Hướng dẫn chi tiết tiêu chí, định mức phân bổ ngân sách Chương trình chăm sóc sức khỏe, dân số 2026-2030

Bạn đang tìm hiểu về cách thức phân bổ ngân sách cho các hoạt động chăm sóc sức khỏe và dân số? Hay đơn vị của bạn đang chuẩn bị hồ sơ đề xuất nguồn vốn từ Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026-2030? Chúng tôi sẽ giải thích rõ ràng các quy định mới nhất theo Quyết định số 22/2025/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, giúp bạn dễ dàng nắm bắt và áp dụng.## Nguyên tắc phân bổ ngân sách trung ương được quy định thế nào?Theo Quyết định số 22/2025/QĐ-TTg, ngân sách trung ương phân bổ cho các bộ, cơ quan trung ương và hỗ trợ có mục tiêu cho địa phương phải bảo đảm các nguyên tắc sau: – Công khai, minh bạch, tiết kiệm và hiệu quả, tuân thủ quy định của Luật Đầu tư công, Luật Ngân sách nhà nước và các văn bản pháp luật liên quan. – Quản lý thống nhất về mục tiêu, cơ chế, chính sách, tiêu chí và định mức phân bổ. – Không trùng lặp với các chương trình mục tiêu quốc gia khác, chương trình, dự án khác và các hoạt động thuộc nhiệm vụ quản lý nhà nước đã được bố trí kinh phí chi thường xuyên hằng năm. – Khuyến khích, huy động sự tham gia, đóng góp hợp pháp của tổ chức, gia đình, cá nhân trong công tác chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển.Cụ thể, ngân sách trung ương hỗ trợ ngân sách địa phương thực hiện Chương trình trong giai đoạn 2026 – 2030 theo nguyên tắc sau:Thứ nhất, ngân sách trung ương hỗ trợ các địa phương nhận bổ sung cân đối từ ngân sách trung ương và địa phương có tỷ lệ điều tiết các khoản thu phân chia phần ngân sách địa phương hưởng 100% nhưng không nhận bổ sung cân đối từ ngân sách trung ương. Ưu tiên vùng có điều kiện kinh tế – xã hội khó khăn, vùng có điều kiện kinh tế – xã hội đặc biệt khó khăn, miền núi, biên giới, hải đảo cần tăng cường năng lực y tế cơ sở, y tế dự phòng, dân số và phát triển.Thứ hai, các địa phương tự cân đối ngân sách có trách nhiệm bố trí ngân sách địa phương để thực hiện Chương trình. Ngân sách trung ương chỉ hỗ trợ các địa phương này thực hiện một số nhiệm vụ ưu tiên về phòng, chống chủ động dịch bệnh truyền nhiễm nguy hiểm theo tiêu chí, hệ số quy định tại khoản 2 Điều 4 Quyết định này.## Tiêu chí phân bổ ngân sách cho các Bộ, cơ quan trung ương là gì?Theo Quyết định, ngân sách trung ương bố trí cho các Bộ, cơ quan trung ương để thực hiện Chương trình được xác định căn cứ các tiêu chí sau:– Nhiệm vụ được giao chủ trì thực hiện tại quyết định phê duyệt Chương trình của cấp có thẩm quyền. Nhiệm vụ, dự án đầu tư phải tuân thủ đúng quy định pháp luật ngân sách nhà nước, đầu tư công. – Khối lượng nhiệm vụ, tiến độ thực hiện và nhu cầu vốn để thực hiện nhiệm vụ của Chương trình theo kế hoạch đầu tư công trung hạn, hằng năm và dự toán ngân sách trung ương hằng năm được cấp có thẩm quyền phê duyệt. – Nội dung, tính chất và phạm vi nhiệm vụ phải phù hợp với chức năng nhiệm vụ, không trùng lặp về nội dung chi và đối tượng thụ hưởng với nhiệm vụ đã phân cấp cho địa phương hoặc các chương trình khác. – Kết quả thực hiện nhiệm vụ và kết quả giải ngân vốn của các Bộ, cơ quan trung ương năm trước liền kề và 6 tháng đầu năm thực hiện.Đáng chú ý, Bộ Y tế chủ trì tổng hợp, đề xuất phương án phân bổ cụ thể kế hoạch đầu tư công vốn ngân sách trung ương trung hạn, hằng năm và dự toán chi ngân sách trung ương hằng năm cho các Bộ, cơ quan trung ương. Tổng mức này không vượt quá 10% tổng ngân sách bố trí thực hiện Chương trình giai đoạn 2026 – 2030 và hằng năm trong giai đoạn.## Định mức phân bổ ngân sách cho địa phương được tính như thế nào?Căn cứ tổng dự toán ngân sách trung ương, kế hoạch đầu tư công vốn ngân sách trung ương thực hiện Chương trình được cấp có thẩm quyền giao, nghị quyết của Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quy định nguyên tắc, tiêu chí, định mức phân bổ ngân sách nhà nước của Chương trình tại địa phương và điều kiện thực tế của địa phương, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh xây dựng phương án phân bổ ngân sách trung ương của Chương trình, trình Hội đồng nhân dân cùng cấp quyết định theo quy định.Trường hợp cần phân cấp, UBND cấp tỉnh trình HĐND cùng cấp quyết định việc phân cấp cho HĐND cấp xã quyết định phân bổ, điều chỉnh kế hoạch đầu tư công trung hạn, hằng năm vốn ngân sách trung ương chi tiết theo dự án thành phần, danh mục và mức vốn bố trí thực hiện dự án, nhiệm vụ đầu tư công của Chương trình.Việc phân bổ ngân sách trung ương tại địa phương phải bảo đảm không trùng lặp nội dung, đối tượng với các chương trình mục tiêu quốc gia, chương trình, dự án khác thực hiện trên cùng địa bàn và ưu tiên vùng có điều kiện kinh tế – xã hội khó khăn, vùng có điều kiện kinh tế – xã hội đặc biệt khó khăn, miền núi, biên giới, hải đảo.