Bạn cần biết: 6 nguyên tắc mới trong hoạt động lập pháp và giám sát của Quốc hội 2026

Trong bối cảnh năm 2026 là năm đầu tiên thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và năm đầu của nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đã có những chỉ đạo quan trọng tại cuộc họp giao ban giữa lãnh đạo Quốc hội với các cơ quan của Quốc hội, Văn phòng Quốc hội diễn ra chiều ngày 6/7/2026. Bài viết này sẽ phân tích chi tiết các yêu cầu mới, giúp bạn nắm bắt kịp thời định hướng pháp lý quan trọng.

Quốc hội đổi mới tư duy tham mưu như thế nào trong 6 tháng cuối năm 2026?

Theo Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, điểm nghẽn hiện nay không còn chủ yếu nằm ở chủ trương, mà ở chất lượng tổ chức thực hiện. Không phải thiếu việc để làm, mà là có việc làm rồi nhưng hiệu quả chưa thật sự tương xứng. Việc phối hợp giữa một số cơ quan có lúc còn chưa thật nhịp nhàng; chuyển đổi số và ứng dụng dữ liệu trong tham mưu, phục vụ chưa đáp ứng yêu cầu mới.

Cụ thể, các cơ quan của Quốc hội phải chuyển mạnh từ tư duy xử lý công việc sang tư duy kiến tạo giải pháp, từ phản ứng sang chủ động. Mỗi cơ quan cần tự đặt ba câu hỏi trước mỗi quyết định: Đã đúng chủ trương chưa? Đã mang lại giá trị cao nhất chưa? Đã làm hết trách nhiệm của mình chưa?

“Mỗi đồng chí luôn tự đặt cho mình 3 câu hỏi trước mỗi quyết định và mỗi công việc: Đã đúng chủ trương chưa? Đã mang lại giá trị cao nhất chưa? Đã làm hết trách nhiệm của mình chưa? Nếu mỗi người đều trả lời được 3 câu hỏi đó bằng hành động và kết quả cụ thể thì chất lượng hoạt động của Quốc hội chắc chắn sẽ có bước chuyển biến mạnh mẽ hơn.” — Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn

Kết quả hoạt động của Quốc hội 6 tháng đầu năm 2026 có gì nổi bật?

Theo báo cáo tại cuộc họp, trong 6 tháng đầu năm 2026, các cơ quan khối Quốc hội đã đạt được nhiều kết quả quan trọng. Trong số 164 nhiệm vụ đang triển khai, có 12 nhiệm vụ thường xuyên, 114 nhiệm vụ đã hoàn thành, 38 nhiệm vụ đang triển khai, không có nhiệm vụ quá hạn.

Các thành tựu đáng chú ý bao gồm:

• Tham mưu triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, xây dựng Chương trình hành động của Đảng ủy Quốc hội và phối hợp tổ chức 7 Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt Nghị quyết của Trung ương.
• Tham mưu tổ chức thành công cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026 – 2031.
• Tham mưu tổ chức thành công Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI và 5 phiên họp của Ủy ban Thường vụ Quốc hội.
• Trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội thông qua 17 nghị quyết về các vấn đề quan trọng khác thuộc thẩm quyền.
• Tham mưu trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành 281 nghị quyết về tổ chức bộ máy, công tác nhân sự và hoạt động của đại biểu Quốc hội, Đoàn đại biểu Quốc hội, Hội đồng nhân dân.
• Đưa vào vận hành chính thức Hệ thống Quản lý văn bản và điều hành điện tử, App Quốc hội 2.0.

Yêu cầu mới về hoàn thiện thể chế và nâng cao chất lượng thực thi là gì?

Chủ tịch Quốc hội yêu cầu tiếp tục lấy hoàn thiện thể chế là nhiệm vụ trọng tâm. Các cơ quan tập trung chuẩn bị thật tốt các nội dung trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất và Kỳ họp thường lệ cuối năm; bảo đảm thể chế hóa đầy đủ, kịp thời các chủ trương của Đảng.

Mỗi dự án luật, nghị quyết phải thực sự tháo gỡ được điểm nghẽn của thực tiễn, góp phần kiến tạo phát triển. Kiên quyết không trình những nội dung chưa chuẩn bị kỹ, chưa bảo đảm chất lượng. Đặc biệt, mỗi dự án luật phải góp phần tháo gỡ ít nhất một điểm nghẽn của thực tiễn.

