HĐND kiểm soát quyền lực địa phương: 5 điểm mới nhiệm kỳ 2026-2031

Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, yêu cầu về kiểm soát quyền lực tại các địa phương chưa bao giờ cấp thiết hơn thế. Tại Hội nghị Hội đồng nhân dân toàn quốc triển khai phương hướng, nhiệm vụ nhiệm kỳ 2026-2031 diễn ra sáng 28/5, Ủy viên Bộ Chính trị, Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú đã đưa ra những chỉ đạo quan trọng, yêu cầu HĐND các cấp phải thực sự là cơ quan kiểm soát quyền lực hiệu quả tại địa phương. Bài viết này sẽ phân tích chi tiết những nội dung cốt lõi và ý nghĩa thực tiễn của định hướng này.

HĐND phải kiểm soát quyền lực như thế nào theo chỉ đạo mới?

Theo đồng chí Trần Cẩm Tú, mô hình chính quyền địa phương hai cấp đi đôi với đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, trao cho địa phương nhiều thẩm quyền hơn. Do đó, yêu cầu kiểm tra, giám sát, kiểm soát quyền lực càng phải chặt chẽ hơn để phòng, chống, khắc phục tình trạng thực hiện không đúng thẩm quyền hoặc lạm dụng quyền lực trong thực thi công vụ.

“Đây phải là nguyên tắc bất di bất dịch trong công tác xây dựng Đảng, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Hội đồng nhân dân phải thực hiện tốt chức năng giám sát đối với hoạt động của Ủy ban nhân dân và các cơ quan trong bộ máy chính quyền; kiên quyết khắc phục tình trạng buông lỏng giám sát hoặc giám sát hình thức” – Ủy viên Bộ Chính trị, Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú.

Những hạn chế nào cần được khắc phục trong hoạt động của HĐND?

Nhìn lại nhiệm kỳ 2021-2026, Thường trực Ban Bí thư đã thẳng thắn chỉ ra những tồn tại cần được khắc phục ngay trong nhiệm kỳ tới:

• Vai trò lãnh đạo của cấp ủy đối với HĐND có nơi, có lúc chưa thật sự sâu sát, toàn diện.
• Chất lượng giám sát chưa cao và chưa đồng đều giữa các cấp, các địa phương.
• Việc theo dõi, đôn đốc thực hiện kiến nghị sau giám sát còn thiếu quyết liệt, chưa đi đến cùng.
• Công tác phối hợp giữa các cơ quan còn thiếu kịp thời, chặt chẽ và chưa đồng bộ.

Nhiệm vụ trọng tâm của HĐND nhiệm kỳ 2026-2031 là gì?

Nhiệm kỳ 2026-2031 được xác định có ý nghĩa rất quan trọng, là giai đoạn quyết liệt thực hiện các mục tiêu chiến lược đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2045. Theo đó, HĐND các cấp phải tập trung vào các nhiệm vụ sau:

1. Đổi mới phương thức lãnh đạo của cấp ủy đối với HĐND theo hướng khoa học, chuyên nghiệp và hiệu quả hơn.
2. Nâng cao chất lượng ban hành nghị quyết, bảo đảm mọi nghị quyết quan trọng đều bám sát chủ trương của Đảng, phù hợp thực tiễn và có tính khả thi cao.
3. Tăng cường kiểm tra, giám sát việc tổ chức thực hiện các nghị quyết của HĐND; kịp thời phát hiện, chấn chỉnh biểu hiện hình thức, né tránh trách nhiệm.
4. Kiểm soát quyền lực chặt chẽ tại địa phương, đặc biệt khi phân cấp, phân quyền mạnh hơn cho cấp dưới.
5. Xây dựng đội ngũ đại biểu HĐND thật sự tiêu biểu về bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức, năng lực thực tiễn và tinh thần trách nhiệm trước nhân dân.

Tình huống thực tế: Kiểm soát quyền lực trong thực thi công vụ

Một ví dụ cụ thể về tầm quan trọng của kiểm soát quyền lực: Khi một địa phương được phân cấp thẩm quyền quyết định các dự án đầu tư công trị giá hàng trăm tỷ đồng, nếu không có cơ chế giám sát chặt chẽ từ HĐND, rất dễ xảy ra tình trạng lạm dụng quyền lực, quyết định sai thẩm quyền hoặc thiếu minh bạch. Theo chỉ đạo mới, HĐND phải giám sát không chỉ kết quả mà còn cả quy trình thực hiện, đảm bảo mọi quyết định đều đúng thẩm quyền và đúng pháp luật.

Lời khuyên từ luật sư

Dựa trên tinh thần chỉ đạo của Thường trực Ban Bí thư, chúng tôi khuyến nghị HĐND các cấp và các đại biểu lưu ý:

1. Nâng cao năng lực phản ứng chính sách – HĐND cần chủ động nắm bắt thực tiễn, kịp thời ban hành nghị quyết giải quyết các vấn đề mới phát sinh.
2. Đẩy mạnh ứng dụng chuyển đổi số trong hoạt động giám sát để tăng tính minh bạch và hiệu quả.
3. Tăng cường phối hợp với UBND trong giải quyết các vấn đề phát sinh, tránh tình trạng đùn đẩy, né tránh trách nhiệm.
4. Kiên quyết khắc phục giám sát hình thức – phải giám sát đến cùng mọi kiến nghị, đảm bảo tính hiệu lực, hiệu quả.
5. Đảm bảo tính minh bạch trong mọi hoạt động, từ khâu xây dựng nghị quyết đến giám sát thực hiện.

Theo đánh giá của các chuyên gia pháp lý, nhiệm kỳ 2026-2031 đặt ra yêu cầu rất cao đối với HĐND các cấp, cả về năng lực quyết định chính sách, năng lực giám sát và khả năng đồng hành cùng UBND trong giải quyết các vấn đề mới phát sinh từ thực tiễn. Đây là cơ hội để HĐND khẳng định vai trò là cơ quan đại diện cho ý chí và nguyện vọng của nhân dân, đồng thời là công cụ kiểm soát quyền lực hiệu quả tại địa phương.