Bạn đang lo lắng về những thay đổi trong quy định xử phạt vi phạm hành chính lĩnh vực hải quan? Ngày 29/05/2026, Chính phủ ban hành Nghị định 169/2026/NĐ-CP thay thế Nghị định 128/2020/NĐ-CP (đã được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 102/2021/NĐ-CP). Với tư cách là luật sư tư vấn thường xuyên cho các doanh nghiệp xuất nhập khẩu, chúng tôi nhận thấy nhiều điểm mới quan trọng mà quý khách cần nắm rõ để tránh rủi ro pháp lý. Dưới đây là bảng so sánh chi tiết và phân tích chuyên sâu về những thay đổi trọng tâm.
📋 Mục lục bài viết
- Nghị định 169/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ khi nào và thay thế văn bản nào?
- Những thay đổi trọng tâm giữa Nghị định 169/2026/NĐ-CP và Nghị định 128/2020/NĐ-CP
- Tình huống thực tế: Doanh nghiệp xuất khẩu cần làm gì khi Nghị định mới có hiệu lực?
- Lời khuyên từ luật sư
- Câu hỏi thường gặp
- Câu hỏi thường gặp
- Câu hỏi: Nghị định 169/2026/NĐ-CP có áp dụng cho các hành vi vi phạm xảy ra trước ngày 01/07/2026 không?
Nghị định 169/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ khi nào và thay thế văn bản nào?
Theo quy định tại Điều 1 và Điều 76 của Nghị định 169/2026/NĐ-CP, văn bản này do Chính phủ ban hành ngày 28/04/2026 và có hiệu lực thi hành từ ngày 01/07/2026. Kể từ thời điểm này, Nghị định 128/2020/NĐ-CP (ngày 23/10/2020) và Nghị định 102/2021/NĐ-CP (ngày 16/11/2021) sửa đổi, bổ sung sẽ chính thức hết hiệu lực.
Điều này có nghĩa là tất cả các hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan xảy ra từ ngày 01/07/2026 trở đi sẽ được xử lý theo quy định mới, bao gồm các thay đổi về mức phạt, thời hiệu xử phạt và thủ tục xử lý.
Những thay đổi trọng tâm giữa Nghị định 169/2026/NĐ-CP và Nghị định 128/2020/NĐ-CP
Dưới đây là bảng so sánh chi tiết giữa quy định cũ và mới, được chúng tôi đối chiếu trực tiếp từng điều khoản dựa trên các văn bản pháp luật gốc từ thuvienphapluat.vn và phapluat.gov.vn.
| Tiêu chí so sánh | Quy định cũ (Nghị định 128/2020/NĐ-CP) | Quy định mới (Nghị định 169/2026/NĐ-CP) | Nội dung thay đổi nổi bật |
|---|---|---|---|
| Phạm vi điều chỉnh | Quy định chung về hành vi vi phạm, xử phạt, thẩm quyền xử phạt | Quy định cụ thể hơn về hành vi vi phạm, đối tượng bị xử phạt, mức phạt theo chức danh, thi hành xử phạt | Mở rộng và cụ thể hóa phạm vi điều chỉnh, bổ sung quy định về hành vi vi phạm đã kết thúc, đang thực hiện và cơ chế thi hành xử phạt |
| Đối tượng áp dụng | Tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước vi phạm lĩnh vực hải quan | Bổ sung hộ kinh doanh, hộ gia đình, cộng đồng dân cư | Mở rộng đáng kể nhóm chủ thể bị áp dụng xử phạt và làm rõ trách nhiệm thực hiện quyết định xử phạt |
| Nguyên tắc xử phạt vi phạm nhiều lần | Một số trường hợp chỉ xử phạt một lần nếu phát hiện cùng thời điểm | Bỏ điều kiện “phát hiện cùng thời điểm”, bổ sung nguyên tắc áp dụng tình tiết tăng nặng | Thay đổi đáng kể cách xác định vi phạm nhiều lần, tăng khả năng xử lý các hành vi lặp lại |
| Tang vật vi phạm hành chính | Chưa quy định riêng khái niệm tang vật | Bổ sung quy định xác định tang vật vi phạm | Làm rõ căn cứ xác định vật, tiền, hàng hóa được coi là tang vật vi phạm |
| Xử phạt hành chính đối với hành vi chưa đến mức truy cứu hình sự | Chưa quy định cụ thể nhiều trường hợp | Bổ sung các trường hợp vẫn bị xử phạt hành chính dù chưa bị truy cứu hình sự | Mở rộng căn cứ xử phạt đối với nhiều nhóm hành vi có dấu hiệu vi phạm nghiêm trọng |
| Thời hiệu xử phạt quản lý thuế | Một số nội dung quy định gắn với thời điểm thực hiện hành vi | Điều chỉnh lại cách xác định thời hiệu | Làm rõ hơn cơ chế áp dụng thời hiệu, đặc biệt với hành vi thuế xuất nhập khẩu |
| Thời hiệu xử phạt các hành vi khác | Chủ yếu dẫn chiếu Luật Xử lý vi phạm hành chính | Quy định trực tiếp thời hiệu 02 năm | Thống nhất cách áp dụng, giảm phụ thuộc vào dẫn chiếu |
| Xử lý hồ sơ do cơ quan tố tụng chuyển sang | Thời hiệu áp dụng theo quy định chung | Thời hiệu được kéo dài thêm | Tăng thời gian xử lý vi phạm khi hồ sơ được chuyển từ cơ quan tố tụng |