Tình huống thực tế

Chẳng hạn, trong lĩnh vực đất đai, nếu một dự thảo luật mới chỉ sao chép các quy định hiện hành mà không đề xuất giải pháp cụ thể để rút ngắn thời gian cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (hiện trung bình 30-45 ngày theo quy định cũ), thì dự thảo đó sẽ bị từ chối trình theo chỉ đạo mới của Chủ tịch Quốc hội.

Chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong Quốc hội được đẩy mạnh ra sao?

Theo chỉ đạo của Chủ tịch Quốc hội, chuyển đổi số không chỉ là ứng dụng công nghệ, mà phải trở thành phương thức quản trị mới. Các cơ quan phải khai thác hiệu quả dữ liệu, đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo, giảm tối đa thủ tục trung gian, rút ngắn thời gian xử lý công việc.

Văn phòng Quốc hội được yêu cầu tiếp tục đổi mới mạnh mẽ công tác tham mưu, phục vụ theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại; đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, giảm tối đa các khâu trung gian, giấy tờ, hội họp không cần thiết.

Giám sát của Quốc hội thay đổi thế nào để đi vào thực chất?

Chủ tịch Quốc hội lưu ý giám sát phải đi vào thực chất; theo đến cùng việc thực hiện các kết luận, kiến nghị; tăng cường hậu kiểm, kiểm đếm và làm rõ trách nhiệm. Mỗi quyết sách của Quốc hội phải bảo đảm căn cứ chính trị đúng, cơ sở pháp lý vững, luận cứ khoa học chắc và tính khả thi cao.

Hội đồng Dân tộc và các Ủy ban của Quốc hội tiếp tục nâng cao chất lượng tham mưu, thẩm tra và giám sát. Mỗi báo cáo thẩm tra phải thực sự có chính kiến, có phản biện, có kiến nghị rõ ràng; mỗi cuộc giám sát phải tạo được chuyển biến thực chất trong tổ chức thực hiện.

Kỷ luật, kỷ cương và trách nhiệm người đứng đầu được siết chặt ra sao?

Chủ tịch Quốc hội đề nghị tiếp tục siết chặt kỷ luật, kỷ cương, nâng cao trách nhiệm người đứng đầu. Mọi nhiệm vụ phải được thực hiện theo nguyên tắc: rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ tiến độ, rõ sản phẩm và rõ kết quả.

Các Phó Chủ tịch Quốc hội tiếp tục phát huy vai trò, trách nhiệm trên từng lĩnh vực được phân công; bám sát chương trình, kế hoạch; tăng cường làm việc trực tiếp với Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban và Văn phòng Quốc hội; chủ động tháo gỡ khó khăn, kiểm tra, đôn đốc đến cùng về kết quả thực hiện.

Lời khuyên từ luật sư

Dựa trên định hướng mới của Quốc hội, chúng tôi khuyến nghị bạn đọc lưu ý các điểm sau:

1. Theo dõi sát các dự thảo luật và nghị quyết mới trình tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất và Kỳ họp thường lệ cuối năm 2026, vì đây là những văn bản được kỳ vọng sẽ tháo gỡ điểm nghẽn thực tiễn.
2. Chú ý đến các nghị quyết giám sát của Ủy ban Thường vụ Quốc hội (281 nghị quyết đã ban hành về tổ chức bộ máy, nhân sự) vì chúng tác động trực tiếp đến hoạt động của doanh nghiệp và người dân.
3. Tận dụng các nền tảng số như App Quốc hội 2.0 để tiếp cận thông tin pháp luật nhanh chóng, chính xác hơn.
4. Theo dõi các kết luận giám sát vì Quốc hội sẽ theo đến cùng việc thực hiện các kiến nghị, tăng cường hậu kiểm.
5. Chuẩn bị hồ sơ pháp lý kỹ lưỡng khi có các thủ tục hành chính liên quan đến cơ quan Quốc hội, vì yêu cầu về chất lượng và tính khả thi ngày càng cao.

Bài viết được thực hiện dựa trên thông tin từ Cổng Thông tin điện tử Bộ Tư pháp (phapluat.gov.vn) và các nguồn chính thống khác. Để được tư vấn pháp lý chi tiết, vui lòng liên hệ với chúng tôi.