## Xử lý thế nào khi nhu cầu thực tế khác với mức hỗ trợ theo tiêu chí?Quyết định quy định rõ hai trường hợp cụ thể:Trường hợp 1: Nhu cầu thấp hơn mức hỗ trợ Nếu nhu cầu của các Bộ, cơ quan trung ương, địa phương thấp hơn mức ngân sách trung ương hỗ trợ tính theo tiêu chí, hệ số phân bổ tại Quyết định này, bố trí ngân sách trung ương hỗ trợ bằng nhu cầu. Phần chênh lệch còn dư được phân bổ tiếp cho các địa phương khác trên cơ sở mục tiêu, nhiệm vụ, nhu cầu thực tế, khả năng hấp thụ vốn và kết quả thực hiện, giải ngân. Ưu tiên cho các địa phương có điều kiện kinh tế – xã hội đặc biệt khó khăn, vùng có điều kiện kinh tế – xã hội khó khăn, miền núi, biên giới, hải đảo.Trường hợp 2: Nhu cầu cao hơn mức hỗ trợ Nếu nhu cầu của các Bộ, cơ quan trung ương, địa phương cao hơn mức hỗ trợ ngân sách trung ương tính theo tiêu chí, hệ số phân bổ tại Quyết định này, bố trí ngân sách trung ương bằng mức tính theo tiêu chí, hệ số của Quyết định này. Các Bộ, cơ quan trung ương, địa phương chịu trách nhiệm tự cân đối, huy động nguồn lực khác để thực hiện, bảo đảm hoàn thành mục tiêu, nhiệm vụ của Chương trình, không để xảy ra nợ đọng xây dựng cơ bản.## Xử lý thế nào khi có chia tách, sáp nhập đơn vị hành chính?Quyết định quy định rõ nguyên tắc xử lý khi có thay đổi về tổ chức hành chính:– Đối với đơn vị mới được sáp nhập từ hai đơn vị hành chính hoặc cơ quan hoặc đơn vị trở lên: Phân bổ ngân sách trung ương bằng tổng mức đã phân bổ cho từng đơn vị hành chính, cơ quan, đơn vị trước khi sáp nhập, bảo đảm việc thực hiện các mục tiêu, nhiệm vụ, hoạt động, dự án của Chương trình liên tục, có tính kế thừa, không gián đoạn.– Đối với đơn vị mới được chia tách: Phân bổ ngân sách trung ương tương ứng theo các nhiệm vụ, nội dung, hoạt động, dự án được phân chia từ đơn vị hành chính hoặc cơ quan hoặc đơn vị trước chia tách cho đơn vị mới theo quyết định của cấp có thẩm quyền.## Tình huống thực tế: Địa phương miền núi được hưởng lợi như thế nào?Giả sử tỉnh A là một tỉnh miền núi, biên giới, có điều kiện kinh tế – xã hội đặc biệt khó khăn, nhận bổ sung cân đối từ ngân sách trung ương. Theo Quyết định số 22/2025/QĐ-TTg, tỉnh A sẽ được ưu tiên hỗ trợ ngân sách để tăng cường năng lực y tế cơ sở, y tế dự phòng, dân số và phát triển. Nếu nhu cầu thực tế của tỉnh A là 50 tỷ đồng nhưng mức hỗ trợ tính theo tiêu chí là 60 tỷ đồng, tỉnh A sẽ được nhận đúng 50 tỷ đồng (bằng nhu cầu). Phần chênh lệch 10 tỷ đồng sẽ được phân bổ tiếp cho các địa phương khó khăn khác.Ngược lại, nếu tỉnh A có nhu cầu 70 tỷ đồng nhưng mức hỗ trợ tính theo tiêu chí chỉ là 60 tỷ đồng, tỉnh A sẽ chỉ nhận được 60 tỷ đồng từ ngân sách trung ương và phải tự cân đối, huy động thêm 10 tỷ đồng từ các nguồn lực khác để hoàn thành mục tiêu.## Lời khuyên từ luật sư

1. Nắm vững tiêu chí ưu tiên: Các địa phương thuộc vùng khó khăn, miền núi, biên giới, hải đảo cần chủ động xây dựng kế hoạch chi tiết, bám sát các tiêu chí ưu tiên để tối đa hóa khả năng tiếp cận nguồn vốn.
2. Chuẩn bị hồ sơ minh bạch: Hồ sơ đề xuất ngân sách cần thể hiện rõ mục tiêu, chỉ tiêu, nhiệm vụ, nội dung hoạt động, tiến độ thực hiện và kết quả giải ngân năm trước (nếu có) để tăng tính thuyết phục.
3. Tránh trùng lặp nội dung: Rà soát kỹ các chương trình mục tiêu quốc gia, chương trình, dự án khác đã và đang thực hiện trên cùng địa bàn để tránh trùng lặp về nội dung chi và đối tượng thụ hưởng.
4. Chủ động huy động nguồn lực: Trong trường hợp nhu cầu vượt quá mức hỗ trợ, địa phương cần có phương án tự cân đối, huy động nguồn lực hợp pháp khác và cam kết không để xảy ra nợ đọng xây dựng cơ bản.
5. Theo dõi tiến độ giải ngân: Kết quả giải ngân vốn năm trước là một trong những tiêu chí quan trọng để phân bổ ngân sách năm sau. Cần đẩy nhanh tiến độ thực hiện và giải ngân để không bị cắt giảm trong các kỳ phân bổ tiếp theo.