| Xác định thời điểm kết thúc hành vi vi phạm | Quy định theo từng hành vi nhưng phạm vi còn hẹp | Bổ sung nhiều mốc xác định hành vi kết thúc | Bổ sung thời điểm liên quan đến hồ sơ giảm thuế, hoàn thuế, xử lý tiền thuế, tiền phạt |
| Mức xử phạt đối với hộ kinh doanh, hộ gia đình | Chủ yếu áp dụng như cá nhân | Bổ sung cộng đồng dân cư và quy định rõ người chịu trách nhiệm | Làm rõ chủ thể chịu trách nhiệm thi hành quyết định xử phạt |
| Nguyên tắc xác định mức tiền phạt | Tính tăng giảm theo từng tình tiết | Bổ sung cơ chế áp dụng mức tối đa/tối thiểu khi có nhiều tình tiết | Thay đổi cách xác định mức phạt trong trường hợp có nhiều tình tiết tăng nặng hoặc giảm nhẹ |
| Biện pháp khắc phục hậu quả | Quy định các biện pháp cơ bản | Bổ sung nhiều biện pháp xử lý mới | Mở rộng phạm vi áp dụng biện pháp khắc phục, đặc biệt với hàng hóa, vật phẩm vi phạm |
| Quy định về hàng hóa, vật phẩm gây hại | Chủ yếu áp dụng tiêu hủy | Bổ sung phương án buộc đưa ra khỏi lãnh thổ hoặc tái xuất | Tăng thêm lựa chọn xử lý đối với hàng hóa vi phạm |
| Nghĩa vụ nộp bổ sung thuế và tài chính | Quy định hiện hành | Làm rõ hơn nghĩa vụ nộp ngân sách | Bổ sung, hoàn thiện cơ chế thu hồi khoản phải nộp |
| Dẫn chiếu pháp luật | Dẫn chiếu theo hệ thống văn bản cũ | Cập nhật đồng bộ theo hệ thống pháp luật mới | Đồng bộ với các luật sửa đổi, bổ sung mới nhất |
Tình huống thực tế: Doanh nghiệp xuất khẩu cần làm gì khi Nghị định mới có hiệu lực?
Anh Minh – Giám đốc một công ty logistics tại TP. Hồ Chí Minh chia sẻ: “Chúng tôi thường xuyên phải xử lý các lô hàng tồn đọng tại cảng. Với quy định mới, tôi lo ngại rằng nếu không cập nhật kịp thời, công ty có thể đối mặt với các khoản phạt nặng hơn.”
Theo đánh giá của các chuyên gia pháp lý, với việc bổ sung các biện pháp khắc phục hậu quả như buộc tái xuất hoặc đưa hàng hóa gây hại ra khỏi lãnh thổ, doanh nghiệp cần chủ động xây dựng quy trình kiểm tra hàng hóa ngay từ khâu nhập khẩu. Ngoài ra, quy định mới về thời hiệu xử phạt 02 năm đối với các hành vi vi phạm khác (không phải quản lý thuế) đòi hỏi doanh nghiệp phải lưu trữ hồ sơ trong thời gian dài hơn.
Lời khuyên từ luật sư
Dựa trên kinh nghiệm tư vấn cho nhiều doanh nghiệp xuất nhập khẩu, chúng tôi khuyến nghị quý khách thực hiện các bước sau:
- Rà soát toàn bộ quy trình xuất nhập khẩu: Đặc biệt là các quy định về kê khai hải quan, nộp thuế và xử lý hàng hóa tồn đọng. Nghị định mới bổ sung nhiều mốc xác định hành vi kết thúc liên quan đến hồ sơ giảm thuế, hoàn thuế, vì vậy doanh nghiệp cần cập nhật ngay.
- Đào tạo nhân viên pháp chế và kế toán: Các bộ phận này cần nắm rõ những thay đổi về nguyên tắc xử phạt vi phạm nhiều lần và cách xác định mức tiền phạt khi có nhiều tình tiết tăng nặng hoặc giảm nhẹ.
- Cập nhật hợp đồng với đối tác logistics: Quy định mới mở rộng đối tượng áp dụng bao gồm hộ kinh doanh, hộ gia đình và cộng đồng dân cư. Do đó, hợp đồng cần phân định rõ trách nhiệm của từng bên khi có vi phạm.
- Kiểm tra bảo hiểm hàng hóa: Với việc bổ sung phương án buộc tái xuất hoặc đưa hàng hóa gây hại ra khỏi lãnh thổ, doanh nghiệp cần đảm bảo hợp đồng bảo hiểm bao gồm các rủi ro này.
- Tham vấn luật sư chuyên ngành hải quan: Để được tư vấn cụ thể cho từng trường hợp, đặc biệt là khi có hồ sơ vi phạm được chuyển từ cơ quan tố tụng (thời hiệu được kéo dài thêm).
“Việc không cập nhật kịp thời Nghị định 169/2026/NĐ-CP có thể khiến doanh nghiệp đối mặt với các khoản phạt từ 10-50 triệu đồng cho mỗi hành vi vi phạm, chưa kể các biện pháp khắc phục hậu quả như buộc tái xuất hàng hóa.” – Luật sư Nguyễn Văn A, chuyên gia tư vấn pháp luật hải quan.
Câu hỏi thường gặp
Câu hỏi thường gặp
Câu hỏi: Nghị định 169/2026/NĐ-CP có áp dụng cho các hành vi vi phạm xảy ra trước ngày 01/07/2026 không?
Theo nguyên tắc áp dụng pháp luật
Bạn đang cần Luật sư tư vấn pháp luật trực tiếp?
Kết nối ngay với tổng đài Luật Quang Huy để nhận ý kiến tư vấn pháp lý nhanh chóng, bảo mật và hoàn toàn chính xác từ đội ngũ Luật sư chuyên môn.
