhiệm của Sở Y tế, cơ sở y tế và Đơn vị mua sắm tập trung địa phương trong việc rà soát, tổng hợp nhu cầu và điều tiết thực hiện hợp đồng để bảo đảm sử dụng tối thiểu 80% số lượng thuốc (hoặc 50% đối với thuốc đặc biệt).

Trách nhiệm của người đứng đầu cơ sở y tế khi không đạt tỷ lệ tối thiểu là gì?

Theo quy định tại khoản 7 Điều 15 Thông tư 40/2025/TT-BYT, trong trường hợp cơ sở y tế không thực hiện đủ tỷ lệ tối thiểu (80% hoặc 50% tùy loại thuốc), người đứng đầu cơ sở y tế phải:

• Báo cáo, giải trình lý do với người có thẩm quyền (theo phân cấp quản lý).
• Chịu trách nhiệm theo quy định của pháp luật về hợp đồng kinh tế và các quy định liên quan.

Đáng chú ý, theo Công văn 4535/BYT-KHTC, Bộ Y tế yêu cầu UBND các tỉnh, thành phố chỉ đạo Sở Y tế và các đơn vị liên quan thực hiện nghiêm túc trách nhiệm này. Nếu không đảm bảo tỷ lệ, người đứng đầu phải chủ động báo cáo, giải trình, không được chờ đến khi có thanh tra, kiểm tra.

Tình huống thực tế: Hậu quả khi cơ sở y tế không thực hiện đúng quy định

Giả sử Bệnh viện Đa khoa tỉnh X đã ký hợp đồng mua sắm thuốc kháng sinh trúng thầu với số lượng 100.000 liều, trị giá 2 tỷ đồng. Tuy nhiên, do thay đổi phác đồ điều trị và lượng bệnh nhân giảm, bệnh viện chỉ sử dụng 30.000 liều (tương đương 30% giá trị hợp đồng).

Theo quy định, mức tối thiểu phải đạt 80% (tức 80.000 liều). Trong trường hợp này, người đứng đầu bệnh viện (Giám đốc) phải:

1. Lập báo cáo giải trình gửi Sở Y tế và UBND tỉnh.
2. Phân tích nguyên nhân khách quan (thay đổi nhu cầu, dịch bệnh) và chủ quan (thiếu kế hoạch, mua sắm dư thừa).
3. Đề xuất phương án điều tiết (chuyển thuốc sang cơ sở y tế khác hoặc thương lượng với nhà thầu).

Nếu không thực hiện báo cáo hoặc báo cáo không thuyết phục, Giám đốc bệnh viện có thể bị xem xét trách nhiệm kỷ luật theo quy định của Luật Cán bộ, công chức và các quy định liên quan.

Lời khuyên từ luật sư: 5 điểm cần lưu ý để tuân thủ Công văn 4535/BYT-KHTC

1. Rà soát ngay hợp đồng hiện tại: Các cơ sở y tế cần kiểm tra tỷ lệ thực hiện của từng phần trong hợp đồng đã ký. Nếu đang thấp hơn 80% (hoặc 50% đối với thuốc đặc biệt), cần có kế hoạch tăng cường sử dụng hoặc điều tiết ngay.
2. Chủ động báo cáo khi cần thiết: Nếu dự kiến không đạt tỷ lệ tối thiểu, người đứng đầu phải lập hồ sơ giải trình, nêu rõ nguyên nhân và đề xuất phương án xử lý. Việc chậm trễ báo cáo có thể bị coi là vi phạm trách nhiệm.
3. Tăng cường phối hợp liên đơn vị: Sở Y tế và Đơn vị mua sắm tập trung địa phương cần có cơ chế điều tiết giữa các cơ sở y tế trên địa bàn để tối ưu hóa việc sử dụng thuốc, tránh lãng phí.
4. Lưu ý ngoại lệ cho thuốc đặc thù: Đối với thuốc cấp cứu, giải độc, hiếm, cơ sở y tế công lập được thực hiện theo tình hình thực tế, không bị ràng buộc bởi tỷ lệ tối thiểu. Tuy nhiên, cần có văn bản ghi nhận và báo cáo để minh bạch.
5. Đảm bảo tuân thủ Thông tư 40/2025/TT-BYT: Công văn 4535/BYT-KHTC chỉ là văn bản nhắc nhở. Căn cứ pháp lý chính vẫn là Thông tư 40/2025/TT-BYT, nơi quy định chi tiết trách nhiệm và nghĩa vụ của các bên.

Theo đánh giá của các chuyên gia pháp lý, việc thực hiện hợp đồng mua sắm thuốc đấu thầu tập trung cấp Quốc gia không chỉ là nghĩa vụ pháp lý mà còn là yếu tố then chốt để đảm bảo nguồn cung thuốc ổn định, giá cả hợp lý cho người bệnh. Các cơ sở y tế cần coi đây là ưu tiên hàng đầu trong quản lý tài chính và kế hoạch mua sắm.

Câu hỏi thường gặp